دانشنامه اقتصاد و مدیریت بزرگترین مرجع مقالات اقتصاد، مدیریت، ریاضیات و علوم اجتماعی

631. فضای نمونه و پیشامدها

آزمایش عبارت از فرآیند گردآوری داده‌های مربوط به پدیده‌ای است که برآمدهای آن متفاوتند. مقدمه مفهوم احتمال در آزمایشهایی مطرح می‌شود که در برآمدهای آنها عدم حتمیتی وجود داشته باشد. یعنی ، در مواردی که علیرغم هر گونه کوششی در ثابت نگاه داشتن شرایط ، تغییر نتایج در تکرار آزمایش اجتناب ناپذیر است. اصطلاح آزمایش محدود به آزمایشهایی که در آزمایشگاه انجام می‌شوند نیست، بلکه شامل هر نوع فعالیتی است که منجر به گردآوری داده‌های مربوط به پدیده‌ای شود که مشاهدات مکرر روی آن ، نتایج متفاوتی بدست می‌دهند. قلمرو کاربرد احتمال ، تمام پدیده‌هایی را دربرمی‌گیرد که در مورد آنها ، برآمدها را از پیش بطور دقیق نمی‌توان پیش بینی کرد.   فضای نمونه مجموعه تمام برآمدهای متمایز ممکن آزمایش ، فضای نمونه برآمدها نامیده می‌شود، و هر برآمد متمایز یک پیشامد ساده ، یا یک برآمد مقدماتی ، یا یک عنصر فضای نمونه خوانده می‌شود. فضای نمونه را با S نشان می‌دهند.   مثالهای ساده آزمایش (الف): جنس اولین دو نوزادی را که فردا در شهر به دنیا می‌آیند، یادداشت می‌شود. آزمایش (ب): از ده نفر دانشجو بطور جداگانه سوال می‌شود که از بین دو نوع غذای الف و ب که در ناهار به دانشجویان می‌دهند، کدام را ترجیح می‌دهد. سپس تعداد دانشجویانی که غذای الف را ترجیح می‌دهند، یادداشت می‌شود. در هر موقعیت مفروض ، فضای نمونه را به یکی از دو طریق زیر معرفی می‌کنند. یا تمام نتایج ممکن آزمایش را ، با استفاده از علایم مناسب مشخص کردن آنها ، فهرست‌وار می‌نویسند و یا آنکه عبارتی توصیفی ارائه می‌کنند که ویژگیهای مجموعه نتایج را مشخص سازد. فضاهای نمونه 2 آزمایش قبلی را می‌توان به صورت زیر معرفی کرد: آزمایش)الف) : که این مجموعه s است که در آن ، مثلا BG نشان دهنده این است که نوزاد اول پسر و نوزاد دوم دختر است. آزمایش (ب): مجموعه s برابر می‌باشد.   پیشامد عناصر فضای نمونه ، حاصل از تجزیه نهایی نتایج به امکانات متمایز هستند. هر بار که آزمایش اجرا می‌شود، یک و تنها یک برآمد مقدماتی می‌تواند رخ دهد. غالبا ممکن است که چند برآمد مقدماتی خصوصیت توصیف شده مشترکی داشته باشند، و این برآمدها اگر باهم در نظر گرفته شوند، یک پیشامد تشکیل می‌دهند که دارای خصوصیت بیان شده است. بر طبق این تعریف ، یک برآمد مقدماتی ممکن است خود به تنهایی یک پیشامد باشد و این درصورتی است که آن برآمد ، تنها برآمدی باشد که در خاصیت مورد نظر صدق می‌کند.   تعریف پیشامد مجموعه‌ای از برآمدهای مقدماتی را که با توصیف بعضی از خصوصیاتشان مشخص شده‌اند، پیشامد گوییم. پیشامد زیر مجموعه از فضای نمونه S است. چند حرف بزرگ اول الفبای لاتین (…,C,B,A) ، معمولا برای نشان دادن پیشامدها بکار می‌روند. وقتی یک برآمدهای مقدماتی موجود در A رخ می‌دهد، گوییم پیشامد پیشامد A رخ می‌دهد. برای اینکه مفهوم پیشامد روشنتر شود، فضای آزمایش (الف) را بررسی می‌کنیم که در آن جنس دو نوزاد ثبت می‌شود. فرض کنید A پیشامد دقیقا یک دختر باشد. پیشامدی با این خصوصیت توصیف شده را به صورت مجموعه نشان می‌دهیم.   انواع فضای نمونه فضای نمونه گسسته: فضای نمونه‌ای را که تعداد عناصر متناهی یا بطور شمارش پذیر متناهی باشد، فضای نمونه گسسته گوییم. فضای نمونه پیوسته: وقتی فضای نمونه شامل تمام اعداد متعلق به یک فاصله باشد، آن را فضای نمونه پیوسته گوییم.   مدل احتمال روی فضای نمونه نا متناهی فضای نمونه نامتناهی شمارش پذیر در این حالت فضای نمونه به صورت یک مجموعه نامتناهی اما شمارش پذیر است . در این فضا هر پیشامد زیرمجموعهای از فضای نمونه است و احتمال هر پیشامد را همانند حالت فضای نمونه متناهی حساب میکنیم. مثال) سکه ای را آنقدر پرتاب می کنیم تا یک شیر مشاهده کنیم و سپس توقف می کنیم الف – احتمال اینکه تعدادی فرد پرتاب لازم باشد را بیابید. ب- احتمال اینکه حدافل 7 پرتاب لازم باشد را بیابید. حل = P(1) + P(3) +P(5) + …. ( تعدادی فرد پرتاب لازم باشدP) ب – فضای نمونه پیوسته در این حالت خاص فضای نمونه پیوسته را به می توان به صورت یک فاصله از اعداد حقیقی در نظر گرفت. احتمال پیشامد A به صورت زیر محاسبه می شود. احتمال یک پیشامد تصور شهودی ما از اندازه عددی احتمال یک پیشامد ، نسبت دفعاتی است که انتظار می‌رود آن پیشامد رخ بدهد، وقتی که آزمایش تحت شرایط یکسان تکرار گردد. علامت (P(A برای نشان دادن احتمال پیشامد A بکار می‌رود. فرآیند مناسب برای تعین احتمال پیشامدها ، بستگی به طبیعت آزمایش و فضای نمونه مربوطه دارد. در بعضی موارد ، می‌توان نسبت دفعاتی را که انتظار می‌رود هر برآمد مقدماتی رخ بدهد، با استنتاج منطقی و بدون آنکه آزمایش عملا اجرا شود، تعیین کرد. در موارد دیگر ، لازم است آزمایش را برای تعداد زیادی از دفعات تکرار کرد تا اطلاعاتی در مورد فراوانی وقوع برآمدهای گوناگون بدست آید.   برآمدهای مقدماتی هم شانس اگر نوعی تقارن در آزمایش وجود داشته باشد که مطمئن باشیم وقوع یک برآمد همان قدر امکان دارد که وقوع هر برآمد دیگر ، گوییم فضای نمونه دارای برآمدهای مقدماتی هم شانس است. برای مثال ، این آزمایش را در نظر بگیرید که تاس سالمی پرتاب شود و شماره روی وجه بالایی آن بعد از هر پرتاب یادداشت گردد. امکان رو آمدن هر یک از شش وجه این مکعب متقارن ، یکسان است. بدون اجرای آزمایش ، بطور منطقی می‌توان نتیجه گرفت که نسبت دفعاتی که انتظار می‌رود یک وجه خاص رو بیاید برابر یک ششم است. اگر یک فضای نمونه شامل K برآمد مقدماتی e1} ، ... ، {ek باشد که بطور هم شانس رخ بدهند، احتمال برآمد مقدماتی برابر با یک Kام است. اگر پیشامد A شامل m برآمد از k برآمد مقدماتی باشد، داریم: P(A) = m/K و گوییم فضای نمونه‌ای که عناصرش هم شانس‌اند، دارای مدل احتمال یکنواخت است.   پایداری فراوانی نسبی هر گاه آزمایشی N بار تکرار شود تعریف زیر را می‌آموزیم: تعداد دفعاتی که A در N بار تکرار آزمایش رخ دهد rN (A)= فراوانی نسبی پیشامد A در N بار تکرار آزمایش را با rN (A) نشان می‌دهند. در آن فراوانی نسبی A نسبت دفعاتی است که پیشامد A عملا در مجموعه مفروضی از N بار تکرار آزمایش رخ می‌دهد. این مقدار برای مجموعه‌های مختلف تغییر می‌کند. کسر فراوانی نسبی A با تغییر مجموعه آزمایشها نوعا نوسان می‌نماید. لکن ، تجربه مشترکی که از آزمایشها در بسیاری از رشته‌ها بدست آمده این است که اگر شرایط آزمایش بطور محسوسی تغییر نکنند، کسر فراوانی نسبی A ، وقتی که N افزایش می‌یابد، میل به سوی پایداری در یک مقدار عددی می‌کند. گواه تجربی برای انتساب مقدار عددی P(A) به احتمال پیشامد A ، از مشاهده پایداری فراوانی نسبی A بعد از تکرار بسیار آزمایش بدست می‌آید. از مفهوم فراوانی نسبی چنین برمی‌آید که احتمال پیشامد A ، یعنی نسبت دفعات وقوع A در تکرار آزمایش ، باید بین صفر و یک باشد. به علاوه چون در هر بار تکرار آزمایش برآمد مقدماتی رخ می‌دهد، احتمالی که به تمام فضای نمونه نسبت داده می‌شود برابر با یک است. بالاخره ، چون فراوانی نسبی وقوع پیشامد A برابر با مجموع فراوانیهای نسبی تمام برآمدهای مقدماتی در A می‌باشد، احتمال A برابر با مجموع احتمالهای آن برآمدهای آن برآمدهای مقدماتی که پیشامد A را می‌سازند در نظر گرفته می‌شود.   شرایط مدل احتمال برای فضاهای نمونه گسسته احتمال تابعی است که روی پیشامدها تعریف می‌شود، و در شرایط زیر صدق می‌کند: 1) برای هر پیشامد 00≤P(A)≤1 , A 2) P(A)، برابر مجموع احتمالهای برآمدهای مقدماتی متعلق به A است؛ به عبارت دیگر: (P(A)=∑P(ei تمام eiهای متعلق به A 3) P(S)=∑P(ei)=1 تمام eiهای متعلق به( S عملیات روی پیشامدها و قوانین پایه‌ای احتمال اجتماع دو پیشامد B,A ، مجموعه تمام برآمدهای مقدماتی که در A یا در B ، و یا هم در A و هم در B ، قرار دارند. وقوع به معنی این است که حداقل یکی از دو پیشامد B,A رخ می‌دهد. اشتراک دو پیشامد B,A مجموعه تمام برآمدهای مقدماتی است که هم به A و هم به B تعلق دارند. وقوع به معنی این است که هر دو پیشامد B,A رخ می‌دهند. متمم پیشامد A مجموعه تمام برآمدهای مقدماتی است که در A نیستند. متمم A به صورت Á نشان داده می‌شود. این حکم که A رخ نمی‌دهد و مترادف این حکم است که Á رخ می‌دهد. دو پیشامد B,A را پیشامدهای جدا از هم یا دو به دو ناسازگار گوییم اگر هیچ برآمد مقدماتی مشترکی نداشته باشند. یعنی اگر اشتراک آنها ، AB ، تهی باشد. پیامدهای جدا از هم نمی‌توانند بطور همزمان رخ دهند. زیر پیشامد پیشامد A را زیر پیشامد پیشامد B گوییم هرگاه وقوع A وقوع B را نتیجه دهد. دو پیشامد مساوی دو پیشامد A,B را مساوی گوییم هرگاه وقوع یکی دیگری را نتیجه دهد.A=B منابع: 1-http://daneshnameh.roshd.ir 2- http://learn-m-p-l.persianblog.ir 3-كتاب امارو احتمال جان فروند والپول  

سه شنبه, 28 مهر 1388 | 4851 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش

632. کارآفريني

«مقدمه» آيا تاکنون به اين پرسشها انديشيده ايد که چرا يک فرد از فرد ديگر موفق تر است يا اينکه چرا يک شرکت عملکرد اقتصادي بهتري ازديگر شرکتها دارد و يا اينکه چرا يک کشور از کشورهاي ديگر پيشرفته تر است؟ براي پاسخ به اين پرسشها بحث جديد پيش رويمان قرار مي گيرد که طي ساليان گذشته در کشور ما از نظر دورمانده است و آن بحث کارآفريني است. اکنون درعرصه جهاني افراد لايق،نوآور، مبتکر و فرصت طلب به عنوان کارآفرينان منشأ تحولات بزرگي در زمينه توليدي و خدماتي شده اند که از آنها به عنوان قهرمانان ملي ياد مي شود.شرکت هاي بزرگ جهاني براي حل مشکلات خود به کارآفرينان روي آورده اند و چرخه هاي توسعه اقتصادي را با توسعه کارآفريني به حرکت درآورده اند.در سال 1980 اعلام شد که دهه طلايي کارآفريني آغاز شده است و بسياري از کشورها نيزبه اهميت آن به عنوان موتور توسعه پي برده اند. «ماهاتير محمد»مالزي را عوض کرد؛»دنگ شيائو پينگ»چين را تغيير داد و بسياري از مديران دولتي با روحيه تحول گرائي مثبت درکشورشان گشته اند. به طورخلاصه کارآفرين،سازمان دهنده و فعال کننده يک واحد اقتصادي (يا غيراقتصادي)به منظوردست يابي به سود و دستاوردهاي شخصي و اجتماعي است. کارآفريني مترادف با ايجاد اشتغال نيست،بلکه در واقع فرآيند ايجاد و تأسيس کسب و کاريا سازمان جديدي است.اگرنگاه سيستمي به اين مقوله داشته باشيم، چنانچه ورودي يک سيستم،کارآفريني باشد خروجي آن ايجاد اشتغال خواهد بود. چرا بايد کارآفريني را آموخت: در حال حاضر کارآفريني يک ضرورت مي باشد زيرا سالانه حدود سيصد هزار نفر از دانشگاه هاي کشور فارغ التحصيل مي شوند.و با توجه به نگرش دانشگاه هاي نظري نسبت به فارغ التحصيلان که آنها را فقط براي کارشناس در دولت تربيت مي کنند، تنها 20% فارغ التحصيلان شانس ورود به بدنه دولت را خواهند داشت.البته سختي کسب و کار دولتي نه به اين خاطر است که اين کار بربخش خصوصي ترجيح دارد، بلکه اين به خاطر نوع تربيتي است که جويندگان کار دردانشگاهها با آن مواجه اند.بنابراين لازم است دانشجويان بدانند که چگونه بايد شخصاً يک فعاليت اقتصادي را راه اندازند؟ چگونه آن را گسترش دهند؟ چگونه محصول خود را بفروشند؟ چگونه با ديگران ارتباط برقرار کنند؟ چگونه کار خود را مديريت کنند؟ -مفهوم و پيشينه کارآفريني: مطالعات نشان مي دهد از ابتداي تاريخ بشر، انسانها همواره به دنبال پيدا کردن عامل موجد ارزش و عامل تغيير بوده اند و اولين بار اين دانشمندان علم اقتصاد بودند که به ارزش کارآفريني توجه نشان دادند.عده اي بر اين باورند که عامل موجد ارزش طلا ونقره است.عده اي ديگر هم عامل موجد ارزش را در زمين و فعاليتهاي کشاورزي جستجو مي کردند.واژه کارآفريني در سال 1848 توسط جان استورات ميل به (Entreprenur)زبان انگليسي ترجمه شد.وي نقش و کارکرد کارآفرين را شامل هدايت، نظارت و کنترل مي دانست و عامل متمايزکننده مدير و کارآفرين را خطرپذيري معرفي کرد.واژه ي کارآفريني از کلمه فرانسوي Entreprendre به معناي متعهد شدن نشأت گرفته است.بنابراين تعريف واژه نامه دانشگاهي و بستر،کارآفرين کسي است که متعهد مي شود مخاطره هاي يک فعاليت اقتصادي را ساماندهي، اداره و تقبل کند.اقتصاد دانان،کارآفرينان را موتور رشد اقتصادي جامعه مي دانند.و انديشمندان مديريت آنان را از مهمترين عوامل تحرک و نوآروي سازمان درعصرحاضربه شمار مي آورند.کارآفريني صرفا به خلق ارزشهاي مادي و اقتصادي ختم نمي شود بلکه اگر کارآفريني را به مفهوم واقعي آن يعني «ارزش آفريني»تعريف کنيم، کارآفرينان «ارزش آفرينان»موتور توسعه اجتماعي و سياسي نيز به شمار مي روند. کارآفرين فردي است که دائماً در حال تغيير و رشد است و با تلاش مستمر مي گوشد تا با اتکا به نفس فراوان از حداکثر توانايي ها در جهت توسعه منافع مادي و معنوي خود و جامعه اي که در آن زندگي مي کند بهره برداري نمايد. کارآفرين مي کوشد قدرت خلاقيت، ابتکار و تصميم گيري خود را همواره تعميق و توسعه دهد و محيط کاري خود را به محيطي فعال، پويا، شاداب و پرتحرک تبديل کند.امروزه کارآفريني فردي و سازماني از عوامل مهم رشد و توسعه اقتصادي به شمار مي رود.به طوريکه دو دهه اخير به عنوان دهه هاي کارآفريني نامگذاري شده است.عليرغم اينکه بعضي از صاحب نظران معتقدند کارآفريني با آموزش مستقيم حاصل نمي شود و بايد به روش پرورش آن را تقويت کرد اما هيچ کس منکراين واقعيت نيست که استفاده از فن آوري هاي نوين و ايجاد کسب و کار جديد بدون آموزش و پرورش عملاً دست نايافتني است.با مراجعه به اطلاعات موجود در زمينه افزايش رشته هاي دانشگاهي کارآفريني درکشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه، اهميت نظام آموزشي و پژوهشي در توسعه کارآفريني به تقويت کارآفرينان بيشتر مشخص مي شود. ژاپن نخستين کشوري است که ترويج فرهنگ کارآفريني را از سطح دبيرستان آغاز نمود.بين سالهاي 1970 تا 1992 ميلادي بيش از 96% نوآوري هاي صنعتي که توانست ژاپن را در اقتصاد جهاني به يک کشور برجسته تبديل کند توسط کارآفرينان اين کشور صورت گرفت.براي اولين بار دانشگاه کالگري در سال 1973 مجوزتأسيس دوره کارشناسي ارشد را در رشته کارآفريني را دريافت کرد و کارآفريني را به عنوان يکي از حوزه هاي اصلي مورد توجه قرار داد. به طور کلي نتايج حاصل از رويکرد کارآفريني در سطح کشورها را مي توان به شرح زير مورد اشاره قرار داد: -ايجاد توسعه ي اشتغال در بخش هاي اقتصادي کشور و به طبع آن استقلال اقتصادي خانواده ها؛ -دگرگوني در روند توليد با استفاده از تکنولوژي پيشرفته و به دنبال آن تغيير درفرهنگ مصرف؛ -تنوع شغلي و ايجاد رقابت گسترده در سطح بازار؛ -توسعه صادرات با اتکا به منابع موجود در کشور -کاهش نرخ بيکاري و تورم و به دنبال آن کاهش آسيب هاي اجتماعي در جامعه؛ -توليد ثروت و خلق ارزش در بستر توسعه اقتصادي و پيشرفت عمومي جامعه؛ تعاريف و مفاهيم بنيادي: «خلاقيت، نوآوري، کارآفريني» تعريف خلاقيت: خلاقيت يکي توانايي فکري است که مي تواند به يک اختراع يا ايده اي بکر در فرد خلاق منجر شود. مهارتهاي خلاقيت: اين مهارتها با شکستن قالبهاي خشک ذهني، مهارتهاي موضوعي را در راه جديدي به کار مي گيرد،يعني از مهارتهاي موضوعي به شکل جديدي استفاده مي کند.مهارتهاي خلاقيت با ارزش هاي فکري زير همراه است: 1-شکستن عادتها 2-به تعويق افتادن قضاوتها و ارزيابي ها 3-درک پيچيدگي با توجه به مسائل پيچيده و درگير شدن با آن. 4-متفاوت ديدن مسائل و مشاهده امور به شيوه اي تازه که قبلاً توجه کافي به آن نشده است. 5-وسعت فکري و برقراري ارتباط ميان ايده هاي متفاوت. توسعه خلاقيت: راههاي عمده اي که مي تواند محرک خلاقيت باشد عبارتند از: 1-فضاي خلاق:مديريت بايد هميشه آماده شنيدن ايده هاي جديد از هر کس در سازمان باشد.به کارگيري سيستم استعداد، ابزار مؤثري در سازمان به شمار مي رود.مديران با بکارگيري اين ابزار مي توانند مهارتهاي کارکنان مستعد را به طرز صحيحي گسترش دهند.سيستم مديريت استعداد چهار عنصر دارد که عبارتند از: الف:جذب استعداد. ب:حفظ استعداد. ج:اداره و مديريت استعداد. د:کشف استعداد. 2-وقت گذاشتن براي خلاقيت:مؤسسات براي اين منظور مي توانند وقت مخصوصي را به هر يک از کارکنان که شايستگي لازم را دارند اختصاص دهند. 3-برقراري سيستم پيشنهادات:يکي از روشهاي ترغيب خلاقيت برقراري سيستم دريافت پيشنهادات است.به اين ترتيب روشي را براي ارائه پيشنهادات فراهم مي شود. 4-ايجاد واحد مخصوص خلاقيت:گاهي گروه خاصي از کارکنان داراي نوآروي و خلاقيت استخدام مي شوند و در بعضي از سازمانها اين گروه را واحد تحقيق و توسعه مي نامند.اين گونه واحد ها وقتشان را صرف يافتن ايده هاي جديد براي ارائه خدمات يا ساختن محصول، فناوري مي کنند و گاهي تحقيق محض انجام مي دهند. تعريف نوآوري: نوآوري، فرآيندي است که اين اختراع يا ايده را به محصول يا خدمتي که به بازار قابل عرضه است تبديل مي کند.همچنين، نوآوري را از ايجاد چيزهايي جديد که يک ويژگي يا برجستگي خاص اقتصادي داشته باشد و عموماً توسط بنگاه ها به کار گرفته مي شود، نيز تعريف کرده اند. به عبارت ديگر نوآوري،خلق چند چيز جديدي است که يک هدف معين را دنبال و به اجرا درآورد.نوآوري يا ابداع،علمي و کاربردي ساختن افکار و انديشه هاي نو و بديع ناشي از خلاقيت است. فرآيند نوآوري: -نياز يا فرصت:دراين مرحله معمولاً درسازمان مشکل پيش مي آيد. يا مديران از فرآيند ناراضي هستند لذا احساس مي شود که بايد يک نوآوري در سيستم به وجود آيد.يا زماني که در جايي خلأ وجود دارد و نياز به محصول يا خدمتي در آنجا احساس مي شود. -نظريا ايده:نظريا ايده ارائه راه حل جديدي براي انجام کارهاست که در قالب نظر،طرح يا برنامه مي تواند ارائه گردد. -پذيرفتن:در اين مرحله ارزيابي صورت مي گيرد و مديران و يا خود فرد تصميم مي گيرند که آن ايده را اجرا کنند.اجرا،مرحله اي است که فرد يا سازمان به ايده،روش يا رفتار جديد جامه عمل مي پوشانند و وسايل و امکانات را فراهم مي کنند و منابع انساني و مالي براي اجراي ايده را، تدارک مي بينند. تفاوت خلاقيت و نوآوري: «ديويس (سال 1969)مي گويد:خلاقيت اشاره به آوردن چيزي جديد به مرحله وجود دارد،درحاليکه نوآوري دلالت بر آوردن چيزي جديد به مرحله استفاده دارد.همچنين «رزنفلد»و «سروو»(در سال 1990) ماهيت خلاقيت يا اختراع را از نوآوري به وسيله معادله زيرتفکيک کردند: انتفاع + اختراع + مفهوم =نوآوري نوآوري عبارت است از علمي و کاربردي ساختن افکارو انديشه هاي نو که ناشي از خلاقيت باشد. «رابينز»(سال 1991)مي گويد:درخلاقيت اطلاعات بدست مي آيد و در نوآوري، آن اطلاعات به صورت هاي گوناگون عرضه مي شود. خلاقيت بستر رشد و پيدايش نوآوري مي باشد. خلاقيت پيدايش و توليد يک انديشه و فکر نو است،درحاليکه نوآوري عملي ساختن آن انديشه و فکر مي باشد. کارآفريني: کارآفريني فرآيندي است که فرد کارآفرين با ايده هاي نو و خلاق و شناسايي فرصت هاي جديد و بسيج منابع، مبادرت به ايجاد کسب و کار و شرکتهاي نو نموده که توأم با پذيرش ريسک و مخاطره است و منجر به معرفي محصول و يا خدمت جديدي به جامعه مي گردد. ويژگيهاي فردي است که با عزمي راسخ، با وجود منابع بسيار در رساندن يک محصول به بازار فرآيند نوآوري را با موفقيت هدايت مي کند. فرآيند کارآفريني: اين فرآيند داراي سه مرحله به شرح زيرمي باشد: -مقدماتي:شخص ابتد تصميم مي گيرد و سپس فرصتي را تشخيص مي دهد و ايده اي براي استفاده از آن فرصت در ذهن جرقه مي زند و بعد آن ايده را برروي کاغذ آورده و آن را نظم مي دهد و به شکل يک طرح شغلي (Busines Plan)مي آورد. -تأسيس:دراين مرحله شخص شروع به تدارک و سازماندهي منابع براي شرکت تازه پا،مي کند و منابع اساسي را مطابق با طرح شغلي يا مقدماتي ترکيب مي کند تا بتواند کسب و کار خود را شروع کند. -توسعه:شخص در اين مرحله کانالهايي را براي ارتباط با بازار کشف مي کند و محصول خود را وارد بازار مي کند و بعد آنچه در دستور کار بنگاه براي توسعه بنگاه قرار دارد عبارتست از تأمين سرمايه در گردش، تأمين مواد اوليه، ايجاد شبکه اي در بازار و مديريت منابع انساني، عمليات و امور اداري. کارآفرين کيست؟ کارآفريني يک هنر موروثي نيست؛ يک انديشه قابل پرورش و کوشش اصولي است که محور آن نوآوري و ابتکار است.به نظر«پيتردراکر»کارآفريني کاربرد اصولي مباني و تکنيک هاي مديريت است، استاندارد سازي محصول و بکارگيري ابزارها و فرآيندهاي طراحي و بنانهادن کار بر پايه آموزش و تحليل کار است. کارآفرين صفات و ويژگي هاي خاص خود را دارد که به شرح هر يک از اين صفات مي پردازيم: 1-کارآفرينان اعتدال درميدان خطر را ترجيج مي دهند:فعاليتهاي با ريسک معتدل آنهايي هستند که مهارت کوشش و شخصي، نقش اصلي را ايفا مي کنند.ممکن است شرايط مساعد هم در آن نقش داشته باشد، اما تأثير آن به وسيله مهارت و کوشش شخصي به حداقل رسيده تا نتيجه کار جزمسئوليت هاي خود شخص باشد.کارآفرينان از خطر استقبال مي کنند،در صورتي که خطر محاسبه شده باشد.به عبارت ديگر آنها مسئوليت فعاليتهايي را که در آنها هيچ موفقيتي وجود نداشته باشد و يا يک خودکشي مالي را به عهده نمي گيرند. 2-اعتماد به نفس:کارآفرينان به دليل اعتماد به نفس خود، شهرت دارند. آنها بر اين باورند که مي توانند انتظاراتي که از آنها هست، برآورد کنند.به عبارت ديگر آنها امکان موفقت خود را بيش از آن چيزي که هست در نظر مي گيرند. 3-استقلال طلبي:کارآفرين ترجيح مي دهد که خودش تصميم بگيرد و در جريان آن تمام کوشش، دانش، مهارت و سرمايه خود را نيز به کار مي گيرند. اگر شکست بخورد، مي تواند فقط خود را مقصربداند و اگر موفق شود فقط صلاحيت کارآفريني خود را تأييد کرده است. 4-هدف گرا:آنها هميشه به فکر اهداف طولاني مدت خود بوده وکارهايي که امروزه انجام مي دهند درراستاي اهداف آينده شان است.آنها هميشه چيزي را مورد هدف قرارداده و اهداف آنها معمولاً عادي نيستند.به همين دليل ديگران آنها را بلند پرواز مي نامند. 5-مبارزه جو:کارآفرينان هميشه به دنبال مبارزه بوده و احساس اکتساب را دوست دارند.بنابراين، استاندارهاي بالايي را براي خود در نظر مي گيرند.آنها محصولات با کيفيت بالا، توليد و براساس مرغوبيت و راندمان، رقابت مي کنند.آنها ازمواجه شدن با رقابت،ترسي ندارند.و درحقيقت از رقابت لذت مي برند. 6-نوآور:کارآفرينان همواره در مقابله با موقعيت ها، از راه ها و روش هاي جديد استفاده مي کنند.آنها از توانايي خود در خلاقيت لذت مي برند.از تصورات و ابتکارات شخصي خود براي يافتن راه هاي جديد و کنار هم گذاشتن چيزها استفاده مي کنند.آنها پراز پرسش هستند.کارآفرينان خستگي را زياد احساس نمي کنند، دربرابر مشکلات به دنبال راه حل گشته و سريعاً براي حل آنها اقدام مي کنند.آنها مي دانند با کار مؤثر به اهداف خود خواهند رسيد. تأثيرات کارآفريني: تأثيرات اقتصادي کارآفريني به شرح زير است: 1-رشد اقتصادي:ويژگي بارز اقتصادي امروز،تغييرات سريع است. لذا کشورهايي مي توانند درچنين اقتصادي موفق باشند که قابليت تطبيقي با اين تغييرات را داشته باشند.کشورهايي که در آنها ميزان فعاليتهاي کارآفرينانه بالاتراست،قادرند تا در اقتصاد موقعيت بهتري کسب کنند.تحقيقات انجام شده نشان داده است که رشد اقتصادي با فعاليت هاي کارآفرينانه ارتباط مستقيم دارد. 2-اشتغال زائي:درحدود نيمي از کارکنان کشورهاي توسعه يافته در کسب و کارهاي کوچک مشغول فعاليت هستند.از سال 1980 تاکنون کسب و کارهاي کوچک در اقتصاد آمريکا بيش از 24 ميليون شغل ايجاد کرده اند.اين در حالي است که تعداد کارکنان شرکت هاي بزرگ در اين کشورهاي کاسته شده است.درايالات متحده آمريکا، 81/5%از مشاغل جديد از طريق شرکتهاي تازه تأسيس به وجود آمده و 5% از کشورهاي تازه تأسيس 77% از مشاغل جديد را ايجاد کرده اند. 3-ايجاد و رشد فناوري:بيش از 67%از نوآوري هاي فناروي و حدود 95%از نوآوري هاي منجر به تحولات بنيادي را کسب و کارهاي کارآفرينانه پديد آورده اند.کارآفرينان از طريق ايجاد فناوري، ارائه ي محصولات و خدمات جديد،قدرت انتخاب مصرف کنندگان را افزايش داده و با افزايش بهره وري،سرگرمي هاي نو، بهبود بهداشت و سلامتي، تسهيل ارتباطات و... موجب افزايش کيفيت زندگي مي شوند. 4-ايجاد صنايع نو:بسياري از صنايع جديد از پيامدهاي کارآفريني مي باشند؛نظيرکامپيوترهاي شخصي، بيوتکنولوژي، تلويزيون هاي کابلي، نرم افزارهاي شامل محصولات جديد نفتي،ارتباطات بي سيم، خدمات پستي و صوتي تلفن هاي همراه، فروشگاه هاي اينترنتي،رسانه هاي ديجيتالي و... 5-ايجاد تحرکات اقتصادي و اجتماعي:ازپيامدهاي کارآفريني به بهبود وضعيت اقتصادي فقرا و وارد شدن زنان به عرصه هاي کسب و کار افزايش مالکيت آنها درکسب و کارها اشاره کرد.کارآفريني از طريق افزايش ثروت جامعه منجربه ايجاد سهم بيشتري از درآمدها براي افراد جامعه مي شود. تأثيرات فرهنگي و اخلاقي: تأثيرات فرهنگي و اخلاقي کارآفريني درجامعه به شرح زير است:ارتباط ميان کارآفريني و فرهنگ از دو جهت قابل بحث است.ازيک جهت نتايج کارآفريني که برجامعه تأثيرمي گذارد و از طرف ديگر،خود فرايند کارآفريني و فرهنگ حاکم برآن است که هم متأثر از مباني جامعه است و هم مي تواند در آن تحولات اساسي ايجاد شود.از يک سو کارآفريني با ايجاد فرصت هاي شغلي و توليد ثروت و بهبود شرايط اقتصادي، پيش زمينه اي اساسي براي ارتقاي سطح فرهنگي جامعه است، با برآورده شدن نيازهاي اوليه معيشتي، زميه براي بروز نيازهاي عالي ترانساني فراهم مي شود که اگر درمسيري درست هدايت شود،به شکوفايي و تعالي انسان ها و جامعه مي انجامد.علاوه بر اين، نوآوري که ازمشخصه هاي اساسي کارآفريني است،منجر به توليد محصولات جديدتر و ارائه خدمات جديدترو متنوع تر شده و به اين ترتيب قدرت انتخاب مردم افزايش يافته، زندگي ساده تر مي شود.با بالا رفتن سطح رفاه و آسايش و افزايش اوقات فراغت،فرصت هاي بيشتري براي فعاليت هاي فرهنگي ايجاد مي شود.اين امر در دراز مدت موجب تشکيل و گسترش تشکل هاي مردمي مي شود که با هدايت مناسب آنها مي توان گام هاي بلندي را جهت ارتقاي فرهنگي جامعه برداشت. ازسوي ديگر نحوه شکل گيري و ثمربخش کارآفريني روشها و شيوه هاي خاصي را مي طلبد که بر پايه باورها و ارزشهاي ويژه اي استوار شده است. مجموعه اين روش ها و باورها را مي توان يک فرهنگ تلقي کرد.در واقع فرآيند کارآفريني در بطن خود فرهنگ خاصي را نهفته دارد.اين فرهنگ را مي توان همان فرهنگ حاکم بر شرکت هاي کارآفريني کوچک دانست.ويژگي اين فرهنگ ها را به طورخلاصه مي توان درچند عنوان کلي بيان نمود. 1-فرهنگ درک تغيير و کشف فرصت؛ 2-فرهنگ مشارکت؛ 3-فرهنگ خلاقيت؛ 4-فرهنگ استقلال طلبي؛ 5-فرهنگ مخاطب پذيري؛ 6-فرهنگ بسط عدالت؛ نقش رهبري در گسترش خلاقيت و نوآروي: درک و شناخت هرچه بيشتر مردم، کارآفرينان را قادر خواهد ساخت تا از نقش مدير و اداره کننده ي سازمان به جايگاه رهبري ارتقاء پيدا نمايند.درهرکسب و کاري رهبران به مثابه قلب سازمان به حساب مي آيند.رهبري يعني تهيج، بسيج و هدايت گروه در جهت و راستاي يک هدف عالي و مشترک. رهبران با حيات،هدايت و ايجاد انگيزه و علاقه مندي در افراد گروه آنها را در جهت حرکت به سمت جلو تشويق و ترغيب مي کنند.مديران مغز يک سازمان به شمار مي روند، طراحي سيستم ها وروش ها، وضع قوانين و دستورالعمل ها و تعيين اهداف در زمره اصلي ترين وظايف آنها شمرده مي شود.مديران با کسب و کار، و رهبران با مردم به عنوان عامل اصلي در به اجرا درآمدن کسب و کار ارتباط برقرار مي کنند. از آنجا که اداره ي صحيح و خردمندانه هر کسب و کاري مستلزم توجه و بکارگيري ترکيبي از هر دو ويژگي است،بنابراين کارآفرينان موفق همواره سعي مي کنند ويژگيهاي لازم در اين دو زمينه را تقويت نمايند.مهارتهاي رهبري؛کارآفرينان را قادر مي سازد تا با تعيين مسير و حمايت هاي معنوي و انساني خود انگيزه نوآوري و پيشرفت را در ميان افراد سازمان شکوفا نموده و با بهره گيري ازمهارتهاي مديريتي زمينه هاي لازم به منظور رشد کمي را در سازمان پديد آورند. دربسياري از مواقع اهميت کارکرد رهبري در کارآفرينان که نتايج کيفي اما نامرئي به دنبال دارد از نقش مديريتي آنها به مراتب بيشتر خواهد بود. تعيين مسير (setting direction)مقوله اي متفاوت نسبت به تعيين هدف (gool setting)شمرده مي شود. هدفها معمولاً عيني و قابل اندازه گيري اند،حال آن که مسير شعاع عمل وسيع تري را دربرگرفته و به افق هاي دوردست توجه و گرايش دارد. رهبران مسيرآينده سازمان را با ترسيم دورنما (vision)و مأموريت سازمان را با تنظيم بيانيه رسالت (mission statement)تعيين و تعريف مي نمايند. افراد معمولاً درپيچ و تاب مسائل روزمره زندگي و در جريان انجام وظايف شغلي خود دچارروزمره گي شده و با پرداختن به جرئيات تصاوير،از تماشاي کلي در زندگي فردي و شغلي خود غافل مي شوند.بنابراين، يکي از وظايف رهبران آن است که چهره ي افراد را همواره به سوي تماشاي تصوير اصلي سازمان برگردانيده و ازپيمودن مسير ازسوي آنان اطمينان حاصل نمايند. منابع: کارآفريني، مهدي جهانيان آموزه هاي کسب و کار، خليل جعفرپيشه

سه شنبه, 28 مهر 1388 | 6012 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش

633. آلبرت اینشتین

اينشتين كه بود آلبرت اينشتين در ۱۴ مارس ۱۸۷۹ برابر با ۲۴ اسفند ۱۲۵۷ در شهر اولم آلمان به دنيا آمد. يك سال بعد با خانواده اش به مونيخ رفت. تحصيلات خود را در مونيخ آغاز و در سوئيس دنبال كرد. دوره دبيرستان را در آراو در سوئيس به پايان رسانيد و در دارالفنون زوريخ به تحصيل فيزيك و رياضى ادامه داد تا آنكه در ۱۹۰۵ دكتراى خود را گرفت.

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 1942 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش | ادامه مطلب

634. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي

مشرق‌ زمين‌ گاهواره‌ تمدن‌ در اينكه‌ روزگاري‌ مشرق‌ زمين‌ گاهواره‌ تمدن‌ بوده‌ است‌ شكي‌ نيست‌ بدان‌ جهت‌ كه‌ علم‌ وصنعت‌ محل‌ و وطن‌ خاصي‌ ندارد بلكه‌ هر كجا تمدن‌ و فرهنگ‌ باشد علم‌ همانجاست‌ و ديگراينكه‌ علم‌ نور است‌ و سير علوم‌ در بشر مانند حركت‌ محسوس‌ آفتاب‌ است‌. همانطوريكه‌ آفتاب‌ از شرق‌ طلوع‌ و در مغرب‌ غروب‌ مي‌كند و دوباره‌ از مغرب‌ به‌ مشرق‌مي‌رسد سير علوم‌ نيز بدين‌ منوال‌ است‌; ما امروز در همان‌ حالت‌ هستيم‌ كه‌ علوم‌ و صنايع‌ را ازاروپا و آمريكا مي‌گيريم‌. تا چه‌ وقت‌ باز مشرق‌ زمين‌ كانون‌ علوم‌ و صنايع‌ گردد و اروپائيان‌محتاج‌ اخذ و اقتباس‌ از ما شوند دور نيست‌. مرحوم‌ همائي‌ در كتاب‌ تاريخ‌ علوم‌ اسلامي‌ اين‌ امررا بعيد نمي‌داند: ذالك‌ فضل‌ ا... يوتيه‌ من‌ يشاء تاريخ‌ گواه‌ همين‌ مطلب‌ است‌ كه‌ روزگاري‌ مشرق‌ زمين‌ گاهواره‌ تمدن‌ بوده‌ و در اين‌ ميان‌ قرن‌هفتم‌ از ويژگي‌ خاصي‌ برخوردار بوده‌ است‌. از يك‌ طرف‌ قتل‌ و كشتار و از طرف‌ ديگر شكوفائي‌علم‌ و دانش‌ و اين‌ قرن‌ در درون‌ خود نابغه‌اي‌ را پروراند كه‌ توانست‌ علم‌ و سياست‌ را با سرپنجه‌تدبير و دين‌ و اخلاق‌ را با انگشت‌ تنوير پيوندي‌ جانانه‌ زند و از به‌ خدمت‌ گرفتن‌ چنين‌دستگاهي‌ توانست‌ قله‌هاي‌ فرو ريخته‌ علم‌ و دانش‌ را دوباره‌ برافراشته‌ نمايد و او كسي‌ نبود جز>خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌<. در خاتمه‌ اگر سال‌ 2000 را از آن‌ جهان‌ اسلام‌ بدانيم‌ پس‌ بدان‌ اميد كه‌ دوباره‌ مشرق‌ زمين‌ گاهواره‌تمدن‌ گردد چونكه‌; فيض‌ روح‌ القدس‌ ار باز مدد فرمايدديگران‌ هم‌ بكنند آنچه‌ مسيحا مي‌كرد خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ در يك‌ نگاه‌ اسم‌محمد بن‌ حسن‌ مكي‌ ابو جعفر معروف‌ به‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ ولادت‌11 جمادي‌ الاول‌ سال‌ 597 هجري‌ در طوس‌ وفات‌18 ذي‌ الحجه‌ سال‌ 672 هجري‌ در كاظمين‌ مدت‌ عمر75 سال‌ اساتيد خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ در عقليات‌ : شاگرد فريدالدين‌ داماد و او شاگرد سيدصدرالدين‌ سرخسي‌ و او شاگرد افضل‌الدين‌و او شاگرد ابوالعباس‌ لوگري‌ و او شاگرد بهمنيار و او شاگرد ابوعلي‌ سينا. در شرعيات‌ : شاگرد پدر بزرگوار خود و او شاگرد امام‌ فضل‌ ا...راوندي‌ و او شاگرد سيد مرتضي‌علم‌ الهدي‌ و حضور در حوزه‌ درس‌ فقه‌ محقق‌ حلي‌ . در رياضيات‌ : كمال‌ الدين‌ محمد حاسب‌ . كمال‌ الدين‌ يونس‌ موصلي‌ و قطب‌ الدين‌ مصري‌ وابوالسعادات‌ اصفهاني‌ . شاگردان‌ خواجه‌ ـ خواجه‌ اصيل‌ الدين‌ فرزند خواجه‌ نصير، علامه‌ حلي‌ ، قطب‌ الدين‌ شيرازي‌ ابن‌ميثم‌ بحراني‌ ، كمال‌ الدين‌ افسطي‌ آبي‌ ـ سيد ركن‌ الدين‌ استرآبادي‌ ـ ابن‌الفوطي‌ كمال‌الدين‌بغدادي‌ ابن‌ الخوام‌ عمادالدين‌ ـ ابن‌طاووس‌ ـ اثيرالدين‌ دوماني‌ ، حمويني‌ . تأليفات‌ : بيشتر در زمينه‌ كلام‌ ـ حكمت‌ ـ رياضيات‌ ـ الهيات‌ ـ تعليم‌ و تربيت‌ ـ اخلاق‌ و ديگر علوم‌اسلامي‌ است‌ كه‌ قريب‌ به‌ 80 جلد از آن‌ مشخص‌ است‌ كه‌ تعدادي‌ در داخل‌ و مابقي‌ دركتابخانه‌هاي‌ خارج‌ از كشور موجود است‌ . لمحه‌ عن‌ حياه‌ الشيخ‌ نصيرالدين‌ الطوسي‌ الاسم‌ : محمد بن‌ محمد بن‌ حسن‌ مكي‌ ابو جعفر المعروف‌ بالشيخ‌ نصيرالدين‌الطوسي‌ الولاده‌ : 11 جماد الاول‌ سنه‌ 597 هجري‌ في‌ طوس‌ . الوفاه‌ : 18 ذي‌ الحجه‌ سنه‌ 672 هجري‌ في‌ الكاظميه‌ العمر : 75 عاما اساتذه‌ الشيخ‌ الطوسي‌ في‌ العلوم‌ العقليه‌ : كان‌ تلميذ فريدالدين‌ الدين‌ الداماد و هو تلميذ السيدصدرالدين‌ السرخسي‌ وهو تلميذ افضل‌ الدين‌ و هو تلميذ ابو العباس‌ اللوجري‌ و هو تلميذ بهمنيار و هو تلميذ ابوعلي‌سينا. في‌ العلوم‌ الشرعيه‌ : تتلمذ علي‌ يد ابيه‌ الفاضل‌ الذي‌ كان‌ بدوره‌ تلميذا للامام‌ فضل‌ الله‌الراوندي‌ وهو تلميذ السيد مرتضي‌ علم‌ الهدي‌ و كان‌ يحضر في‌ حوزه‌ درس‌ الفقه‌ محقق‌ الحلي‌. في‌ الرياضيات‌ : كان‌ اساتذته‌ كمال‌ الدين‌ محمد الحاسب‌، كمال‌الدين‌ يونس‌ الموصلي‌قطب‌الدين‌ المصري‌ ، و ابوالسعادات‌ الاصفهاني‌ . طلاب‌ الشيخ‌ : الشيخ‌اصيل‌الدين‌ابنه‌ ، العلامه‌ الحلي‌، قطب‌الدين‌ الشيرازي‌، ابن‌ ميثم‌ البحراني‌،كمال‌ الدين‌ الافسطي‌ الابي‌، السيدركن‌الدين‌الاسترآبادي‌ ، ابن‌ الفوطي‌ ، كمال‌الدين‌البغدادي‌،ابن‌الخوام‌عمادالدين‌، ابن‌طاووس‌ ، اثيرالدين‌ الدين‌ الدوماني‌ ، الحمويني‌ . المولفات‌: اكثر مولفاته‌ حول‌ علم‌ الكلام‌ ، الحكمه‌ ، الرياضيات‌، الالهيات‌، التعليم‌ و التربيه‌،الاخلاق‌، وباقي‌ العلوم‌ الاسلاميه‌ التي‌ عرف‌ منها(80) مجلدا يوجد بعضها في‌ مكتبات‌ داخل‌البلاد و بعضها في‌ مكتبات‌الدول‌ الاخري‌. تمدن‌ چيست‌ و سهم‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ در تمدن‌ بشري‌چيست‌؟ تمدن‌ براساس‌ تعاريفي‌ كه‌ از آن‌ شده‌ عبارت‌ است‌ همكاري‌ مردم‌ با يكديگر در امور زندگاني‌ وفراهم‌ ساختن‌ اسباب‌ ترقي‌ و آسايش‌; و اصولا ظهور تمدن‌ هنگامي‌ امكان‌پذير است‌ كه‌ امنيت‌و آسايش‌ برقرار باشد و اين‌ مهم‌ در زمان‌ خواجه‌ نصير بخاطر حمله‌ مغول‌ به‌ ايران‌ ميسر نشدمگر با يك‌ سياست‌ خاص‌ كه‌ آنهم‌ پيدا كردن‌ ضعف‌ دستگاه‌ حكومتي‌ بود كه‌ پاي‌بندي‌ آنها به‌مسايل‌ خرافي‌ همچون‌ پيشگوئي‌ و خواب‌ ديدن‌ توجه‌ خواجه‌ نصير را به‌ خود جلب‌ كرد و او ازهمان‌ نقطه‌، سياست‌ عملي‌ خود را به‌ اجرا گذاشت‌ كه‌ همكاري‌ با دستگاه‌ در آن‌ مقطع‌ و عدم‌برخورد با مسايل‌ خرافي‌ مورد اعتقاد آنها يكي‌ از سياستهاي‌ مورد نظر بود كه‌ تاريخ‌ در گذر ايام‌پاسخ‌ به‌ خدمت‌ گرفتن‌ چنين‌ دستگاهي‌ را داده‌ است‌ كه‌ آنهم‌ مهار جنگ‌ و باز گرداندن‌ آرامش‌ بودكه‌ براي‌ پي‌ريزي‌ هر تمدني‌ لازم‌ است‌; داستان‌ ذيل‌ تائيد سياستهاي‌ بكار گرفته‌ شده‌ توسطخواجه‌ نصير است‌ كه‌ به‌ اختصار از نظرتان‌ مي‌گذرد: روزي‌ هلاكو به‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ مي‌گويد كه‌ يك‌ حادثه‌ جالب‌ را پيشگويي‌ كنيد كه‌ من‌مشخصٹ شاهد باشم‌ خواجه‌ ضمن‌ پذيرش‌ مي‌گويد اين‌ حادثه‌ در شب‌ پنجشنبه‌ اتفاق‌ خواهدافتاد كه‌ همراه‌ با كسوف‌ است‌ و اتفاقٹ در آن‌ شب‌ هلاكو در خواب‌ بود و نگهبانان‌ اجازه‌ ورود به‌خواجه‌ را نمي‌دادند كه‌ باعث‌ نگراني‌ خواجه‌ شده‌ بود كه‌ مبادا هلاكو اين‌ حادثه‌ را نبيند; چاره‌انديشيد و شنيد كه‌ يكي‌ از خرافات‌ در باره‌ ماه‌گرفتگي‌ اين‌ است‌ كه‌ مي‌گويند اژدها ماه‌ را گرفته‌پس‌ بايد به‌ ظروف‌ مسيني‌ كوبيد تا اژدها بترسد و ماه‌ را رها كند بلافاصله‌ خواجه‌ نگهبانان‌ را ازاين‌ قضيه‌ ترساند و آنها ظروف‌ مسين‌ را برداشته‌ و به‌ يكديگر كوبيدند و اين‌ باعث‌ شد كه‌ خودهلاكو از خواب‌ بيدار شود و خواجه‌ آنچه‌ را كه‌ ديده‌ بود به‌ هلاكو نشان‌ داد و او سخن‌ خواجه‌ راپذيرفت‌ و اعتبار علمي‌ و شخصيت‌ خواجه‌ براي‌ او تثبيت‌ شد. پس‌ از آن‌، هلاكو از خواجه‌ سئوال‌ كرد آيا چون‌ ما ديشب‌ مي‌دانستيم‌ كه‌ ماه‌ خواهد گرفت‌، ماه‌ گرفته‌ است‌ يا اگر نمي‌دانستيم‌ ماه‌ مي‌گرفت‌؟ خواجه‌ گفت‌ چه‌ شما مي‌دانستيد و چه‌ نمي‌دانستيداين‌ اتفاق‌ مي‌افتاد. هلاكو پرسيد آيا ما مي‌توانستيم‌ از وقوع‌ اين‌ حادثه‌ جلوگيري‌ كنيم‌؟ خواجه‌گفت‌ خير متأسفانه‌ مسايل‌ طبيعي‌ و فلكي‌ در اختيار ما نيست‌ و از بشر هم‌ كاري‌ برنمي‌آيد.هلاكو گفت‌ كاري‌ كه‌ اگر ما بدانيم‌ يا ندانيم‌ اتفاق‌ مي‌افتاد و اگر بدانيم‌ نمي‌توانيم‌ از وقوعش‌جلوگيري‌ كنيم‌ دانستنش‌ چه‌ سودي‌ دارد؟ خواجه‌ نصيرالدين‌ تدبيري‌ انديشيد كه‌ هلاكو آمادگي‌براي‌ درك‌ مسايل‌ علمي‌ را ندارد لذا با بعضي‌ از دوستانش‌ مشورت‌ كرد و نتيجه‌ آن‌ شد كه‌ آنان‌ دوديگ‌ بزرگ‌ مسين‌ را از بالاي‌ محلي‌ مرتفع‌ كه‌ در نزديكي‌ خيمه‌ هلاكو است‌ بزمين‌ بياندازند دراين‌ هنگامه‌ كه‌ هلاكو از شكار برمي‌گشت‌ خواجه‌ باتفاق‌ او وارد شدند اما خواجه‌ به‌ هلاكو گفت‌كه‌ صحبت‌ محرمانه‌اي‌ با شما دارم‌ و آن‌ اينست‌ كه‌ تا چند لحظه‌ ديگر صداي‌ مهيبي‌ خواهيدشنيد لطفٹ نترسيد و فقط به‌ چهره‌ اطرافيان‌ نگاه‌ كنيد به‌ موقع‌ علت‌ قضيه‌ را توضيح‌ خواهم‌ داد;ميهمانان‌ يكي‌ پس‌ از ديگري‌ وارد شدند كه‌ ناگهان‌ صداي‌ مهيبي‌ بلند شد هر يك‌ عكس‌العملي‌ ازخود نشان‌ دادند فقط هلاكو و خواجه‌ نصيرالدين‌ آرام‌ نشسته‌ بودند، در اين‌ لحظه‌ خواجه‌ گفت‌اگر جنابعالي‌ از اين‌ قضيه‌ مطلع‌ نبوديد حتمٹ مي‌ترسيد و اين‌ اطلاع‌ باعث‌ شد كه‌ شما از اين‌ صدانهراسيد. خاصيت‌ پيشگوئي‌ و پيش‌بيني‌ منجمين‌ واقعي‌ اين‌ است‌ كه‌ به‌ شما آرامش‌ مي‌دهد وهمين‌ باعث‌ شد كه‌ خواجه‌ بعنوان‌ مشاور هلاكو انتخاب‌ شود. پس‌ از اينكه‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ در دربار هلاكو خان‌ محبوبيت‌ يافت‌ و بعنوان‌ مشاورانتخاب‌ شد از فرصت‌ بدست‌ آمده‌ كمال‌ استفاده‌ را برد و شروع‌ به‌ پي‌ريزي‌ بناي‌ تمدن‌ عظيمي‌نمود كه‌ تاريخ‌ از آن‌ بهره‌هاي‌ فراواني‌ برده‌ است‌. نشانه‌هاي‌ تمدن‌ ـ رفتن‌ به‌ دربار هلاكو خان‌ و مهار جنگ‌ و خونريزي‌ و برگرداندن‌ آرامش‌ ـ احترام‌ و تكريم‌ علماء و دانشمندان‌ ـ تأمين‌ هزينه‌ زندگي‌ دانشمندان‌ از طريق‌ موقوفات‌ و ساخت‌ اولين‌ كوي‌ دانشمندان‌ وابسته‌ به‌رصدخانه‌ مراغه‌ ـ دعوت‌ دانشمندان‌ و صاحبنظران‌ از ديگر بلاد به‌ مراغه‌ ـ تأسيس‌ رصدخانه‌ مراغه‌ و يا به‌ تعبيري‌ دانشگاه‌ مراغه‌ ـ جمع‌آوري‌ و خريداري‌ كتب‌ و تأسيس‌ كتابخانه‌ يكي‌ از عوامل‌ تمدن‌ و ابزار رشد و ترقي‌، علماء و دانشمندان‌ مي‌باشند كه‌ خواجه‌ نصيرالدين‌طوسي‌ از اين‌ عامل‌ بخوبي‌ استفاده‌ كرد. در حقيقت‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ در زمان‌ خودش‌تمدني‌ بنا نهاد كه‌ مي‌توان‌ گفت‌ عالي‌ترين‌ بناي‌ تمدن‌ بوده‌ است‌ كه‌ امروزه‌ ما نيز بخشي‌ از تمدن‌را وامدار و مديون‌ افكار و آثار و خدمات‌ آن‌ نابغه‌ اسلامي‌ هستيم‌. براي‌ تكميل‌ بحث‌ لازم‌ است‌ كه‌ به‌ يك‌ پرسش‌ پاسخ‌ داده‌ شود; و آن‌ پرسش‌ اين‌ است‌ كه‌ آيااصولا رفتن‌ علماء و دانشمندان‌ به‌ دربار درست‌ است‌ يا خير؟ اين‌ سئوالي‌ است‌ كه‌ از ديربازمطرح‌ بوده‌ و جوابها نيز مشخص‌ است‌ و آن‌ اينست‌ كه‌; كدام‌ و چه‌ عالمي‌ به‌ دربار مي‌رود؟ اگرعالمي‌ خود ساخته‌ باشد آيا رفتن‌ او محل‌ اشكال‌ است‌؟ كما اينكه‌ در مورد خواجه‌ نصيرالدين‌،اكثر علماء اتفاق‌ نظر دارند و رفتن‌ او را به‌ دربار مورد تائيد قرار داده‌اند. حضرت‌ امام‌ خميني‌ (ره‌) بنيانگذار جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ درباره‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌چنين‌ مي‌فرمايند: ... و اما قضيه‌ خواجه‌ نصير و امثال‌ خواجه‌ نصير شما مي‌دانيد اين‌ را كه‌ خواجه‌ نصير كه‌ در اين‌دستگاه‌ وارد مي‌شد نمي‌رفت‌ وزارت‌ بكند مي‌رفت‌ آنها را آدم‌ كند نمي‌رفت‌ براي‌ اينكه‌ در تحت‌نفوذ آنها باشد مي‌خواست‌ آنها را مهار كند تا آن‌ اندازه‌اي‌ كه‌ بتواند; كارهايي‌ كه‌ خواجه‌ نصير براي‌مذهب‌ كرد آن‌ كارهاست‌ كه‌ خواجه‌ نصير را خواجه‌ نصير كرد. با اين‌ كلام‌ حضرت‌ امام‌ (ره‌)، رفتن‌ خواجه‌ نصير به‌ دربار نيز منتفي‌ مي‌شود. پس‌ با رفتن‌ او به‌دربار هلاكو، انسانهاي‌ زيادي‌ نجات‌ يافتند، كه‌ سني‌ و شيعه‌ بودن‌ هم‌ مطرح‌ نبوده‌، بلكه‌ وقتي‌ به‌تاريخ‌ مراجعه‌ مي‌كنيم‌ مي‌بينيم‌ كه‌ ابن‌ ابي‌الحديد شارح‌ نهج‌البلاغه‌ كه‌ شيعي‌ مذهب‌ نبوده‌خواجه‌ نصير براي‌ نجات‌ جان‌ او اهتمام‌ كامل‌ ورزيده‌ است‌. درست‌ در زمانيكه‌ علماء ودانشمندان‌ و انسانها كشته‌ مي‌شدند و از علم‌ و فرهنگ‌ دانش‌ خبري‌ نبوده‌ خواجه‌ نصير در همان‌عصر و از ميان‌ همان‌ قوم‌ پايه‌هاي‌ تمدن‌ را مي‌ريزد كه‌ براي‌ هميشه‌ باقي‌ است‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و رصدخانه‌ مراغه‌ (نوزايش‌ ستاره‌شناسي‌ در جهان‌ اسلام‌) >هوالذي‌ جعل‌ الشمس‌ ضياء والقمر نورٹ و قدره‌ منازل‌ لتعلمو عدد السنين‌ والحساب‌<(يونس‌ 5). اوست‌ خدايي‌ كه‌ خورشيد را رخشان‌ و ماه‌ را تابان‌ قرار داد و سير ماه‌ را در منازلي‌ معين‌ كرد تابدينوسيله‌ شما سالها و حساب‌ را بدانيد. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ پس‌ از اطمينان‌ از اينكه‌هلاكو عوايد موقوفات‌ را در اختيارش‌ قرار مي‌دهد اقدام‌ به‌ ساخت‌ رصدخانه‌ در سال‌ 657هجري‌ مي‌نمايد و در سال‌ 672 قبل‌ از افتتاح‌ رسمي‌ دارفاني‌ را وداع‌ مي‌گويد كه‌ مسئوليت‌ اداره‌اين‌ بناي‌ عظيم‌ بدست‌ فرزند ارشدش‌ خواجه‌ اصيل‌الدين‌ سپرده‌ مي‌شود. بنياد بين‌المللي‌ ستاره‌شناسي‌، يا دانشگاه‌ مراغه‌، نامي‌ است‌ كه‌ زيبنده‌ اين‌ رصدخانه‌ است‌ و دراهميتش‌ همين‌ بس‌ كه‌ دانشمندان‌ اسلامي‌ و غربي‌ به‌ عظمتش‌ پي‌ برده‌اند و معتقدند كه‌ نوزايشي‌كه‌ در امر ستاره‌شناسي‌ در دنياي‌ اسلام‌ با ساخت‌ رصدخانه‌ مراغه‌ بوجود آمده‌ تمامٹ مديون‌ اين‌نابغه‌ اسلامي‌ است‌ كه‌ جامعيت‌ او مورد تحسين‌ همگان‌ است‌. در همين‌ زمينه‌ دانشمند فيزيكدان‌مسلمان‌ پاكستاني‌ برنده‌ جايزه‌ نوبل‌ فيزيك‌ سال‌ 1979 مرحوم‌ دكتر عبدالسلام‌ مي‌گويد;رصدخانه‌ مراغه‌ با بيست‌ منجم‌ از سراسر دنياي‌ اسلام‌ تحت‌ سرپرستي‌ دانشمند بزرگ‌ خواجه‌نصيرالدين‌ طوسي‌ احتمالا نخستين‌ رصدخانه‌ جهان‌ بمعني‌ واقعي‌ كلمه‌ بوده‌ است‌ و در جاي‌ديگر مي‌گويد; رصدخانه‌ استانبول‌، چين‌، و حتي‌ رصدخانه‌هاي‌ هند در قرن‌ دوازدهم‌ نيز همه‌ ازجلوه‌هاي‌ رصدخانه‌ مراغه‌ است‌. ناگفته‌ نماند كه‌ قبل‌ از خواجه‌ نصيرالدين‌ دروس‌ رياضيات‌ و نجوم‌ موافقين‌ و مخالفيني‌ داشت‌كه‌ اين‌ مباحث‌ سير نزولي‌ را طي‌ مي‌كرد و جامعيت‌ خواجه‌ نصير بود كه‌ توانست‌ به‌ اين‌ دروس‌سير تكاملي‌ دهد و جان‌ تازه‌اي‌ بخشد و همين‌ امر باعث‌ شد تا زمان‌ شيخ‌ بهائي‌ و بعد از او تاهمين‌ اواخر دروس‌ نجوم‌ و رياضيات‌ جزو دروس‌ حوزويان‌ بحساب‌ آيد. به‌ موازات‌ ساخت‌ رصدخانه‌ مراغه‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ اقداماتي‌ در چند مرحله‌ انجام‌ دادكه‌ بدين‌ شرح‌ است‌: در مرحله‌ اول‌ دعوت‌ عام‌ از دانشمندان‌ كه‌ بخاطر حمله‌ مغول‌ ترك‌ ديارنموده‌ بودند بالاخص‌ دانشمندان‌ ستاره‌شناس‌ از نقاط دور و نزديك‌ تا حتي‌ چين‌ به‌ مراغه‌ بدون‌در نظر گرفتن‌ مكتب‌ و مذهب‌; در مرحله‌ دوم‌ جمع‌آوري‌ كتبي‌ كه‌ در زمينه‌ ستاره‌شناسي‌ و نجوم‌بود كه‌ توانست‌ آنها را در اختيار دانشمندان‌ قرار دهد و با توجه‌ به‌ ساخت‌ رصدخانه‌ مراغه‌ كه‌زماني‌ حدود 15 سال‌ طول‌ كشيد تا آنجا پيش‌ رفت‌ كه‌ گفتگوي‌ علمي‌ چندين‌ ساله‌ او به‌ مكتب‌مراغه‌ و منزلش‌ به‌ دارالعلم‌ طوسي‌ شهرت‌ پيدا كرد. محصول‌ گفتگوهاي‌ علمي‌ درباره‌ نجوم‌ كتابي‌ است‌ بنام‌ زيج‌ ايلخاني‌ كه‌ توسط خواجه‌نصيرالدين‌ برشته‌ تحرير درآمده‌ كه‌ تدوين‌ و تنظيم‌ اين‌ كتاب‌ به‌ عقيده‌ همگان‌ بمنزله‌ ميوه‌ وثمره‌ رصدخانه‌ مراغه‌ است‌. در مرحله‌ سوم‌ آنطوريكه‌ كه‌ از تحقيقات‌ بدست‌ مي‌آيد نشانگر اين‌ است‌ كه‌ خواجه‌ نصيرالدين‌طوسي‌ همزمان‌ بناي‌ رصدخانه‌ اقدام‌ به‌ ساخت‌ كوي‌ دانشمندان‌ وابسته‌ به‌ مركز علمي‌ رصدخانه‌مراغه‌) با تمام‌ امكانات‌ رفاهي‌ مي‌نمايد و حتي‌ مايحتاج‌ عمومي‌ آنها را نيز تأمين‌ مي‌كرده‌ كه‌محققين‌ بتوانند سبك‌ بال‌ به‌ كار تحقيق‌ و پژوهش‌ بپردازند كاري‌ كه‌ دنياي‌ غرب‌ هم‌اكنون‌ بدان‌عمل‌ مي‌كند باميد آنروزيكه‌ بتوانيم‌ چنين‌ مكانهايي‌ را در اختيار محققين‌ قرار دهيم‌. در هرصورت‌ مي‌توان‌ چنين‌ نتيجه‌ گرفت‌ اولين‌ بنياد بين‌المللي‌ ستاره‌شناسي‌ اسلامي‌ كه‌ توسطخواجه‌ نصيرالدين‌ در قرن‌ هفتم‌ ساخته‌ شده‌ بمنزله‌ مواد اوليه‌ رصدخانه‌هاي‌ قرون‌ بعدي‌ بوده‌است‌ كه‌ تمدن‌ بشري‌ و بالاخص‌ ستاره‌شناسي‌ امروز مديون‌ جامعيت‌ و بينش‌ و تفكر اين‌ نابغه‌اسلامي‌ است‌ تا آنجا كه‌ هم‌اكنون‌ پرگار ساخته‌ شده‌ توسط خواجه‌ نصير و همچنين‌ اسباب‌ وابزار رصدي‌ در موزه‌ لندن‌ موجب‌ اعجاب‌ و تحسين‌ بينندگان‌ است‌. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و آيت‌ا حسن‌زاده‌ آملي‌ در حال‌ حاضر در جمع‌ جامعه‌ مدرسين‌ حوزه‌ علميه‌ قم‌ آگاهترين‌ به‌ مسايل‌ نجومي‌ و رياضي‌قديم‌ آيت‌ا حسن‌زاده‌ آملي‌ مي‌باشند كه‌ ساليان‌ متمادي‌ در زمينه‌ رياضي‌ و نجوم‌ تدريس‌ وتحقيقاتي‌ داشته‌اند كه‌ بخشي‌ از آن‌ در زمينه‌ آثار خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ مي‌باشد كه‌ ذيلا ازنظرتان‌ مي‌گذرد: رياضيات‌ ]تشريح‌ الافلاك‌ شيخ‌ بهائي‌ فارسي‌ هيأت‌ شرح‌[ چغميني‌ كتب‌ متوسطات‌ تدريس‌مباحث‌ وقت‌ و قبله‌، بيست‌ باب‌ اسطرلاب‌ خواجه‌ نصير، و هفتاد باب‌ شيخ‌ بهائي‌. تأليفات‌: 1ـ شرح‌ زيج‌ بهادري‌ به‌ فارسي‌ 2ـ دروس‌ في‌ معرفه‌الوقت‌ و القبله‌ به‌ عربي‌ 3ـ رساله‌ درسي‌ فصل‌ در معرفت‌ وقت‌ و قبله‌ بفارسي‌ 4ـ شرح‌ اكرمانالاوس‌ در مثلثات‌ كروي‌ به‌ عربي‌ 5ـرساله‌ در ميل‌ كلي‌ 6ـ رساله‌ در ظل‌ (تانژايت‌) 7ـ رساله‌ در معرفت‌ مقدار بعد مابين‌المركزين‌ به‌عربي‌ كه‌ شرح‌ قسمتي‌ از فصل‌ چهارم‌ مقاله‌ سوم‌ تحرير محبسطي‌ خواجه‌ نصير مي‌باشد 8ـرساله‌اي‌ در حدوث‌ فجر بيان‌ صبح‌ كاذب‌ و صادق‌ و تعاكس‌ صبح‌ و شفق‌ به‌ عربي‌ 9ـ رساله‌اي‌در تكسير دايره‌ 10ـ رساله‌اي‌ در تعيين‌ سمت‌ قبله‌ و تشخيص‌ ظهر حقيقي‌ مدينه‌ منوره‌ باعجازرسول‌ا 11ـ تعليقات‌ بر دوره‌ اصول‌ اقليدس‌ 12ـ مجموعه‌ چند رساله‌ نجومي‌ كه‌ چاپ‌ شده‌ وحضرت‌ استاد تعليقاتي‌ بر كتب‌ رياضي‌ و غير رياضي‌ خواجه‌ نصير دارند كه‌ بعضي‌ از آنها به‌چاپ‌ رسيده‌ و بعضي‌ هنوز بزيور طبع‌ آراسته‌ نگرديده‌; توفيقات‌ ايشان‌ را از خداوند بزرگ‌خواستارم‌. بازديد حضرت‌ آيت‌ا حسن‌زاده‌ آملي‌ از رصدخانه‌ مراغه‌ در سال‌ 1387 هجري‌ قمري‌ در اواخر ماه‌ رجب‌ به‌ ديدن‌ رصدخانه‌ مراغه‌ رفتم‌ قبل‌ از حركت‌ باقرآن‌ استخاره‌ كردم‌ اين‌ آيه‌ آمد: الم‌ يسيرو في‌الارض‌ فيظرو و كيف‌ كان‌ عاقبه‌ الذين‌ من‌ قبلهم‌ ...(روم‌ 8) چون‌ در تبريز شنيدم‌ كه‌ قبر هلاكو در مراغه‌ است‌ بياد آيه‌ افتادم‌. رصدخانه‌ را جناب‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ در زمان‌ هلاكو بنا كرده‌ است‌ و از آن‌ زيج‌ ايلخاني‌را تدوين‌ و تنظيم‌ فرموده‌ است‌ اين‌ رصدخانه‌ قسمتي‌ از آن‌ بر بالاي‌ كوهي‌ كه‌ در طرف‌ غربي‌شهر مراغه‌ است‌ بنا شده‌ است‌ و قسمتي‌ از آن‌ در پهلوي‌ آن‌ كوه‌ به‌ جانب‌ غرب‌ است‌ و وضع‌جغرافيائي‌ و محل‌ طبيعي‌ مناسب‌ آن‌ براي‌ بناي‌ رصدخانه‌ شگفت‌ است‌، كه‌ در اين‌ حسن‌ صنعت‌چه‌ ذوق‌ و سليقه‌اي‌ اعمال‌ شده‌ است‌ آثار بالاي‌ كوه‌ به‌ كلي‌ از بين‌ رفته‌ است‌ كه‌ فقط ويرانه‌اي‌بصورت‌ چندين‌ تل‌ و تپه‌ مشاهده‌ مي‌شود اما آنچه‌ در جانب‌ غربي‌ كوه‌ است‌ تا اندازه‌اي‌ بعضي‌از آثار باقيمانده‌ است‌ اينجانب‌ با چراغ‌ وارد بعضي‌ از چاهها و خانه‌هاي‌ آن‌ شدم‌ و به‌ ياد گفتارغياث‌ اللغه‌ افتادم‌ كه‌ گفته‌ است‌ چاه‌ ستاره‌ جو نوعي‌ رصد است‌، كه‌ به‌ عمق‌ 60 گز چاهي‌ كاوندو بالاي‌ آن‌ بامي‌ برآرند 60 گز بلند و آنرا مشبك‌ ساخته‌ و نشينند و كيفيت‌ نجوم‌ و افلاك‌ رادريابند، آنگه‌ گفت‌ با مي‌بر آرند مشبك‌ ساخته‌، در جانب‌ غربي‌ رصدخانه‌ مراغه‌ برجي‌ مشابه‌همين‌ وصف‌ بنا نهاده‌ بودند ولي‌ در زير آن‌ چاهي‌ مشاهده‌ نمي‌شد كه‌ شايد بر اثر مرور زمان‌ پرشده‌ باشد، از جمله‌ آثاري‌ كه‌ خيلي‌ جالب‌ بود اينكه‌ در همان‌ جانب‌ غربي‌ رصدخانه‌ حلقه‌اي‌ درطره‌ مرتفع‌ كوهي‌ بر خط نصف‌النهار وسط آن‌ حفر شده‌ بود چون‌ اين‌ خود كمترين‌ در علم‌ هيأت‌و نجوم‌ و استخراج‌ از زيجات‌ و عمل‌ اسطرلاب‌ و ربع‌ مجيب‌ زحمت‌ فراوان‌ كشيده‌ است‌ آن‌منظره‌ رصدخانه‌ با اينكه‌ رسمي‌ از او باقيمانده‌ بود فوق‌العاده‌ برايم‌ مفيد بود و هيچ‌ ميل‌ نداشتم‌كه‌ از آنجا بدر آيم‌ تا هوا تاريك‌ شده‌ بود و تنها بودم‌ و به‌ حكم‌ ضرورت‌ بسوي‌ مراغه‌ رهسپارشدم‌ و به‌ همين‌ قدر مبتهج‌ بودم‌ كه‌ در جايي‌ قدم‌ نهادم‌ كه‌ قدمگاهي‌ مثل‌ جناب‌ خواجه‌نصيرالدين‌ طوسي‌ بوده‌ است‌ از وصف‌ حالم‌ در آن‌ مدت‌ كوتاه‌ اقامتم‌ به‌ تنهايي‌ در محل‌رصدخانه‌ ناتوانم‌ گاهي‌ به‌ قصيده‌ معروف‌ خاقاني‌ هان‌ اي‌ دل‌ عبرت‌ بين‌از ديده‌ نظر كن‌ هان‌ مترنم‌ بودم‌ و گاهي‌ به‌ چكامه‌ امير معزي‌ اي‌ ساربان‌ منزل‌ مكن‌ جز در ديار يار من ‌تا يك‌ زمان‌ زاري‌ كنم‌ بر ربع‌ و اطلال‌ و دمن‌ زمزمه‌ داشتم‌ و گاهي‌ در بقيت‌ آثاري‌ كه‌ حكايت‌ از بعض‌ اعمال‌ رصدي‌ مي‌كرد متحير بودم‌. استخراج‌ آيه‌ تطهير به‌ روش‌ زبروبنيات‌ توسط خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ انما يريد ا... ليذهب‌ عنكم‌ الرحبس‌ اهل‌ البيت‌ و يطهركم‌ تطهيرٹ(احزاب‌ 32) قبل‌ از بيان‌ خواجه‌ نصير درباره‌ آيه‌ تطهير لازم‌ است‌ كه‌ معني‌ زبر و بنيات‌ را بدانيم‌. آنطور كه‌ دركتابها نوشته‌اند زبر بضمتين‌ جمع‌ زبور و بفتح‌ بمعني‌ كتابست‌ و بنيات‌ جمع‌ بنيه‌ بمعني‌ حجت‌است‌. در جاي‌ ديگر زبر بمعني‌ قطع‌ نيز معني‌ شده‌ است‌ (فتعطعوا امرٹ بنهيم‌ زبرٹ) جائتهم‌ رسلهم‌باالبنيات‌ و الزبر) بنيه‌ در بعضي‌ از لغات‌ بمعني‌ معجزه‌ نيز معني‌ شده‌ است‌. در هر صورت‌ زبر وبنيات‌ دو قاعده‌ توأم‌ و با هم‌ هستند. واضع‌ آن‌ مشخص‌ نيست‌ بعضي‌ نسبت‌ به‌ خواجه‌ نصيرمي‌دهند كه‌ احتياج‌ به‌ تحقيق‌ بيشتري‌ دارد. موضوع‌ علم‌ زبر و بنيات‌ حروف‌ و كلمات‌ قرآنيه‌است‌ براي‌ استخراج‌ و كشف‌ مجهولات‌. اكنون‌ جهت‌ آشنايي‌ خوانندگان‌ اشاره‌ كوتاهي‌ به‌ زبر وبنيات‌ كه‌ در بعضي‌ از كتب‌ به‌ آن‌ اشاره‌ شده‌ است‌، جلب‌ مي‌كنيم‌. در تمامي‌ حروف‌ اول‌ آنها رازبر و تتمه‌ آنها را بنيات‌ گويند مثلا علي‌ (ع‌) زبر و (لي‌) بنيات‌ كه‌ مي‌گويند از زبر و بنيات‌ محمداسلام‌ است‌ و علي‌ ايمان‌ محمد كه‌ عبارت‌ است‌ ميم‌ . حا . ميم‌ . دال‌ است‌ چون‌ زبر آنها حذف‌شدو باقي‌ مي‌ماند يم‌.ا.يم‌.ال‌ كه‌ مجموع‌ آنها مي‌شود 132 و اسلام‌ نيز 132 و همچنين‌ لفظ علي‌عين‌ ـ لام‌ ـ ياء مي‌باشد چون‌ حرف‌ اول‌ كه‌ زبر است‌ حذف‌ شود باقي‌ مي‌ماند. ين‌ ـ ام‌ 1 كه‌مجموع‌ 102 است‌ و ايمان‌ نيز 102 است‌. مي‌گويند: خورشيد كمال‌ است‌ نبي‌ ماه‌ و لي‌اسلام‌ محمد است‌ و ايمان‌ علي‌ گر بينه‌اي‌ در اين‌ سخن‌ مي‌طلبي‌بنگر كه‌ زبنيات‌ اسما است‌ جلي‌ رمزي‌ است‌ كتاب‌ حق‌ تمامي‌ بنظام‌اسرار الهي‌ است‌ بهر بطن‌ كلام‌ از اسم‌ محمد كه‌ بود مصور كل‌در ياب‌ زبنياتش‌ اسلام‌ در مثال‌ ديگر مي‌گويند: علم‌ برابر است‌ با عمل‌ و هر دو بحساب‌ جمل‌ مساويند با 140 من‌ آمن‌ برابر است‌ باعلي‌ابيطالب‌ جمله‌ لااله‌الاا 12 حرف‌ روز هم‌ 12 ساعت‌ مي‌باشد. محمد رسول‌ا 12 حرف‌ شب‌ هم‌ 12 ساعت‌ مجموع‌ هر دو 24 ساعت‌ شبانه‌روز است‌. هر سال‌ 12 ماه‌ جانشينان‌ پيغمبر 12 نفر مي‌باشد جمع‌ 24 بينات‌ بسم‌ال الرحمن‌ الرحيم‌ بعد از اسقاط مكررات‌ 217 است‌ علي‌ابيطالب‌ 217 است‌. مثال‌ ديگر زبر آيه‌ شريفه‌ الحمد رب‌ العالمين‌ 583 اين‌ عدد برابر است‌ با محمد علي‌ فاطمه‌حسن‌ و حسين‌ و آخرين‌ مثال‌ فواتح‌ سور پس‌ از اسقاط مكررات‌ منطوق‌ آنها (نقطه‌دار) صراطعلي‌ حق‌ نمسكه‌ است‌. انما يريدا ليذهب‌ عنكم‌ الرجس‌ اهل‌ البيت‌ و يطهركم‌ تطهيرٹ (انما) زبرش‌ 92 و محمد 92 بنياتش‌ 362 وصي‌ بحق‌ علي‌ 362 (يريدا) زبرش‌ 290 بنياتش‌ 227 مجموع‌ زبر و بنيات‌ 517 امام‌ الهمام‌ الحسن‌ بن‌ علي‌ 517 (ليذهب‌) زبر آن‌ 747 بنياتش‌ 275 مجموع‌ 822 و الامام‌ الكامل‌ ابوعبدا الحسين‌ بن‌ ابيطالب‌822 (عنكم‌) زبر آن‌ 180 بنياتش‌ 247 مجموع‌ 427 امام‌ علي‌ زين‌العابدين‌ 427 (الرجس‌) زبر آن‌ 294 بنيات‌ 262 مجموع‌ 556 ما حي‌ كفر و حامي‌ اسلام‌ 556 (امام‌ زمان‌) (اهل‌ البيت‌) زبر آن‌ 479 بنيات‌ 306 مجموع‌ 785 محمدالباقر و جعفر 785 (يطهركم‌) زبر آن‌ 290 بنيات‌ 142 مجموع‌ 432 امام‌ موسي‌ و علي‌ و محمدجواد 432 تطهيرٹ زبر آن‌ 625 بنيات‌ 115 مجموع‌ 740 والنقي‌ و العسگري‌ و الهادي‌ 740 بعضي‌ ديگر از عنكم‌ اهل‌ البيت‌ استخراجي‌ ديگري‌ بدين‌ شرح‌ نموده‌اند. زبر عنكم‌ اهل‌ البيت‌ 659 بنيات‌ 553 مجموع‌ 1212 است‌. امام‌ الواهب‌ علي‌ ولي‌ا و فاطمه‌ السبطين‌ الحسن‌ و الحسين‌ و اولاد الحسين‌ 1212 خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و نبوغ‌ حضرت‌ علي‌ (ع‌) مي‌فرمايند كه‌ انسان‌ داراي‌ دو عقل‌ هست‌ عقل‌ مطبوع‌ و عقل‌ مسموع‌ماداميكه‌ عقل‌ مطبوع‌ نباشد عقل‌ مسموع‌ نمي‌تواند كاري‌ انجام‌ دهد و بهمين‌ مضمون‌ علم‌مطبوع‌ و مسموع‌ هم‌ داريم‌ العلم‌ علمان‌ مطبوع‌ و مسموع‌ و لاينفع‌ المسموع‌ اذالم‌ يكن‌ المطبوع‌ دانش‌ بر دو قسم‌ است‌ دانش‌ فطري‌ كه‌ در نهاد انسان‌ است‌ و دانش‌ شنيدني‌ و هر گاه‌ با دانش‌فطري‌ همراه‌ نباشد سودي‌ نمي‌دهد در هر صورت‌ در احاديثي‌ كه‌ عقل‌ را بر دو قسم‌ كرده‌اند نهايتٹهمان‌ علم‌ و دانش‌ است‌. دانش‌ فطري‌ جايگاهي‌ است‌ كه‌ دانش‌ شنيدني‌ در آنجا آشيانه‌ مي‌گذارد;دانش‌ فطري‌ خدادادي‌ است‌ كه‌ خداوند به‌ يك‌ نفر داده‌ كه‌ در ميان‌ اجتماع‌ خودمان‌ زياد ديده‌ شده‌كه‌ افرادي‌ كه‌ درس‌ نخوانده‌ و تحصيل‌ نكرده‌اند ولي‌ از يك‌ هوش‌ سرشاري‌ برخوردارند كه‌ موردتوجه‌ و مشورت‌ مردم‌ قرار مي‌گيرند بخاطر همان‌ دانش‌ و عقل‌ طبيعي‌ كه‌ خداوند در وجود آنهانهاده‌ است‌ چنين‌ انسانهايي‌ اگر موفق‌ شوند و درس‌ بخوانند واقعٹ نابغه‌ مي‌شوند. اكثر دانشمندان‌و صاحبان‌ ابتكار همانها هستند كه‌ عقل‌ و دانش‌ فطري‌ آنها خدادادي‌ بوده‌ و توانستند بكمك‌تحصيل‌ و تدريس‌ و يا به‌ تعبيري‌ عقل‌ و دانش‌ شنيدني‌ باين‌ درجه‌ برسند و خواجه‌ نصيرالدين‌طوسي‌ بي‌ شك‌ از كساني‌ است‌ كه‌ از عقل‌ و دانش‌ و هوش‌ فطري‌ برخوردار بوده‌ و بكمك‌تحصيل‌ دانش‌ توانسته‌ نبوغ‌ خود را به‌ بلوغ‌ برساند شاهد بر اين‌ مدعا مطلب‌ حاجي‌ خليفه‌ ازدانشمندان‌ اهل‌ تسنن‌ در كتاب‌ مشهورش‌ كشف‌ الظنون‌ است‌، ايشان‌ در طبقات‌ علما نكته‌ بسيارجالبي‌ دارد كه‌ مي‌گويد; دانشمندان‌ دو دسته‌ هستند بعضي‌ مصرفي‌ هستند از اين‌ و آن‌ مي‌گيرندو دستمايه‌ كارشان‌ قرار مي‌دهند كه‌ اين‌ خود يك‌ هنر است‌ دسته‌ ديگر آنها هستند كه‌ خودشان‌منبع‌ هستند از آنها گرفته‌ مي‌شود آنها از كسي‌ نمي‌گيرند و براي‌ مثال‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌را معرفي‌ كرده‌ و مي‌گويد كاالنصيرالطوسي‌. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و رياضيات‌ در گذشته‌ فنون‌ رياضي‌ به‌ چهار دوره‌ تقسيم‌ مي‌شده‌ است‌: 1ـ دوره‌ ابتدائي‌ كه‌ اصول‌ اقليدس‌ را مي‌خواندند 2ـ دوره‌ متوسط شامل‌ علوم‌ رياضي‌ بين‌ ابتدائي‌ و عالي‌ 3ـ دوره‌ عالي‌ كه‌ كتاب‌ محبسطي‌ را مي‌خواندند 4ـ دوره‌ پيشرفته‌ كه‌ به‌ آن‌ اكر مي‌گفتند در ميان‌ دانشمندان‌ رياضي‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ را معمار و پدر رياضي‌ مي‌دانند بدان‌ جهت‌ كه‌بخش‌ عظيمي‌ از تأليفات‌ و تحريرات‌ او درباره‌ نجوم‌ و رياضي‌ مي‌باشد. بخشي‌ از كتب‌ رياضي‌او بشرح‌ ذيل‌ مي‌باشد: تأليفات‌: 1ـ كتاب‌ كشف‌ القناع‌ عن‌ اسرار شكل‌ قطاع‌ كه‌ خواجه‌ نصير در اين‌ كتاب‌ اثبات‌ كرده‌ كه‌ از يك‌شكل‌ قطاع‌ هندسي‌ مي‌توان‌ 497624 شكل‌ ديگر هندسي‌ بدست‌ آورد. 2ـ كتاب‌ جوامع‌ الحساب‌ با التخت‌ و التراب‌ كه‌ درباره‌ جمع‌ و تفريق‌ و كسرها است‌. 3ـ الرساله‌ الشافيه‌ عن‌ الشك‌ في‌ الخطوط المتوازيه‌ موضوع‌ قواعد هندسي‌ از اصول‌ پنجم‌اقليدس‌ است‌. 4ـ رساله‌اي‌ در اثبات‌ اينكه‌ ممكن‌ نيست‌ مجموع‌ دو عدد مربع‌ فرد عدد مربع‌ باشد. 5ـ رساله‌اي‌ در ضرب‌ و تقسيم‌ و جبر و مثلثات‌ 6ـ 105 مسئله‌ از اصول‌ اقليدس‌ 7ـ زيج‌ ايلخاني‌ كه‌ ثمره‌ مطالعاتي‌ است‌ كه‌ درباره‌ رصدخانه‌ مراغه‌ صورت‌ گرفته‌ است‌. تحريرات‌: 1ـ تحرير اصول‌ اقليدس‌: اقليدس‌ رياضي‌داني‌ بوده‌ است‌ كه‌ پيش‌ از ميلاد در اسكندريه‌مي‌زيسته‌ مجموعه‌ معلومات‌ رياضي‌ خود را در كتابي‌ بنام‌ اصول‌ نوشت‌ كه‌ چندين‌ بار از يوناني‌به‌ عربي‌ ترجمه‌ شده‌ كه‌ خواجه‌ نصير با توجه‌ به‌ ترجمه‌هاي‌ قبلي‌ با اصلاحاتي‌ اصول‌ اقليدس‌ راتحرير نمود كه‌ بعدها به‌ نام‌ تحرير اصول‌ اقليدس‌ شهرت‌ يافت‌. 2ـ تحرير محبسطي‌: نوشته‌ بطلميوس‌ قلوذي‌ است‌ است‌ كه‌ در اسكندريه‌ مي‌زيسته‌ است‌. (ربع‌دوم‌ سده‌ دوم‌ ميلادي‌) مهمترين‌ اثر او درباره‌ رياضيات‌ مجموعه‌ رياضي‌ است‌ كه‌ بخاطر يعني‌اهميتش‌ محبسطي‌ شهرت‌ Megisty كبير نام‌ گرفته‌ كه‌ با افزودن‌ الف‌ و لام‌ عربي‌ المحبسطي‌شهرت‌ يافت‌ كه‌ موضوع‌ آن‌ درباره‌ مثلثات‌ مسطحه‌ و كروي‌ است‌. بعضي‌ را عقيده‌ بر آنست‌ كه‌تنها كتابي‌ كه‌ با دستخظ خواجه‌ نصير موجود است‌ همين‌ كتاب‌ است‌ كه‌ در يكي‌ از كتابخانه‌هاي‌كشور مصر موجود است‌. 3ـ تحرير كتاب‌ معرفه‌ الاشكال‌ الكريه‌ و البسيط كه‌ اصل‌ اين‌ كتاب‌ از بنوموسي‌ است‌ كه‌ خواجه‌نصير آن‌ را تحرير كرده‌ و موضوع‌ آن‌ دستور محاسبه‌ مثلث‌ برحسب‌ اضلاع‌ آن‌ است‌. 4ـ تحرير كتاب‌ مفروضات‌ كه‌ از تأليفات‌ ثابت‌ بن‌قره‌ است‌. 5ـ تحرير كتاب‌ مأخوذات‌ كه‌ از تأليفات‌ ارشميدس‌ است‌ و ثابت‌ القره‌ آن‌ را به‌ عربي‌ ترجمه‌ كرده‌است‌. 6ـ تحريرالكره‌ و الاسطوانه‌ كه‌ از تأليفات‌ ارشميدس‌ است‌. 7ـ تحرير المقاله‌ في‌ تكسير الدائره‌ كه‌ از تأليفات‌ ارشميدس‌ است‌. 8ـ تحرير كتاب‌ مانالاوس‌ في‌الاشكال‌ الكريه‌ كه‌ از تأليفات‌ مانالاوس‌ است‌. 9ـ تحرير المخروطات‌ كه‌ اصل‌ آن‌ از ابلونيوس‌ است‌ كه‌ در نيمه‌ دوم‌ پيش‌ از ميلاد در اسكندريه‌مي‌زيسته‌. 10ـ تحرير كتاب‌ معطيات‌ كه‌ اصل‌ آن‌ از اقليدس‌ است‌ كه‌ به‌ زبان‌ اروپايي‌ به‌ آن‌ Dataيعني‌داده‌ها ناميده‌ مي‌شود. 11ـ تحرير الكره‌ المتحركه‌ كه‌ اصل‌ آن‌ اطولوقس‌ رياضيدان‌ سده‌ چهارم‌ پيش‌ از ميلاد است‌ كه‌معاصر با اقليدس‌ بوده‌ و موضوع‌ آن‌ بررسي‌ اوضاع‌ دواير مختلفي‌ است‌ كه‌ بر يك‌ سطح‌ كره‌واقع‌اند. 12ـ تحرير دو كتاب‌ از رياضيدانان‌ بنام‌ مالاناووس‌ و ثاوذوسيوس‌ كه‌ در رياضيات‌ پيشرفته‌نوشته‌ شده‌ و در قديم‌ به‌ آن‌ اكر مي‌گفتند كه‌ در فهرست‌ كتابهاي‌ رياضي‌ قديم‌ بنام‌ اكر مالاناووس‌و اكر ثاوذوسيوس‌ مشهور است‌ كه‌ خواجه‌ نصير اين‌ دو كتاب‌ مشهور را نيز تحرير كرده‌ است‌ كه‌بنام‌ تحرير اكر مالاناووس‌ مشهور است‌. نظر اهل‌ فن‌ در رياضيات‌ قديم‌ اينست‌ كه‌ تمامي‌ تأليفات‌ خواجه‌ نصير درباره‌ رياضيات‌ داراي‌اهميت‌ است‌ كه‌ از آن‌ ميان‌ 2 كتاب‌ او سهم‌ بسزاي‌ در پيشرفت‌ رياضيات‌ داشته‌ است‌ كه‌ از ميان‌تأليفات‌ مي‌توان‌ به‌ كتاب‌ كشف‌القناع‌ عن‌ اسرار شكل‌ قطاع‌ و از ميان‌ تحريرات‌ به‌ تحريرمحبسطي‌ اشاره‌ نمود. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و تأليف‌ كتاب‌ در اسارت‌ (اخلاق‌ ناصري‌) دشمن‌ طاووس‌ آمد پر اواي‌ بساشه‌ را بكشته‌ فر او گفت‌ من‌ آن‌ آهوم‌ كزناف‌ من‌ريخت‌ آن‌ صياد خون‌ پاك‌ من‌ زندان‌ و تبعيد تنهاجاي‌ مجرمان‌ و تبهكاران‌ نيست‌ بلكه‌ بسياري‌ از بزرگان‌ بشريت‌ نيز به‌ جرم‌فضيلت‌ خواهي‌ به‌ زندان‌ افتخار بخشيده‌اند يا در فضاي‌ وسيعي‌ تحت‌ نظر بوده‌اند. خواجه‌نصيرالدين‌ طوسي‌ يكي‌ از آنهاست‌ و شايد علت‌ گرفتاري‌ او همين‌ شهرتش‌ در علوم‌ و رياضيات‌بوده‌ است‌ كه‌ نخست‌ به‌ اسارت‌ اسماعيليان‌ الموت‌ درمي‌آيد. (پيدايش‌ الموتيان‌) فرقه‌اي‌ از شيعه‌ معتقد به‌ امامت‌ اسماعيل‌ پسر امام‌ صادق‌ (ع‌) مي‌باشند و بهمين‌ مناسبت‌ بنام‌فرقه‌ اسماعيليه‌ يا هفت‌ امامي‌ شناخته‌ شده‌اند. رهبري‌ اين‌ گروه‌ بدست‌ يك‌ ايراني‌ بنام‌ (عبداابن‌ ميمون‌ القداح‌) افتاد او با پيروانيكه‌ بدست‌ آورد شمال‌ آفريقا و سپس‌ مصر را متصرف‌ شد ودر آخر قرن‌ سوم‌ هجري‌ سلسله‌ فاطمي‌ را در مصر بنا نهاد. حسن‌ صباح‌ كه‌ معاصر ملكشاه‌سلجوقي‌ بود به‌ مصر نزد فاطميان‌ رفته‌ و به‌ مذهب‌ اسماعيليان‌ گرويد و به‌ ايران‌ برگشت‌ و بناي‌تبليغ‌ گذاشت‌ و پيروان‌ بسياري‌ پيدا كرد. حسن‌ صباح‌ در سال‌ 483 قلعه‌الموت‌ مابين‌ قزوين‌ ورشت‌ در سلسه‌ جبال‌ البرز را مقر حكومت‌ ساخت‌ و نظامات‌ و سلسله‌ مراتبي‌ را در فرقه‌ خودايجاد نمود. الموتيان‌ با دولت‌ سلجوقيان‌ به‌ مبارزه‌ برخاستند و بر كوه‌هاي‌ شمالي‌ ايران‌ تسلط يافتند و سپس‌دامنه‌ قدرت‌ آنها تا سوريه‌ و آسياي‌ صغير توسعه‌ يافت‌. دشمنان‌ و مخالفان‌ الموتيان‌ درهر جا كه‌بودند از ترور فدائيان‌ همواره‌ در وحشت‌ بودند. خواجه‌ نظام‌الملك‌ و بسياري‌ از شخصيت‌هاي‌علمي‌ كه‌ مخالف‌ الموتيان‌ بودند و آنان‌ را ملحدان‌ مي‌خواندند به‌ ضرب‌ چاقوي‌ فدائيان‌ به‌ قتل‌رسيدند. فخر رازي‌ مفسر قرآن‌ ترور فدائيان‌ را برهان‌ قاطع‌ مي‌ناميد و مقصودش‌ اين‌ بود كه‌قويترين‌ دليل‌ اسماعيليان‌ بر حقانيتشان‌ ترور است‌ داستان‌ برهان‌ قاطع‌ مي‌گويند كه‌ امام‌ فخر رازي‌ رقيب‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ بوده‌ و هميشه‌ بعد از نماز و بعد از پايان‌درس‌ به‌ اسماعيليه‌ انتقاد مي‌كرده‌ تا اينكه‌ يكي‌ از روزها بعد از اتمام‌ درس‌ يكي‌ از شاگردانش‌استاد را در محل‌ تدريس‌ بعنوان‌ اينكه‌ سئوال‌ دارم‌ با استاد تنها مي‌شود و شاگرد از كيفش‌ يك‌خنجر به‌ استاد نشان‌ مي‌دهد و مي‌گويد چنانچه‌ درباره‌ اسماعيليه‌ منبعد انتقاد و بدگوئي‌ نمائيدهمين‌ خنجر را در سينه‌ات‌ فرو مي‌كنم‌؟ اما چون‌ استاد من‌ هستي‌ فعلا صرفنظر مي‌كنم‌. از آنروزبه‌ بعد هر چه‌ شاگردان‌ منتظر مي‌مانند كه‌ طبق‌ معمول‌ استاد درباره‌ اسماعيليه‌ انتقاد نمايد يك‌هفته‌ و دو هفته‌ مي‌گذرد خبري‌ نمي‌شود تا اينكه‌ شاگردان‌ اصرار مي‌ورزند ناچارٹ استاد مي‌گويدكه‌ برهان‌ قاطعي‌ ديدم‌ (خنجر) و براي‌ من‌ ثابت‌ شد كه‌ ديگر نبايد صحبت‌ كنم‌. در هر صورت‌ خواجه‌ نصير در نزد اسماعيليان‌ الموت‌ در پادشاهي‌ (ناصرالدين‌ ابن‌ ابي‌ منصور)قرار داشت‌ و كتاب‌ اخلاق‌ ناصري‌ در همان‌ زمان‌ كه‌ در تبعيد آنها در قلعه‌هاي‌ قهستان‌ (بيرجندفعلي‌) بوده‌ نوشته‌ است‌. درباره‌ كتاب‌ اخلاق‌ ناصري‌ اقوالي‌ بدينگونه‌ است‌: 1ـ خود پادشاه‌ ناصرالدين‌ ابن‌ ابي‌ منصور به‌ عربي‌ نوشته‌ و خواجه‌ آن‌ را ترجمه‌ به‌ فارسي‌ نموده‌است‌. 2ـ از تأليفات‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ است‌ كه‌ بنام‌ ناصرالدين‌ اخلاق‌ ناصري‌ نام‌ نهاده‌ است‌. 3ـ قول‌ صحيح‌ اينست‌ كه‌ كتاب‌ اخلاق‌ ناصري‌ ترجمه‌ كتاب‌ طهاره‌الاعراق‌ ابن‌ مسكويه‌ بوده‌ كه‌ابن‌ مسكويه‌ از زبان‌ يوناني‌ به‌ عربي‌ ترجمه‌ نموده‌ و خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ او را به‌ زبان‌فارسي‌ برگردانده‌ است‌. كتابهاي‌ اخلاق‌ ناصري‌ و شرح‌ اشارات‌ تحرير محبسطي‌ در دوران‌ اسارت‌ تأليف‌ شده‌اند. فلسفه‌ و عرفان‌: 1ـ كتاب‌ اوصاف‌الاشراف‌ سرگذشت‌ فلسفه‌ و عرفان‌ بمانند رياضي‌ و نجوم‌ تا قبل‌ از خواجه‌ نصير سير نزولي‌ را طي‌ مي‌كردكه‌ با آمدن‌ خواجه‌ نصير هم‌ رياضي‌ و نجوم‌ و هم‌ فلسفه‌ و عرفان‌ بتدريج‌ به‌ دوران‌ شكوفايي‌خود نزديك‌ مي‌شد بي‌ جهت‌ نيست‌ كه‌ علامه‌ بزرگوار ما مرحوم‌ علامه‌ طباطبائي‌ معتقد است‌كه‌ اوج‌ شكوفايي‌ عرفان‌ در قرن‌ هفتم‌ بوده‌ است‌ چون‌ در اين‌ قرن‌ امثال‌ محيي‌الدين‌ عربي‌، ابن‌فارض‌ و خواجه‌ نصير زندگي‌ مي‌كردند كه‌ از اين‌ ميان‌ سهم‌ خواجه‌ نصير در شكوفايي‌ فلسفه‌ وعرفان‌ را مي‌توان‌ در كتاب‌ اوصاف‌ الاشراف‌، شرح‌ اشارات‌ ابن‌ سينا و كتاب‌ مصارع‌ المصارع‌دانست‌.كتاب‌ اوصاف‌ الاشراف‌ گرچه‌ از نظر حجم‌ بسيار كوچك‌ است‌ اما از حيث‌ محتوي‌ بسيارغني‌ است‌ و خواجه‌ نصير در اين‌ كتاب‌ از انديشه‌هاي‌ عرفاني‌ بخوبي‌ دفاع‌ مي‌كند. اينكه‌ خواجه‌نصير در مسايل‌ عرفاني‌ بكداميك‌ از سلسله‌هاي‌ تصوف‌ و عرفان‌ منتسب‌ است‌ به‌ تحقيق‌مي‌توان‌ گفت‌ به‌ هيچ‌ يك‌ از گروه‌ها وابسته‌ نيست‌ بلكه‌ مي‌توان‌ گفت‌ تابع‌ انديشه‌هاي‌ عرفان‌نظري‌ خاص‌ ابن‌ سينا است‌ كه‌ از شرحي‌ كه‌ بر كتاب‌ الاشارات‌ و التنبيهات‌ ابن‌سينا نوشته‌ بخوبي‌متبلور است‌. كتاب‌ اوصاف‌ الاشراف‌ بيانگر تمامي‌ مراحل‌ سير و سلوك‌ يك‌ عارف‌ است‌ كه‌ براي‌ رسيدن‌ به‌مقصد بايد طي‌ كند و مباحثي‌ چون‌ ايمان‌، اخلاص‌، توبه‌، تفكر، خوف‌ و رجاء، شوق‌ و محبت‌و توكل‌ و رضا، و صبر و ... در خود جاي‌ داده‌ است‌ كه‌ بعنوان‌ مثال‌ و نمونه‌ در باب‌ صبر آنرا به‌سه‌ نوع‌ تقسيم‌ نموده‌ صبر عوام‌. صبر زهاد و عباد و صبر عارفان‌ كه‌ در اين‌ باب‌ مي‌گويد چه‌بعضي‌ ايشان‌ التذاذ يابند به‌ مكروه‌ از جهت‌ تصور آنكه‌ معبود جل‌ ذكره‌ ايشان‌ را به‌ آن‌ مكروه‌ ازديگر بندگان‌ خاص‌ گردانيده‌ و بتازگي‌ ملحوظ نظر داشته‌اند و آيه‌ بشر الصابرين‌ الذين‌ ... وداستان‌ ذيل‌ را بعنوان‌ شاهد آورده‌ است‌ كه‌ نقل‌ است‌ كه‌ مي‌گويند جابربن‌ عبدا.. انصاري‌ كه‌ ازصحابه‌ بزرگ‌ مي‌باشد مريض‌ شد و امام‌ محمد باقر (ع‌) به‌ عيادت‌ او رفت‌ و از حال‌ او پرسيدگفت‌ در حالتي‌ هستم‌ كه‌ پيري‌ را از جواني‌، و بيماري‌ را از تندرستي‌ و مرگ‌ را از زندگاني‌ دوست‌دارم‌ كه‌ امام‌ محمد باقر (ع‌) مي‌گويد من‌ در حالتي‌ هستم‌ كه‌ از بيان‌ اين‌ حالات‌، جواني‌، پيري‌،سلامتي‌ و مريضي‌ و مرگ‌ و زندگي‌ پسندم‌ آنچه‌ او مي‌پسندد كه‌ مي‌گويند جابر در اين‌ حالت‌ درمقام‌ صبر بوده‌ است‌ و امام‌ محمد باقر (ع‌) در مقام‌ رضا چه‌ نيكو سروده‌ شده‌ در اين‌ مقام‌: يكي‌ درد و يكي‌ درمان‌ پسندديكي‌ وصل‌ و يكي‌ هجران‌ پسندد من‌ از درمان‌ و درد وصل‌ و هجران‌پسندم‌ آنچه‌ را جانان‌ پسندد 2ـ كتاب‌ الاشارات‌ و التنبيهات‌ . كتاب‌ الاشارات‌ و التنبيهات‌ نوشته‌ شيخ‌ الرئيس‌ بوعلي‌ سينا(428-370) كه‌ در جهان‌ غرب‌ به‌(Avicenna) امير پزشكان‌ شهرت‌ يافته‌ خود يكي‌ ديگر از نوابغ‌ جهان‌ اسلام‌ است‌ و داراي‌تاليفات‌ زيادي‌ در موضوعات‌ مختلف‌ مي‌باشد و آنطور كه‌ مي‌گويند در سن‌ 10 سالگي‌ حافظقرآن‌ و صرف‌ و نحو بوده‌ است‌. كتابهاي‌ مشهور او عبارتند از (قانون‌ در طب‌) (شفادر حكمت‌ ومنطق‌ و رياضي‌ و هندسه‌) (نجات‌ در حكمت‌) (تعليقات‌ در حكمت‌) و آخرين‌ كتاب‌ او همين‌كتاب‌ الاشارات‌ و التنبيهات‌ است‌ كه‌ اين‌ كتاب‌ در 10 نمط كه‌ هر كدام‌ داراي‌ چند فصل‌ است‌تنظيم‌ شده‌ است‌. كه‌ از نمط هشتم‌ تا دهم‌ به‌ مباحث‌ عرفاني‌ پرداخته‌ مخصوصٹ نمط نهم‌ كه‌مقامات‌ العارفين‌ است‌. آنطوريكه‌ حضرت‌ آيت‌ا...حسن‌ زاده‌آملي‌ دام‌ عزه‌ از قول‌ اساتيدشان‌ (مرحوم‌ آيت‌ ا...الله‌قمشه‌اي‌ و آيت‌ا...شعراني‌) نقل‌ مي‌كنند كه‌ جناب‌ شيخ‌ الرئيس‌ وقتي‌ مقامات‌ العارفين‌ رامي‌نوشته‌ خود در چله‌ نشيني‌ بوده‌ است‌; در هر صورت‌ انساني‌ مانند بوعلي‌ سينا دانشمند باشد،حافظ قرآن‌ باشد مقامات‌ العارفين‌ بنويسد و خود چله‌ نشين‌ باشد از قلم‌ او چه‌ تراوش‌ مي‌كندخدا مي‌داند و امثال‌ خواجه‌ نصيرها. اگر انسان‌ با اين‌ مضامين‌ آشنا نباشد در ابتداي‌ امر تصورش‌ اين‌ است‌ كه‌ اين‌ گفته‌هاي‌ معصومين‌است‌ نه‌ يك‌ انسان‌ عادي‌ . در هر صورت‌ تاثيرات‌ چله‌ نشيني‌ را مي‌توان‌ در احاديث‌ معصومين‌ واشعار شعرا يافت‌. حديث‌ مشهور من‌ اخلص‌ اربعين‌ صباحٹ ظهرت‌ ينابيع‌ الحكمه‌ من‌ قلبه‌علي‌ لسانه‌ بيانگر همين‌ تأثيرات‌ است‌ كه‌ مي‌گويد هر كس‌ براي‌ خدا چله‌ نشيني‌ كند خداوندسرچشمه‌هاي‌ حكمت‌ را از قلبش‌ به‌ زبانش‌ جاري‌ مي‌كند در مورد بوعلي‌سينا اين‌سرچشمه‌هاي‌ حكمت‌ علاوه‌بر قلب‌ و زبان‌ در قلمش‌ نيز جاري‌ شده‌ است‌ كه‌ مقامات‌ العارفين‌او خود گواه‌ همين‌ مطلب‌ است‌. حافظ نيز درباره‌ تأثيرات‌ چله‌نشيني‌ نيكو سروده‌ است‌: سحر گه‌ رهروي‌ در سرزميني‌بگفتا اين‌ معما باقريني‌ كه‌ اي‌ صوفي‌ شراب‌ آنگه‌ شود صاف‌كه‌ در شيشه‌ بماند اربعيني‌ و شاعر ديگر چنين‌ گفته‌: چه‌ مهر بود كه‌ بسرشته‌ يار در گل‌ من‌ چه‌ گنج‌ بود كه‌ بنهاد دوست‌ در دل‌ من‌ بدست‌ خويش‌ چهل‌ صباح‌ باغبان‌ ازل‌نماند تخم‌ گلي‌ تا نكشت‌ در گل‌ من‌ قبل‌ از خواجه‌ نصير انديشه‌ ضد فلسفي‌ و مخالفت‌ با تفكر عقلي‌ از انديشه‌هاي‌ غزالي‌ و امام‌ فخررازي‌ است‌ كه‌ در جهان‌ اسلام‌ حكمفرما بوده‌ است‌. مي‌گويند غزالي‌ براي‌ اينكه‌ اثبات‌ كند فلسفه‌را مي‌فهميده‌ اقدام‌ به‌ نوشتن‌ كتاب‌ مقاصدالفلاسفه‌ مي‌كند و پس‌ از آن‌ كتاب‌ تهافه‌ الفلاسفه‌(تناقض‌ گوئيهاي‌ فلاسفه‌ ) مي‌نويسد كه‌ بزرگترين‌ ضربه‌ رابر پيكر فلسفه‌ وارد مي‌كند كه‌ گوئي‌اصلا ريشه‌ فلسفه‌ خشكيده‌ شده‌است‌ بطوريكه‌ با تلاش‌ ابن‌ رشد كه‌ به‌ دفاع‌ از فلسفه‌ بر خاست‌جبران‌ نشد و پس‌ از او امام‌ فخررازي‌ شرحي‌ بر كتاب‌ اشارات‌ ابن‌ سينا مي‌نويسد كه‌ بقول‌ اهل‌تحقيق‌ بجاي‌ شرح‌ جرح‌ اشارات‌ است‌ در چنين‌ شرايط خاصي‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ پا به‌صحنه‌ حيات‌ علمي‌ مي‌گذارد و با نوشتن‌ شرح‌ اشاراتي‌ كه‌ انديشه‌ هاي‌ غزالي‌ و امام‌ فخر رازي‌ديده‌ به‌ دفاع‌ از تفكر عقلي‌ در جهان‌ مي‌پردازد در حقيقت‌ مي‌توان‌ گفت‌ در يك‌ كلام‌ كه‌ شرح‌اشارات‌ خواجه‌ نصير بهترين‌ پيكار نبرد و انديشه‌ (يعني‌ انديشه‌ ضد فلسفي‌ و انديشه‌ استدلالي‌ )است‌ كه‌ خواجه‌ نصير به‌ عنوان‌ پيرو مكتب‌ ابن‌ سينا وارث‌ اين‌ جريان‌ است‌. يعني‌ انديشه‌ تفكرعقلي‌ و استدلالي‌ مهمتر اينكه‌ اين‌ كتاب‌ در زماني‌ شرح‌ بر آن‌ نوشته‌ شده‌ كه‌ خواجه‌ نصير در دژالموتيان‌ اسير بوده‌ است‌ و اين‌ شعر را نيز بر سبيل‌ تمثيل‌ آورده‌: بگرداگرد خود چندانكه‌ بينم‌بلا انگشتري‌ و من‌ نگينم‌ 3ـ كتاب‌ مصارع‌ المصارع‌ و تجريدالاعتقاد اين‌ كتاب‌ بر گرفته‌ از آراء 3 فيلسوف‌ جهان‌ اسلام‌ يعني‌ بوعلي‌ سينا، عبدالكريم‌ شهرستاني‌ وخواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ مي‌باشد. شهرستاني‌ كه‌ شهرت‌ او بيشتر در علم‌ كلام‌ است‌ كتابي‌ نوشته‌ بنام‌ مصارعه‌ الفلاسفه‌ كه‌ در آن‌مباحث‌ اسلامي‌ چون‌ واجب‌ الوجود. توحيد واجب‌ الوجود. علم‌ واجب‌ الوجود و حدوث‌ عالم‌را ... رد كرده‌ است‌. وقتي‌ اين‌ كتاب‌ بدست‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ مي‌رسد اقدام‌ به‌ تاليف‌ كتابي‌ بنام‌ مصارع‌المصارع‌ مي‌نمايد كه‌ در آن‌ به‌ مخالفت‌ با شهرستاني‌ مي‌پردازد و آراء او را رد مي‌كند جالب‌اينجاست‌ كه‌ بوعلي‌ سينا كه‌ استاد خواجه‌ نصير مي‌باشد خواجه‌ در اين‌ كتاب‌ آراء ابن‌ سينا را نيزبه‌ نوعي‌ تائيد نمي‌كند بلكه‌ خودش‌ مستقلا جواب‌ مي‌دهد و اين‌ عبارت‌ را نيز بيان‌ مي‌كند غيرناصر لابن‌ سينا في‌ مذاهبه‌ يعني‌ تاييد آراء ابن‌ سينا نيست‌ . علم‌ كلام‌ علمي‌ است‌ كه‌ اصول‌ اوليه‌ اعتقادي‌ مانند توحيد ، نبوت‌ ، امامت‌ ، معاد مورد بحث‌قرار ميدهد آنطوريكه‌ پيداست‌ اوج‌ شكوفايي‌ علم‌ كلام‌ از زمان‌ خواجه‌ نصير تا كنون‌ مي‌باشد كه‌از نوشتن‌ كتاب‌ تجريدالاعتقاد و شرحهايي‌ كه‌ بر آن‌ كتاب‌ نوشته‌ شده‌ پيدا است‌. آنطوريكه‌مرحوم‌ شعراني‌ در شرح‌ فارسي‌ اين‌ كتاب‌ بيان‌ نموده‌ تا كنون‌ 10 شرح‌ بر اين‌ كتاب‌ نوشته‌ شده‌ولي‌ بعضي‌ از علماء تا 20 شرح‌ را بيان‌ كرده‌اند. در هر صورت‌ با احترام‌ به‌ متكلمين‌ قبل‌ ازخواجه‌ نصير مجموع‌ شرحهايي‌ كه‌ بر اين‌ كتاب‌ نوشته‌ شده‌ بيانگر عظمت‌ خواجه‌نصير است‌.تبحر او در علم‌ كلام‌ آنچنان‌ است‌ كه‌ گويي‌ وقتي‌ تجريدالاعتقاد را مي‌نويسد يك‌ دانشمند كلامي‌محض‌ است‌ كه‌ رياضي‌ و نجوم‌ و فلسفه‌ نمي‌داند. اولين‌ شرحي‌ كه‌ بر كتاب‌ تجريدالاعتقاد نوشته‌ شده‌ شرح‌ علامه‌ حلي‌ است‌; و ديگران‌ پس‌ از اوچه‌ دانشمندان‌ شيعي‌ و سني‌ اقدام‌ به‌ شرح‌ كرده‌اند و از ميان‌ دانشمندان‌ اهل‌ تسنن‌ شرح‌ علامه‌فاضل‌ قوشچي‌ كه‌ علوم‌ رياضي‌ و نجومي‌ را بخوبي‌ مي‌دانسته‌ و شرح‌ او به‌ شرح‌ جديد معروف‌گشته‌ مي‌توان‌ نام‌ برد و او يك‌ شوخي‌ ادبي‌ نموده‌ كه‌ گفته‌ اگر آن‌ رافضي‌ نبود (علامه‌ حلي‌ ) كسي‌سخن‌ آن‌ رافضي‌ ( خواجه‌ نصير) را نمي‌فهميد. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌; تفسير قرآن‌ و توسل‌ و دعا ظاهرٹ از خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ چند تفسير از سوره‌هاي‌ قرآن‌ بجاي‌ مانده‌ كه‌ در ذيل‌ تفسيرسوره‌ والعصر از نظرتان‌ مي‌گذرد ضمنٹ دعاي‌ توسل‌ خواجه‌ نصير به‌ امام‌ زمان‌ (عج‌) همانست‌كه‌ در اول‌ كتاب‌ از نظرتان‌ گذشت‌ و توسل‌ به‌ چهارده‌ معصوم‌ خواجه‌ نصير در كتاب‌ ادعيه‌موجود است‌ . تفسير سوره‌ والعصربسم‌ ا الرحمن‌ الرحيم‌ والعصر ان‌ الانسان‌ لفي‌ خسر: اي‌ الاشتغال‌ باالامور الطبيعيه‌ و الاستغراق‌ با النفوس‌البهيميه‌ الا الذين‌ آمنوا: اي‌ الكاملين‌ في‌ القوه‌ النظريه‌ و عملوالصالحات‌ :اي‌ الكاملين‌ في‌ القوه‌العمليه‌ و تو اصواباالحق‌ : اي‌ اللذين‌ يكلمون‌ عقول‌ الخلايق‌ باالمعارف‌ النظريه‌ و تواصو باالصبر : اي‌ اللذين‌ يكلمون‌ اخلاق‌ الخلايق‌ و يهذبونها سوگند به‌ عصر كه‌ انسان‌ بر اثر اشتغال‌ به‌ امور طبيعي‌ و استغراق‌ در نفوس‌ بهميي‌ در زيانكاري‌است‌ مگر كسانيكه‌ در دو قوه‌ نظري‌ و عملي‌ كامل‌ شده‌اند و به‌ معارف‌ نظري‌ مكمل‌ عقول‌خلائق‌اند و اخلاق‌ شان‌ را تكميل‌ و تهذيب‌ مي‌نمايند. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و احترام‌ به‌ استاد (سيد مرتضي‌ علم‌ الهدي‌) صاحب‌ رياض‌ العلماء مي‌نويسد: خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ در اثناء درس‌ هر وقت‌ اسم‌سيدمرتضي‌ را به‌ زبان‌ مي‌آورد و مي‌گفت‌ ( صلوات‌ ا عليه‌) بعد رو مي‌كرد به‌ قضاه‌ و مدرسين‌كه‌ در درس‌ حاضر بودند مي‌فرمود چگونه‌ به‌ شريف‌ مرتضي‌ صلواه‌ فرستاده‌ نشود. سيد مرتضي‌ علم‌ الهدي‌ ذوالمجدين‌ ابولقاسم‌ علي‌ ابن‌ حسين‌ بن‌ موسي‌ بن‌ محمدبن‌ موسي‌ بن‌ابراهيم‌ بن‌ امام‌ موسي‌ الكاظم‌ عالم‌ جليل‌ القدريكه‌ به‌ علت‌ كثرت‌ علم‌ و ارشاد و تعليم‌ به‌ علم‌الهدي‌ لقب‌ يافت‌ . علم‌ الهدي‌ در سال‌ 355 متولد شده‌ و نزد شيخ‌ باتفاق‌ برادرش‌ سيدرضي‌ صاحب‌ نهج‌البلاغه‌ به‌تحصيل‌ اشتغال‌ ورزيده‌ است‌ ابن‌ ابي‌ الحديد در نهج‌البلاغه‌ مي‌نويسد شيخ‌ مفيد شبي‌ در خواب‌مي‌بيند كه‌ در مسجدكرخ‌ نشسته‌ و حضرت‌ فاطمه‌زهرا سلام‌ الله‌ عليها است‌ دست‌ امام‌ حسن‌(ع‌)و امام‌ حسين‌ (ع‌) را در حاليكه‌ طفل‌ هستند گرفته‌ و نزد شيخ‌ مفيد آمده‌ و فرمود (يا شيخ‌علمهماالفقه‌) پس‌ بيدار شد و در حيرت‌ افتاد فرداي‌ آن‌ شب‌ در همان‌ مسجد نشسته‌ بود كه‌ ناگاه‌ديد فاطمه‌ دختر حسن‌ بن‌ احمد بن‌ حسن‌ بن‌ ناصر آمد و كنيزان‌ دور او را گرفته‌ و فرزندانش‌سيدمرتضي‌ و سيدرضي‌ را در جلو انداخته‌ به‌ شيخ‌ مي‌فرمايد اي‌ شيخ‌ باين‌ دو فرزند فقه‌ بياموزشيخ‌ تعبير خواب‌ را درك‌ كرده‌ و در احترام‌ آنها كمال‌ مبالغه‌ را رواداشته‌ است‌. شيخ‌ بهائي‌ نقل‌ كرده‌ كه‌ علم‌الهدي‌ در تمام‌ شعب‌ علوم‌ ماهر بود و تدريس‌ مي‌كرد اما همه‌ او رامروج‌ سده‌ چهارم‌ مي‌دانند او كتابخانه‌اي‌ داشته‌ كه‌ هشتاد هزار جلد كتاب‌ در آن‌ بوده‌ و مؤلفات‌او نيز به‌ هشتاد جلد مي‌رسيد. و عمر پر بركت‌ او نيز در هشتادسالگي‌ خاتمه‌ يافته‌ است‌; لذا او راابوالثمانين‌ گويند (يعني‌ پدر هشتاد) كتاب‌ درروغرر، مسائل‌ ناصريات‌، كتاب‌ شافي‌ در امامت‌; و كتاب‌ مختصر در اصول‌ و كتاب‌تنزيه‌ در عصمت‌ انبياء از مولفات‌ آن‌ بزرگوار است‌ . خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و علامه‌ حلي‌ جماالدين‌ ابومنصورالحسن‌ ابن‌ يوسف‌ بن‌ علي‌ مطهر مشهور به‌ علامه‌ حلي‌ (726-648) باتوجه‌ باينكه‌ خود يكي‌ از نوابغ‌ جهان‌ اسلام‌ و چهره‌ درخشان‌ او با يك‌ خصوصياتي‌ مي‌توان‌گفت‌ كه‌ بي‌ نظير است‌ اولا كه‌ مجموعه‌ آثار او به‌ 1000/ جلد كتاب‌ مي‌رسد كه‌ مع‌الوصف‌ به‌شاگردي‌ خواجه‌ نصير افتخار مي‌كند بعضي‌ از تاليفات‌ مشهور او بقرار ذيل‌ مي‌باشد: كتاب‌ (كشف‌ اليقين‌ ) (شرح‌ تجريد الاعتقاد) و (تذكره‌الفقها) (تبصره‌المتعلمين‌) (قواعدالاحكام‌)(مختلف‌ الشيعه‌) (نهج‌ المسترشدين‌) و (كتاب‌ الالفين‌) است‌. مي‌توان‌ گفت‌ كه‌ ادامه‌ حياه‌ علمي‌خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ بستگي‌ به‌ شاگردش‌ علامه‌ حلي‌ داشته‌ است‌ كه‌ كتابهاي‌ او را متن‌ قرارداده‌. و يا شرحي‌ بر آنها نوشته‌ كه‌ شرح‌ تجريدالاعتقاد او در علم‌ كلام‌ از بهترين‌ و مشهورترين‌است‌. (نقل‌ است‌ كه‌ شخصيت‌ علمي‌ سقراط بوسيله‌ شاگردش‌ افلاطون‌ حيات‌ جاودانه‌ يافت‌ ويكي‌ مصاديق‌ آن‌ نيز علامه‌ حلي‌ و خواجه‌ نصير مي‌باشند). ثانيٹ يكي‌ از اقدامات‌ ارزنده‌ علامه‌ حلي‌ (ره‌) اينستكه‌ سبب‌ تشيع‌ سلطان‌ محمد خدابنده‌ شده‌ وهمين‌ امرباعث‌ شد كه‌ سلطان‌ امكانات‌ لازم‌ را در اختيار علامه‌ حلي‌ قراردهد كه‌ از اينطريق‌علامه‌ توانست‌ در ساخت‌ مدرسه‌ و تعليم‌ و تربيت‌ شاگردان‌ قدم‌ بردارد كه‌ اقدامات‌ او سبب‌گسترش‌ اسلام‌ در اقصي‌ نقاط گرديد. مي‌توان‌ ادعا كرد كه‌ اين‌ استاد و شاگرد در بقا و گسترش‌تشيع‌ نقش‌ بسزايي‌ داشته‌اند. خواجه‌نصيرالدين‌طوسي‌ و نجات‌ جان‌ ابن‌ ابي‌ الحديد >...و من‌ احياها فكانمااحياالناس‌ جميعٹ< >هر كس‌ نفسي‌ را حيات‌ بخشد (از مرگ‌ نجات‌ دهد) مثل‌ آنستكه‌ همه‌ مردم‌ را نجات‌ بخشيده‌است‌.<(مائده‌ 31) به‌ مصداق‌ اين‌ آيه‌ شريفه‌ حيات‌ زندگي‌ ابن‌ابي‌الحديد مديون‌ وساطت‌ خواجه‌ نصيرالدين‌طوسي‌ مي‌باشد. ابن‌ ابي‌ الحديد معتزلي‌ متوفي‌ 655 شارح‌ معروف‌ نهج‌ البلاغه‌ كه‌ كتابش‌ بنام‌ابن‌ علقمي‌ وزير نگاشته‌ نقل‌ است‌ كه‌ روزي‌ ابن‌ ابي‌ الحديد به‌ اتفاق‌ برادرش‌ در واقعه‌ بغدادگرفتار شدند كه‌ مي‌خواستند آنها را بكشند ابن‌ علقمي‌ به‌ خدمت‌ خواجه‌ نصير مي‌رسد ومي‌گويد دو نفر از فضلا كه‌ بر بنده‌ حق‌ عظيم‌ دارند گرفتار شده‌اند و آنها را خواهند كشت‌ . استدعادارم‌ بحضور شاه‌ رفته‌ و از اين‌ دو بزرگوار شفاعت‌ كنيد. وزير هزار دينار بموكلان‌ مغول‌ داد ومهلت‌ خواست‌ و خواجه‌نصير هم‌ بدربار شاه‌ رفت‌ . وزير برسم‌ مغولان‌ زانوزد و گفت‌ دوكس‌ رااز شهر بيرون‌ آورده‌اند و پادشاه‌ امر فرموده‌ است‌ كه‌ آنها را بكشند بنده‌ كمترين‌ آرزو آنست‌ كه‌پادشاه‌ عوض‌ ايشان‌ مرا بكشند و آنان‌ را آزاد كند; خواجه‌نصير اين‌ مطلب‌ را بعرض‌ پادشاه‌ رساندهلاكوخان‌ بخنديد و گفت‌ اگر مي‌خواستم‌ ترابكشم‌ تا حال‌ باقي‌ نمي‌گذاشتم‌. در هر حال‌ پادشاه‌عطوفت‌ و مهرباني‌ بخرج‌ داد و هر دو را بخشيد. وزير به‌ تعجيل‌ بيرون‌ آمد و ايشانرا خلاص‌ كردو به‌ ابن‌ ابي‌الحديد گفت‌ بخدا اگر در قبول‌ شفاعت‌ توقف‌ مي‌نمود نفس‌ خود را فداي‌ تو مي‌كردم‌تا مكافات‌ آن‌ لطف‌ باشد كه‌ تو با من‌ كردي‌ و نام‌ مرا به‌ سبب‌ شرح‌ نهج‌ البلاغه‌ مخلد كردي‌. خواجه‌نصيرالدين‌ طوسي‌ و نجات‌ جان‌ عطاملك‌ جويني‌ عطاملك‌ جويني‌ كه‌ يكي‌ از وزيران‌ دربار هلاكو مي‌باشد و كتاب‌ تاريخ‌ جهانگشاي‌ او معروف‌است‌، روزي‌ گرفتار غضب‌ پادشاه‌ مي‌شود برادرش‌ به‌ خدمت‌ خواجه‌ نصير رسيد و او را ازمسئله‌ آگاه‌ كرد و گفت‌ اگر هلاكو امري‌ را صادر كند دوباره‌ نقض‌ كردن‌ خيلي‌ مشكل‌ است‌ . بايدچاره‌اي‌ انديشيد اين‌ شد كه‌ به‌ دربار رفت‌ در حاليكه‌ عصا و تسبيحي‌ در دست‌ داشت‌ و در دست‌ديگرش‌ اسطرلاب‌ و پشت‌ سرش‌ شخصي‌ با منقلي‌ پر آتش‌ كه‌ دائمٹ بخور مي‌ريخت‌ بطرف‌دربار رفت‌. خواجه‌ از ملازمين‌ پادشاه‌ پرسيد كه‌ حالش‌ چطور است‌ آنها گفتند خوب‌ است‌خواجه‌ گفت‌ مي‌خواهم‌ پادشاه‌ را به‌ چشم‌ خود ببينم‌ اجازه‌ ورود داده‌ شد خواجه‌ بمحض‌ اينكه‌چشمش‌ به‌ پادشاه‌ افتاد در حال‌ به‌ سجده‌ طولاني‌ رفت‌ چون‌ سر از سجده‌ برداشت‌ هلاكو پرسيدچه‌ اتفاقي‌ رخ‌ داده‌ است‌؟ خواجه‌ گفت‌ در اين‌ موقع‌ در طالع‌ شاه‌ سانحه‌ بدي‌ ديده‌ مي‌شود بنده‌ادعيه‌ خوانده‌ و بخور سوزانده‌ام‌ و از خداوند مسئلت‌ كرده‌ام‌ كه‌ اين‌ بليه‌ را از شاه‌ دور كند و برپادشاه‌ لازم‌ است‌ كه‌ هر چه‌ زودتر امروز زندانيان‌ را آزاد كند و كسانيكه‌ فرمان‌ قتلشان‌ صادر شده‌عفو نمائيد تا شايد خداوند اين‌ بليه‌ بزرگ‌ را دفع‌ نمايد هلاكوخان‌ بفرموده‌ خواجه‌ عمل‌ كرد وفرمان‌ آزادي‌ زندانيان‌ و كسانيكه‌ قرار بود كشته‌ شوند را صادر كرد كه‌ در اين‌ ضمن‌ عطاملك‌جويني‌ نيزاز مرگ‌ نجات‌ يافت‌ . (خواجه‌ نصيرالدين‌ و آسيابان‌ ) 3 داستان‌ مشهور است‌ كه‌ خواجه‌ طوسي‌ در يكي‌ از مسافرتهاي‌ خود به‌ آسيابي‌ رسيد از آسيابان‌ درخواست‌ كرد كه‌ شب‌ را در آنجا بياسايد و صبح‌ حركت‌ كند. آسيابان‌ با ماندن‌ خواجه‌ در آنجاموافقت‌ كرد. خواجه‌ مي‌خواست‌ كه‌ بر بالاي‌ بام‌ آسيا رود و در آنجا استراحت‌ كند آسيابان‌ به‌خواجه‌ اظهار كرد كه‌ امشب‌ باران‌ خواهد آمد خوبست‌ شب‌ را در داخل‌ آسيا بسر بريد و در اين‌امر اصرار ورزيد. خواجه‌ هر چه‌ آسمان‌ را نگاه‌ كرد چيزي‌ كه‌ دليل‌ بر آمدن‌ باران‌ باشد نديد وقبول‌ نكرد و شب‌ را پشت‌ بام‌ خوابيد كه‌ ناگهان‌ نصفه‌هاي‌ شب‌ باران‌ شديدي‌ باريد كه‌ خواجه‌نصير بالاجبار به‌ درون‌ آسيا آمد و آسيابان‌ پرسيد از كجا دانستي‌ كه‌ امشب‌ باران‌ خواهد آمدآسيابان‌ گفت‌ هر وقت‌ هوا تغيير مي‌كند سگم‌ در درون‌ آسيا مي‌خوابد و بيرون‌ نمي‌رود خواجه‌فرمود افسوس‌ عمر بسياري‌ فاني‌ ساختيم‌ و بقدر ادراك‌ و فهم‌ سگي‌ تحصيل‌ نكرديم‌ . خواجه‌ نصيرالدين‌ و مرگ‌ مادر هلاكو (2) نقل‌ است‌ كه‌ وقتي‌ مادر هلاكوخان‌ مرد قبل‌ از دفنش‌ بعضي‌ از دانشمندان‌ كه‌ مخالف‌ حضورخواجه‌ نصير در دربار هلاكوخان‌ بودند شكايت‌ كردند كه‌ هلاكو ميداني‌ سئوال‌ قبر هست‌ و مادرتو بيسواد مي‌باشد و عاجز از پاسخ‌گويي‌ چه‌ بهتر كه‌ خواجه‌ نصير عالمي‌ دانشمند است‌ بامادرت‌ دفنش‌ كني‌ كه‌ از پاسخ‌ سئوالها بر آيد و مادرت‌ عذاب‌ نكشد هلاكو خواجه‌ نصير راخواست‌ و مطلب‌ را با او در ميان‌ گذاشت‌ خواجه‌ فهميد كه‌ توطئه‌ در كار است‌ با زيركي‌ خاصي‌جواب‌ داد كه‌ بنده‌ را بهتر است‌ كه‌ براي‌ خودتان‌ نگهداريد چون‌ از شما سؤالهاي‌ بيشتري‌ مي‌كنندهر وقت‌ كه‌ مرديد و فلاني‌ كه‌ چنين‌ پيشنهاد را كرده‌ است‌ با مادرتان‌ دفن‌ كنيد. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و اخلاق‌ (3) نقل‌ است‌ ظاهرٹ در زمانيكه‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ از شهرت‌ علمي‌ بسزائي‌ برخوردار بوده‌است‌ شخصي‌ نامه‌اي‌ به‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ مي‌نويسد و در متن‌ نامه‌ بجاي‌ خطاب‌ باسم‌خواجه‌ نصير از كلمه‌ (كلب‌ ابن‌ كلب‌) سگ‌ پسر سگ‌ استفاده‌ مي‌كند. در اينجا اگر انساني‌ بدان‌درجه‌ علمي‌ برسد و از تقوي‌ برخوردار نباشد قطعٹ بنوعي‌ ديگر برخورد خواهد كرد اما از آنجا كه‌خواجه‌ نصير دانشمندي‌ فرزانه‌ و عارف‌ و سيره‌ او راه‌ و روش‌ ائمه‌ معصومين‌ است‌ اينگونه‌جواب‌ مي‌دهد از اينكه‌ در نامه‌ خطاب‌ به‌ سگ‌ كردي‌ اين‌ حيوان‌ با من‌ خيلي‌ تفاوت‌ دارد. اولا او چهار پا است‌ و پوستش‌ پوشيده‌ از پشم‌; و ناخن‌ دراز دارد كه‌ اين‌ صفات‌ در من‌ وجودندارد بلكه‌ قامت‌ من‌ راست‌ و ناخنم‌ پهن‌ و ناطق‌ و خندانم‌ قطعٹ گيرنده‌ پس‌ از جواب‌ خواجه‌نصير شرمنده‌ اخلاق‌ او شده‌ است‌ و در اينجا بگفته‌ علامه‌ حلي‌ در باره‌ خواجه‌ نصير به‌ يقين‌مي‌رسيم‌ كه‌ گفته‌: كان‌ هذالشيخ‌ افضل‌ اهل‌ عصره‌ في‌ الاخلاق‌ فيمن‌ شاهدناه‌ اين‌ شيخ‌ (خواجه‌ نصير) با فضيلترين‌ مردمان‌ زمان‌ خودش‌ هست‌ در اخلاق‌ كه‌ ما تا كنون‌ديده‌ايم‌. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و رباعيات بي‌گمان‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ از جمله‌ دانشمنداني‌ است‌ كه‌ با تمام‌ نبوغ‌ و تبحري‌ كه‌ درعلوم‌ داشته‌ گاهي‌ نيز اشعاري‌ مي‌سروده‌ است‌. اشعار او اكثرٹ مضامين‌ فلسفي‌ و عرفاني‌ ونجومي‌ و اخلاقي‌ دارد كه‌ ذيلا بعضي‌ از رباعيات‌ او با شرحي‌ مختصر از نظرتان‌ مي‌گذرد: يكي‌ از اشعار معروف‌ او كه‌ در اولين‌ جلسات‌ قرآني‌ هفتگي‌ منازل‌ و مساجد كاربرد زيادي‌ دارد،و كمتر كسي‌ مي‌داند كه‌ اين‌ اشعار مربوط به‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ است‌، اشعار ذيل‌مي‌باشد: (1) تنوين‌ و نون‌ ساكنه‌ حكمش‌ بدان‌ اي‌ هوشياركز حكم‌ وي‌ زينت‌ بود اندر كلام‌ كردگار اظهار كن‌ در حرف‌ حلق‌ ادغام‌ كن‌ در ير ملون‌مقلوب‌ كن‌ در حرف‌ يا درمابقي‌ اخفا بيار حرف‌ خلقي‌ شش‌ بود اي‌ نور عين‌ها، همزه‌، حا، خا، عين‌، غين‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ اين‌ اشعار را در راه‌ برگشت‌ از عراق‌ به‌ طوس‌ گفته‌ كه‌ در بين‌ راه‌ متوجه‌مي‌شود شخصي‌ با لحن‌ خوش‌ قرآن‌ تلاوت‌ مي‌كند ولي‌ متأسفانه‌ اشتباه‌ مي‌خواند. خيلي‌مؤدبانه‌ به‌ او مي‌آموزد كه‌ قرآن‌ را صحيح‌ بخواند و في‌البداهه‌ اين‌ اشعار را مي‌سرايد كه‌ با اقبال‌عمومي‌ روبرو مي‌شود. (2) گر بيشتر از مرگ‌ طبيعي‌ مردي‌برخور كه‌ بهشت‌ جاوداني‌ بردي‌ ورز آنكه‌ در اين‌ شغل‌ قدم‌ نفشردي‌خاكت‌ برسر كه‌ خويشتن‌ آزردي‌ مضمون‌ شعر درباره‌ تسلط بر نفس‌ و آزاد ساختن‌ عقل‌ از اسارت‌ و تمايلات‌ حيواني‌ است‌. (3) لذات‌ دنيوي‌ همه‌ هيچ‌ است‌ نزد من‌در خاطر از تغيير آن‌ هيچ‌ ترس‌ نيست‌ روز تنعم‌ و شب‌ عيش‌ طرب‌ مراغير از شب‌ مطالعه‌ و روز درس‌ نيست‌ اين‌ شعر درباره‌ اهميت‌ درس و مطالعه‌ است‌ كه‌ مي‌گويند خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ گفته‌ است‌.هر وقت‌ مشكلي‌ از او حل‌ مي‌شد حالت‌ وجد و نشاط به‌ او دست‌ مي‌داد و مي‌گفت‌ شاهزادگان‌كجايند كه‌ ببينند لذتي‌ را كه‌ من‌ احساس‌ مي‌كنم‌ بيشتر است‌ يا لذت‌هايي‌ كه‌ آنها از جهان‌ مادي‌مي‌برند؟ اين‌الملوك‌ و انباءالملوك‌ (4) اندر ره‌ معرفت‌ بسي‌ تاخته‌ام‌وندر صف‌ عارفان‌ سرافراخته‌ام‌ چون‌ پرده‌زر وي‌ دل‌ برانداخته‌ام‌بشناخته‌ام‌ كه‌ هيچ‌ نشناخته‌ام‌ مضمون‌ شعر بيانگر آن‌ است‌ كه‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ با آن‌ همه‌ فضل‌ و دانش‌ تواضع‌ وفروتني‌ را سرلوحه‌ كار خود مي‌داند: (5) چون‌ نقطه‌ اگر ساكن‌ يكجا شوي‌چون‌ دايره‌ گر محيط پيماي‌ شوي‌ از قسمت‌ خويش‌ پاي‌ بيرون‌ ننهي‌گر چون‌ سرپرگار همه‌ پا شوي‌ مضمون‌ شعر درباره‌ سرنوشت‌ هر فرد مي‌باشد و بي‌مناسبت‌ با مرگ‌ هلاكوخان‌ هم‌ نيست‌ (6) زين‌ گوشه‌ و ايوان‌ كه‌ برافراشته‌وين‌ خواسته‌ خلق‌ كه‌ برداشته‌ چه‌ فايده‌ بد ترا چو نايافته‌ كام‌بگذشتي‌ و اينها همه‌ بگذاشته‌اي‌ مضمون‌ شعر درباره‌ بي‌اعتباري‌ دنيا است‌ و اين‌ شعر درباره‌ يكي‌ از پادشاه‌ قهستان‌ است‌ كه‌ مردي‌جبار و ظالم‌ بوده‌ است‌. عمارتي‌ مي‌ساخت‌ كه‌ پايه‌اش‌ از ستم‌ و جور گذاشته‌ مي‌شود ولي‌ قبل‌از آنكه‌ ساختمان‌ به‌ اتمام‌ برسد او مي‌ميرد كه‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ اين‌ دو بيت‌ را انشاءمي‌كند و بر ايوان‌ عمارت‌ مي‌نويسد: (7) آن‌ قوم‌ كه‌ راه‌ بين‌ فتادند و شدندكس‌ را به‌ يقين‌ خبر ندادند و شدند آن‌ عقده‌ كه‌ هيچ‌ كس‌ نتانست‌ گشودهر يك‌ گرهي‌ بر آن‌ نهادند و شدند انسان‌ هر اندازه‌ كه‌ بيشتر در كشف‌ اسرار جهان‌ به‌ جستجو مي‌پردازد بهمان‌ نسبت‌ به‌ وسعت‌مجهولات‌ آگهي‌ پيدا مي‌كند و به‌ نمي‌دانم‌ها مي‌رسد كه‌ همين‌ درك‌ انسان‌ را به‌ تلاشهاي‌ پيگيرواميدارد. (8) اي‌ دوست‌ غم‌ جهان‌ فرسوده‌ مخوربيهوده‌ همي‌ غمان‌ بيهوده‌ مخور چون‌ بوده‌ گذشت‌ نيست‌ نابوده‌ پديدخوش‌ باش‌ و غم‌ بوده‌ و نابوده‌ مخور مضمون‌ شعر درباره‌ غنيمت‌ شمردن‌ لحظات‌ عمر است‌ با توجه‌ به‌ اينكه‌ انسان‌ قادر به‌ بدست‌آوردن‌ آنچه‌ كه‌ گذشته‌ نيست‌ و همچنين‌ از آينده‌ هم‌ اطلاعي‌ ندارد پس‌ بهتر كه‌ انسان‌ حال‌ راغنيمت‌ بشمارد. (9) ني‌ هر كه‌ بود عاشق‌ ديوانه‌ بودني‌ هر مرغي‌ سزاي‌ اين‌ دانه‌ بود صد قرن‌ بگردد نگردد پيدامردي‌ كه‌ بر نفس‌ خويش‌ مردانه‌ بود ادعاي‌ انسان‌ عارف‌ عاشق‌ بودن‌ به‌ حرف‌ نيست‌ بلكه‌ هر كسي‌ كه‌ از ميدان‌ عمل‌ سرافراز بيرون‌آيد مي‌تواند ادعا كند (10) نبود مهتري‌ چو دست‌ دهدروز تا شب‌ شراب‌ نوشيدن‌ يا غذاي‌ لذيذ خوردن‌يا لباس‌ لطيف‌ پوشيدن‌ من‌ بگويم‌ كه‌ مهتري‌ چه‌ بودگر تو اي‌ زمن‌ نيوشيدن‌ غمگنان‌ را زغم‌ رهانيدن‌در مراعات‌ خلق‌ كوشيدن‌ مضمون‌ شعر درباره‌ انساني‌ است‌ كه‌ به‌ فكر خودش‌ نباشد بلكه‌ به‌ فكر نفع‌ رساندن‌ به‌ ديگران‌باشد (11) زنهار كه‌ از براي‌ فرزندمعلول‌ و لئيم‌ دايه‌ مپسند خويي‌ كه‌ به‌ شير در بدن‌ رفت‌آن‌ دم‌ بود كه‌ جان‌ زتن‌ رفت‌ مضمون‌ شعر درباره‌ تأثير تربيت‌ است‌ كه‌ علاوه‌بر عامل‌ وراثت‌ عامل‌ محيط، پدر و مادر وديگران‌ نيز در انسان‌ تأثير مي‌گذراند. (12) نظام‌ بي‌ نظام‌ ار كافرم‌ خواندچراغ‌ كذب‌ را نبود فروغي‌ مسلمان‌ خوانمش‌ زيرا كه‌ نبودمكافات‌ دروغي‌ جز دروغي‌ يكي‌ از شوخي‌ها خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ با شخصي‌ به‌ نام‌ نظام‌ است‌ كه‌ ظاهرٹ از مخالفين‌خواجه‌ بوده‌ و ممكن‌ است‌ نظام‌الدين‌ عبدالملك‌ مراغي‌ باشد (13) اقبال‌ را بقا نبود دل‌ به‌ او مبندعمري‌ كه‌ در غرور گذاري‌ هبا بود ور نيست‌ باورت‌ زمن‌ اين‌ نكته‌ گوش‌ كن‌اقبال‌ را چو قلب‌ كني‌ لابقا بود اقبال‌ فردي‌ بوده‌ است‌ كه‌ هلاكو به‌ او اعتنا داشته‌ در يكي‌ از فرمانهاي‌ هلاكو به‌ او مي‌گويد آيانداي‌ امان‌ دادن‌ ما را نشنيدي‌؟ او مي‌گويد كه‌ من‌ مانند ديگران‌ نيستم‌ من‌ اقبال‌ هستم‌ و هميشه‌مايه‌ اقبال‌ خود و خانواده‌ هستم‌ كه‌ خواجه‌ نصير متوجه‌ اين‌ مطلب‌ ذوقي‌ مي‌شود كه‌ اقبال‌ رابرعكس‌ كنيم‌ لابقاء مي‌شود (14) اين‌ عمر كزو هست‌ ملالي‌ حاصل‌بگذشت‌ و نگشت‌ جزو بالي‌ حاصل‌ اين‌ غبن‌ مرا كشت‌ كه‌ مي‌بايد رفت‌ناكرده‌ در اين‌ جهان‌ كمالي‌ حاصل‌ انسان‌ در زندگي‌ بايد در پي‌ بدست‌ آوردن‌ كمالات‌ باشد و الا فرصتهاي‌ از دست‌ رفته‌ براي‌ انسان‌جز ضرر چيز ديگري‌ نيست‌. (15) گفتي‌ كه‌ گناه‌ به‌ نزد من‌ سهل‌ بوداين‌ كه‌ گويد كسي‌ كه‌ او اهل‌ بود علم‌ ازلي‌ علت‌ عصيان‌ كردن‌نزد عقلا زغايت‌ جهل‌ بود اين‌ شعر را خواجه‌ نصير در جواب‌ شعر خيام‌ سروده‌ كه‌ مضامين‌ جبري‌ دارد شعر خيام‌ بدينقراراست‌: من‌ مي‌خورم‌ و هر كه‌ چو من‌ اهل‌ بودمي‌ خوردن‌ من‌ به‌ نزد او سهل‌ بود مي‌ خوردن‌ من‌ حق‌ زازل‌ مي‌دانست‌گر مي‌ نخورم‌ علم‌ خدا جهل‌ بود س‌: اگر گويند علم‌ الهي‌ شامل‌ همه‌ اشياء است‌ كه‌ از آن‌ جمله‌ است‌ افعال‌ عباد پس‌ هر گاه‌ او ازازل‌ از كافر كفر، و از عاصي‌ عصيان‌ دانسته‌ باشد ايشان‌ خلاف‌ آنرا نتوان‌ كرد و اين‌ معني‌ جبراست‌ كه‌ در رباعي‌ خيام‌ گفته‌ شده‌ است‌. ج‌: بايد گفت‌ كه‌ علم‌ تابع‌ معلوم‌ است‌ نه‌ معلوم‌ تابع‌ علم‌ به‌ اين‌ معني‌ كه‌ چون‌ ذات‌ كافر و عاصي‌به‌ خودي‌ خود چنين‌ است‌ كه‌ هر گاه‌ موجود شوند اختيار كفر و عصيان‌ كنند و كفر و عصيان‌ ازقبيل‌ اعلامند او در ازل‌ از ايشان‌ كفر و عصيان‌ دانست‌ و اگر ايمان‌ مي‌آوردند و طاعت‌ مي‌كردندطاعت‌ و ايمان‌ مي‌دانست‌ چنانچه‌ كه‌ خواجه‌ نصير سروده‌ است‌. خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ و ولايت >اليوم‌ اكملت‌ لكم‌ دينكم‌ و اتممت‌ عليكم‌ نعمتي‌ و رضيت‌ لكم‌ الاسلام‌ دنيٹ<(مائده‌ 2) تسبيح‌ و خرقه‌ لذت‌ مستي‌ نبخشدت‌همت‌ در اين‌ عمل‌ طلب‌ از مي‌فروش‌ كن‌ (عيد غدير مصادف‌ است‌ با وفات‌ نابغه‌ اسلامي‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌) براستي‌ چرا عيد فطر و قربان‌ و غدير بدين‌ ترتيب‌ قرار گرفته‌اند بدين‌ خاطر كه‌ اين‌ سه‌ مكمل‌يكديگرند. در عيد فطر انسان‌ روزه‌دار پس‌ از پايان‌ ماه‌ بايد به‌ خويشتن‌ خويش‌ باز گردد بدانگونه‌كه‌ خودش‌ را در آئينه‌ دل‌ صاف‌ ببيند و قدم‌ در مرحله‌اي‌ بگذارد كه‌ بسي‌ سخت‌ است‌ و آن‌ مبارزه‌با نفس‌ يا جهاد اكبر است‌. پس‌ از طي‌ اين‌ مرحله‌ تقرب‌ الهي‌ ميسر است‌ كه‌ قربان‌ نام‌ گرفته‌ كه‌همين‌ مبارزه‌ بصورت‌ تمثيل‌ براي‌ حاجيان‌ قرباني‌ كردن‌ است‌ كه‌ اين‌ دو مرحله‌ فطر قربان‌مقدمه‌ايست‌ براي‌ نباء عظيم‌ كه‌ ولايت‌ است‌ و پذيرش‌ اين‌ ولايت‌ بدينگونه‌ است‌ تا صافي‌نشوي‌ (عيد فطر) و قرباني‌ نكني‌ (عيد قربان‌) مولائي‌ نشوي‌ (عيد غدير). در خبر است‌ درباره‌ آيه‌شريفه‌ لتسئلن‌ يومئذ عن‌ النعيم‌ از امام‌ جعفر صادق‌ عليه‌السلام‌ و امام‌ رضا عليه‌السلام‌ سئوال‌شد كه‌ مراد از نعيم‌ چيست‌؟ فرمودند: ولايت‌ و دوستي‌ ما اهل‌ بيت‌ است‌. امام‌ رضا (ع‌) در جمعي‌ نشسته‌ بودند و صحبت‌ از نعيم‌ شد حضرت‌ فرمود مراد نعيم‌ آن‌ نيست‌كه‌ بعضي‌ از شما تعبير به‌ طعام‌ و آب‌ سرد، خوراك‌، پوشاك‌ و خواب‌ تفسير كند زيرا خداوندسئوال‌ نكند بندگان‌ خود را از آنچه‌ كه‌ بر فضل‌ خود بر ايشان‌ انعام‌ فرموده‌ است‌ بلكه‌ مراد از نعيم‌دوستي‌ و ولايت‌ ما اهل‌ بيت‌ است‌. و همچنين‌ نقل‌ است‌ كه‌ ابو حنيفه‌ از امام‌ صادق‌ (ع‌) سئوال‌ كرد نعمت‌ چيست‌؟ حضرت‌ فرمود: نحن‌ اهل‌ البيت‌ النعيم‌ الذي‌ انعم‌ ا بنا علي‌ العباد و ... مراد از نعيم‌، ما اهل‌ بيت‌ هستيم‌. خواجه‌نصيرالدين‌ طوسي‌ كه‌ عيد غدير مصادف‌ با وفات‌ آن‌ بزرگوار است‌ در باب‌ ولايت‌ اشعاري‌ به‌عربي‌ سروده‌ كه‌ مضامين‌ او برگرفته‌ از روايات‌ اهل‌ البيت‌ است‌. لو ان‌ عبدٹ اتي‌ باالصالحات‌ غدٹو يود كل‌ نبي‌ مرسل‌ و ولي‌ اگر بنده‌اي‌ هر روز كارهاي‌ نيك‌ انجام‌ دهد و تمامي‌ انبياء مرسل‌ و اولياء را دوست‌ داشته‌ باشد. و صام‌ ما صام‌ صوأم‌ بلا ملل‌وقام‌ ما قام‌ قوأم‌ بلاكسل‌ و بدون‌ خستگي‌ تمامي‌ ايام‌ را روزه‌ بدارد و بدون‌ تنبلي‌ شبها را عبادت‌ كند و عاش‌ في‌ الناس‌ آلافٹ مؤلفه‌عار من‌ الذنب‌ معصومٹ من‌ الزلل‌ و هزار سال‌ پيوسته‌ در ميان‌ مردم‌ زندگي‌ كند بدون‌ هيچ‌ گناهي‌ و خالي‌ از هر گونه‌ لغزش‌ ما كان‌ في‌الحشر يوم‌ البعث‌ ينفعه‌الا بحب‌ امير المؤمنين‌ عليٹ هرگز برايش‌ در روز محشر سودي‌ ندارد مگر اينكه‌ تمامي‌ آنها با دوستي‌ اميرالمؤمنين‌ همراه‌باشد. عشق‌ به‌ اهل‌ البيت‌ در خواجه‌ نصير آنچنان‌ است‌ كه‌ در هنگام‌ فوت‌ با نهايت‌ تواضع‌ و فروتني‌وصيت‌ مي‌كند كه‌ مرا در حرم‌ امام‌ موسي‌ ابن‌ جعفر (ع‌) دفن‌ نماييد و آيه‌ شريفه‌ و كلبهم‌ باسطذراعيه‌ باالوصيد را بر روي‌ سنگ‌ قبرم‌ بنويسيد بدين‌ معني‌ كه‌ خواجه‌ نصير با لقب‌هاي‌استادالبشر، نابغه‌ اسلامي‌ و سلطان‌ المحققين‌ و القاب‌ ديگر كه‌ نام‌ گرفته‌ آنها همه‌ هيچند فقطعشق‌ و محبت‌ اهل‌ البيت‌ راه‌ نجات‌ است‌. و ديگر اينكه‌ هر چه‌ داريم‌ از آنهاست‌ و من‌ با آنهمه‌ اطلاعات‌ و معلومات‌ خاك‌ پاي‌ ائمه‌ اطهارنمي‌شوم‌ اين‌ چنين‌ فروتني‌ و تواضع‌ خاصه‌ علماء رباني‌ است‌ كه‌ بنظر مي‌رسد خواجه‌ نصير دراين‌ جهت‌ با اين‌ وصيت‌ منحصر بفرد باشد: نصير ملت‌ و دين‌ پادشاه‌ كشور فضل‌يگانه‌اي‌ كه‌ چون‌ او مادر زمانه‌ نزاد بسال‌ ششصد و هفتاد و بذي‌ الحجه ‌روز هيجدهم‌ در گذشت‌ در بغداد حسن‌ ختام‌ بحث‌ ولايت‌ را با اين‌ شعر حافظ به‌ پايان‌ مي‌بريم‌: توئي‌ آن‌ گوهر پاكيزه‌ كه‌ در عالم‌ قدس‌ذكر خير تو بود حاصل‌ تسبيح‌ ملك‌ گزيده‌ كلام‌ دانشمندان‌ در باره‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ 1ـ حضرت‌ امام‌ خميني‌ (ره‌): و اما قضيه‌ خواجه‌ نصير و امثال‌ خواجه‌ نصير را شما ميدانيد اين‌ را كه‌ خواجه‌ نصير در اين‌دستگاهها وارد مي‌شد نمي‌رفت‌ وزارت‌ كند مي‌رفت‌ آنها را آدم‌ كند نمي‌رفت‌ براي‌ اينكه‌ درتحت‌ نفوذ آنها باشد مي‌خواست‌ آنها را مهار كند. 2ـ قاضي‌ نورا...شوشتري‌ در مجالس‌المومنين‌: ...فيلسوفي‌ كه‌ روان‌ افلاطون‌ و ارسطو به‌ وجود او مفاخرت‌ و مباهات‌ جويد و زبان‌ حال‌بوعلي‌ سينا شكر مساعي‌ جميله‌ او گويد عقل‌ فعال‌ در اشراق‌ طفل‌ راه‌ اوست‌ و مشكلات‌ ارباب‌كمال‌ موقوف‌ به‌ يك‌ نگاه‌ او. 3ـ مرحوم‌ حاجي‌ خليفه‌ از دانشمندان‌ اهل‌ تسنن‌ در كتاب‌ مشهورش‌ كشف‌الظنون‌ در طبقات‌ دانشمندان‌نوشته‌ مي‌گويد: بعضي‌ از دانشمندان‌ مصرف‌ كننده‌ هستند از اين‌ و آن‌ مي‌گيرند و دستمايه‌ كارشان‌قرارمي‌دهند اما يكدسته‌ خودشان‌ منبع‌ هستند كاالنصير الطوسي‌ كه‌ همه‌ به‌ او نيازمند هستند. 4ـ مرحوم‌ علامه‌ طباطبائي‌ صاحب‌ تفسيرالميزان‌ : علامه‌ طباطبائي‌ معتقد است‌ كه‌ قرن‌ هفتم‌ اوج‌ شكوفايي‌ و گسترش‌ و اقتدار عرفان‌ و تصوف‌است‌ و در اين‌ باره‌ مي‌گويد: رابطه‌ بين‌ عقل‌ وشرع‌ از بيانات‌ 2 فيلسوف‌ بزرگ‌ ابونصرفارابي‌ و ابن‌ سينا است‌ كه‌ جامع‌ فلسفه‌يونان‌ بوده‌اند. و پس‌ از آنها شيخ‌ شهاب‌ الدين‌ سهروردي‌ ميان‌ ذوق‌ و برهان‌ را جمع‌ كرد و فلسفه‌ اشراق‌ را تجديد نمود وپس‌ از آن‌ در قرن‌ هفتم‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ به‌ توفيق‌ ميان‌ عقل‌ و شرع‌ پرداخت‌ و درحقيقت‌ وارث‌ آن‌ 3 بزرگوار گرديد. 5ـ مرحوم‌ مجتبي‌ مينوي‌ در مقدمه‌ كتاب‌ اخلاق‌ ناصري‌ چنين‌ مي‌گويد: شهرت‌ خواجه‌ نصير در اقطار عالم‌ پيچيده‌ است‌ و باالخصوص‌ به‌ واسطه‌ تاليفاتي‌ در رياضيات‌و هيأت‌ داشته‌ مورد احترام‌ علماي‌ مغرب‌ زمين‌ است‌ اگوست‌ كنت‌ در تقويمي‌ كه‌ از پيشروان‌فلسفه‌ تحقيقي‌ ترتيب‌ داده‌ اسم‌ خواجه‌ را بر يكي‌ از روزهاو ابن‌ سينا بر يكي‌ از روزها گذاشته‌ و ازاهل‌ قلم‌ ايران‌ همين‌ دو نفر در آن‌ تقويم‌ مذكورند و همچنين‌ خواندم‌ كه‌ يكي‌ از جبالي‌ را كه‌ دركره‌ ماه‌ توسط دوربين‌ ديده‌ و كشف‌ كرده‌اند باسم‌ نصيرالدين‌ ناميده‌اند. 6ـ علامه‌ محمد تقي‌ جعفري‌ : دانشگاهي‌ ذاتٹ حوزه‌ وي‌ است‌ و حوزه‌ وي‌ ذاتٹ دانشگاهي‌ همانطوريكه‌ در طول‌ تاريخ‌ سراغ‌داريم‌، خواجه‌ نصيرالدين‌ تجسمي‌ از اين‌ دو نهاد بزرگ‌ جامعه‌ بشري‌ است‌. 7ـ علامه‌ آيت‌ ا...حسن‌ آزاده‌ آملي‌ : خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ انساني‌ است‌ قرآني‌ كه‌ قلم‌ و قدم‌ و سياست‌ عملي‌ او تمامٹ براي‌رضاي‌ خدا بوده‌ است‌ . انديشمندان‌ ديگري‌ چون‌ علامه‌ حلي‌ ، فاضل‌ قوشجي‌ ، غياث‌ الدين‌ جمشيد، جرجي‌ زيدان‌ ،هانري‌ كوربن‌ ، بروكلمان‌ و ... درباره‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ مطالبي‌ را گفته‌اند، كه‌ فعلا نيازي‌بذكر آنها نمي‌باشد. آشنائي‌ با چند تن‌ از دانشمندان‌ ، شعراء و عرفاي‌ قرن‌ هفتم‌ قرن‌ هفتم‌ بوجود گروهي‌ از حكما و عرفا و شعراي‌ بزرگ‌ مفتخر است‌ و قرن‌ شكوفايي‌ علم‌ ودانش‌ نام‌ گرفته‌ كه‌ علاوه‌ بر خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ كه‌ از افتخارات‌ قرن‌ هفتم‌ مي‌باشد ديگران‌عبارتند از : 1 ـ مولوي‌ جلالدين‌ محمد بلخي‌ رومي‌ صاحب‌ مثنوي‌ 2 ـ شيخ‌ سعدي‌ شيرازي‌ شاعر فارسي‌ زبان‌ 3 ـ شيخ‌ محي‌ الدين‌ ابن‌ عربي‌ مؤلف‌ فصوص‌ و فتوحات‌ مكيه‌ كه‌ پدر عرفان‌ علمي‌ است‌ . 4 ـ شيخ‌ صدرالدين‌ محمد ابن‌ اسحاق‌ قونوي‌ از شاگردان‌ محي‌الدين‌ عربي‌ و كتاب‌ فكوك‌ اوبمنزله‌ شرحي‌ بر كتاب‌ فصوص‌ است‌. 5 ـ ابن‌ فارض‌ مصري‌ شاعر عرب‌ زبان‌ كه‌ مضامين‌ اشعارش‌ تمامٹ عرفاني‌ است‌ و به‌ گفته‌ بعضي‌از محققين‌ اشعار ابن‌ فارض‌ بنوعي‌ شرحي‌ بر فتوحات‌ مكيه‌ محي‌الدين‌ عربي‌ است‌. 6 ـ محقق‌ حلي‌ صاحب‌ كتاب‌ شرايع‌ در فقه‌ شيعه‌ كه‌ محاضره‌ علمي‌ او با خواجه‌ نصير بر سراستحباب‌ تياسر در قبله‌ اهل‌ عراق‌ مشهور است‌. 7 ـ ابن‌ ابي‌ الحديد معتزلي‌ صاحب‌ شرح‌ نهج‌ البلاغه‌ كه‌ زنده‌ بودن‌ او مديون‌ وساطت‌ خواجه‌نصير است‌ . 8 ـ ابن‌ مالك‌ نحوي‌ صاحب‌ كتاب‌ الفيه‌ كه‌ شاهكار نظم‌ علمي‌ و ادبي‌ در صرف‌ و نحو است‌. 9 ـ ابن‌ ميثم‌ بحراني‌ يكي‌ از شارحين‌ نهج‌ البلاغه‌ . 10 ـ شيخ‌ رضي‌ از نوابغ‌ صرف‌ و نحو عربي‌ صاحب‌ شرح‌ كتاب‌ كافيه‌(نحو)، شافيه‌(صرف‌)، وقصايد هفتگانه‌ ابن‌ ابي‌ الحديد. 11 ـ خاندان‌ ابن‌ اثير كه‌ 3 برادرند 1 ابوالعادات‌ مجدالدين‌ صاحب‌ كتاب‌ نهايه‌ 2 عزالدين‌ علي‌صاحب‌ كتاب‌ كامل‌ في‌ التاريخ‌ و اسدالغابه‌ في‌ معرفه‌اخبارالصحابه‌ 3 ضياالدين‌ ابوالفتح‌ نصرا...صاحب‌ كتاب‌ المثل‌الساير كه‌ بهتر كتاب‌ در ادبيات‌ عربي‌ است‌. دانشمندان‌ ديگري‌ چون‌ : 12 ـ (ابن‌ كمونه‌) 13 ـ (ابن‌ ابي‌ اصيبعه‌) 14 ـ (نجم‌ الدين‌ دبيران‌ قزويني‌) 15 ـ (شيخ‌ اوحدالدين‌ فخركرماني‌) 16 ـ (كمال‌ الدين‌ اسمعيل‌ اصفهاني‌) 17 ـ (شيخ‌ شهاب‌ الدين‌ سهروردي‌) 18 ـ (قاضي‌ سراج‌ الدين‌ محمودارموي‌) 19 ـ (اثيرالدين‌ ابهري‌ ) در قرن‌ هفتم‌ مي‌زيسته‌اند. و اين‌ قرن‌ شاهد دهها دانشمند رياضي‌ مسلمان‌ بوده‌ كه‌ باز هم‌ سر آمد رياضيدانان‌خواجه‌نصيرالدين‌ طوسي‌ مي‌باشد كه‌ نيازي‌ به‌ ذكر اسامي‌ رياضيدانان‌ نمي‌باشد. ولي‌ از تحقيقات‌ بعمل‌ آمده‌ باين‌ نتيجه‌ مي‌رسيم‌ كه‌ قرن‌ هفتم‌ علاوه‌ بر دانشمندان‌ در ساير علوم‌فقط 14 دانشمند رياضي‌ مسلمان‌ در اين‌ قرن‌ مي‌زيسته‌اند. آثار و تأليفات‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ (ره‌)(خطي‌) موجود در كتابخانه‌ مرحوم‌ آيت‌ا...العظمي‌ مرعشي‌ (ره‌) رديف‌نام‌ كتاب‌موضوع‌ملاحظات‌ 1آداب‌ المتعلمين‌اخلاق‌فارسي‌ 2آغاز و انجام‌فلسفه‌فارسي‌ 3اجوبه‌ مسائل‌ القونوي‌امامت‌پاسخ‌ عربي‌ 4اخلاق‌ ناصري‌اخلاق‌فارسي‌ 5اساس‌ الاقتباس‌منطق‌فارسي‌ 6الاعتقادات‌اعتقادات‌عربي‌ 7الامامه‌اعتقادات‌عربي‌ 8انعكاس‌ الشعاعات‌ و انعطافهاهندسه‌عربي‌ 9اوصاف‌ الاشراف‌اخلاق‌فارسي‌ 10بقاالنفس‌ بعد خراب‌ البدن‌فلسفه‌عربي‌ 11انفساخ‌ الصور بعدالموت‌فلسفه‌عربي‌ 12بيست‌ باب‌اسطرلاب‌فارسي‌ 13تجريد العقايدكلام‌عربي‌ 14تحرير اصول‌ الهندسه‌ و الحساب‌هندسه‌عربي‌ 15ترجمه‌ الثمره‌نجوم‌فارسيه‌ 16تلخيص‌ المحصل‌فلسفه‌عربي‌ 17تنسوق‌ نامه‌ ايلخاني‌ (جواهرنامه‌)طبيعيات‌فارسي‌ 18جامع‌ الحساب‌حساب‌فارسي‌ 19جبر و اختيارفلسفه‌فارسي‌ 20الجبر و المقابله‌حساب‌عربي‌ 21جواب‌ رساله‌ نجم‌ الدين‌ كاتبي‌متفرقات‌عربي‌ 22جواب‌ رساله‌ نجم‌ الدين‌ الكاتبي‌ الثانيه‌فلسفه‌عربي‌ 23جوامع‌ الحساب‌ علي‌ التخت‌ و التراب‌حساب‌عربي‌ 24جواهر الفرايض‌فقه‌عربي‌ 25حل‌ مشكلات‌ الاشارات‌ و التنبيهات‌فلسفه‌عربي‌ 26حل‌ مشكلات‌ معينيه‌هيئت‌فارسي‌ 27رساله‌ الطوسي‌ الي‌ الكاتبي‌ الاولي‌فلسفه‌عربي‌ 28رسم‌ و آئين‌ پادشاهان‌ قديم‌اخلاق‌فارسي‌ 29رمل‌رمل‌فارسي‌ 30زبده‌الهيه‌هيئت‌فارسي‌ 31تحرير اكراوطرلوقس‌هندسه‌عربي‌ 32تحرير اكرثاوذوسيوس‌هندسه‌عربي‌ 33تحرير اكرمانالاوس‌هندسه‌عربي‌ 34تحرير الايام‌ و الليالي‌هيئت‌ هندسه‌عربي‌ 35تحرير جرم‌ النيرين‌ و بعديهاهيئت‌عربي‌ 36تحرير الطلوع‌ و الغروب‌هيئت‌عربي‌ 37تحرير ظاهرات‌ الفلك‌هيئت‌عربي‌ 38تحريرالكره‌ و الاسطوانه‌هندسه‌عربي‌ 39تحرير مأخوذات‌ ارشميدس‌هندسه‌عربي‌ 40تحرير المساكن‌ لثاوذوسيوس‌هندسه‌عربي‌ 41تحرير المطالع‌ لاستعلابيوس‌رياضي‌عربي‌ 42تحرير معطيات‌ اقليدس‌هندسه‌عربي‌ 43تحرير المفروضات‌هندسه‌عربي‌ 44تحرير المناظر لاقليدس‌هندسه‌عربي‌ 45التذكره‌هيئت‌عربي‌ 46سير و سلوك‌عرفان‌فارسي‌ 47سي‌ فصل‌تقويم‌عربي‌ 48سي‌ فصل‌تقويم‌فارسي‌ 49شرح‌ ثمره‌ بطلميوس‌نجوم‌فارسي‌ 50شرح‌ رساله‌العلم‌اعتقادات‌عربي‌ 51صبح‌ كاذب‌هيئت‌فارسي‌ 52العلل‌ و المعلولات‌فلسفه‌عربي‌ 53قواعد العقايدكلام‌عربي‌ 54كيفيه‌ صدورالموجودات‌فلسفه‌عربي‌ 55مصارع‌ المصارع‌فلسفه‌عربي‌ چاپ‌ شده‌ 56معيارالاشعارهيئت‌فارسي‌ 57المعينيه‌هيئت‌فارسي‌ 58مقولات‌ عشرمنطق‌فارسي‌ 59تحرير محبسطي‌رياضيات‌عربي‌ موجود در كتابخانه‌ قاهره‌ بادستخط خواجه‌نصيرالدين‌ 60كشف‌ القناع‌رياضيات‌عربي‌ موجود درتركيه‌ 61آلات‌ رصدي‌ـــدر موزه‌ لندن‌ فهرست‌ كتبي‌ كه‌ مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ 1هزار يك‌ نكته‌آيت‌ ا...حسن‌ زاده‌ آملي‌ 2اخلاق‌ ناصري‌خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ 3اوصاف‌ الاشراف‌خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ 4مصارع‌ المصارع‌خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ 5آغاز و انجام‌خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ باتعليفات‌ آيت‌الله‌ حسن‌زاده‌ آملي‌ 6شيوه‌ دانش‌ پژوهي‌ آداب‌ المتعلمين‌خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ ترجمه‌باقر غباري‌ 7تجريد الاعتقادخواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌ شرح‌فارسي‌ علامه‌ شعراني‌ 8كاوش‌ در رصدخانه‌ مراغه‌ دكتر پرويز ورجاوند 9زندگينامه‌ رياضيدانان‌ دوره‌ اسلامي‌دكتر ابوالقاسم‌ قرباني‌ 10شعر و شاعري‌ در آثار خواجه‌ نصيرالدين‌معظمه‌ اقبالي‌ (اعظم‌) 11تاريخ‌ علوم‌ اسلامي‌مرحوم‌ همائي‌ 12زندگي‌ خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌مصطفي‌ بادكوبه‌اي‌ 13سرگذشت‌ و عقايد فلسفي‌ خواجه‌ نصيرالدين‌محمد مدرس‌ زنجاني‌ 14اقوال‌ لائمه‌ ج‌ 11 و 12محب‌ الاسلام‌ 15صحيفه‌ نور ج‌ 8 منبع: http://www.kntu.ac.ir

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 7612 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش

635. حسابداري تعهدي و حسابداري نقدي

اغلب استانداردهای حسابداری بخش دولتی، با این فرض تدوین می شود که دولت درگیر فعالیتهای بیطرفانه وغیر انتفاعی است و وظیفه حسابداری دولتی، به گزارش فراغت دولت از بودجه، شرح تامین و مصرف وجوه محدود می-شود و نیازی به محاسبه دقیق نتایج عملکرد و وضعیت مالی دولت نیست. اما اخیراً در بعضی از کشورها، از جمله بریتانیا، زلا‌ند نو و استرالیا، رویکردی به سوی استفاده از مبنای تعهدی کامل در حسابداری بخش عمومی ایجاد شده است. به منظور تحلیل هزینه و منفعت سیستم حسابداری تعهدی کامل، لا‌زم است نخست آن را بشناسیم و سپس تفاوتهای آن با سیستم حسابداری نقدی و دلا‌یل موافقان و مخالفان هر یک از دو سیستم را مورد توجه قرار دهیم. به منظور شناخت سیستم حسابداری تعهدی کامل، معرفی نمونه ای عملی سودمند به نظر می رسد. از این رو، در ابتدا با الگوی حسابداری تعهدی کامل مورد استفاده در استرالیا آشنا می شویم و سپس به شرح نظر موافقان و مخالفان و نتیجه گیری از مباحث ارائه شده می پردازیم. مبانی حسابداری مبانی حسابداری، انتخاب زمان شناسایی و ثبت درامدها و هزینه ها در دفاتر حسابداری است. انتخاب هر یک از روشهای شناسایی و ثبت درامدها و هزینه ها، نوعی مبنای حسابداری محسوب می شود که حسب مورد در حسابداری موسسات بازرگانی و موسسات غیرانتفاعی مورد استفاده قرار می گیرد. (‌باباجانی،1385‌) باباجانی در کتاب حسابداری کنترل های دولتی، انواع مبانی حسابداری را به شرح زیر معرفی می کند: مبنای نقدی (کامل) حسابداری نقدی، روش حسابداری است که اساس آن بر دریافت و پرداخت وجه نقد استوار است. در این سیستم هرگونه تغییر در وضعیت مالی موسسه، مستلزم مبادله وجه نقد است و درامدها زمانی شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند که وجه نقد آنها دریافت شود و هزینه ها زمانی شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند که وجه آنها به صورت نقد پرداخت گردد. مبنای تعهدی (کامل) در مبنای تعهدی کامل، درامدها زمانی، شناسایی و در دفاتر حسابداری منعکس می گردند که تحصیل می شوند یا تحقق می یابند. در این مبنا، زمان تحصیل یا تحقق درامد، هنگامی است که درامد به صورت قطعی مشخص می شود یا بر اثر ادامه خدمات حاصل می گردد. لذا زمان وصول وجه در این روش مورد توجه قرار نمی گیرد بلکه زمان تحصیل یا تحقق درامد در شناسایی و ثبت درامد اهمیت دارد. همچنین در این مبنا، زمان شناسایی و ثبت هزینه ها، زمان ایجاد و یا تحقق هزینه هاست و زمانی که کالایی تحویل می گردد یا خدمتی انجام می شود، معادل بهای تمام شده کالا‌ی تحویلی و یا خدمت انجام یافته، بدهی قابل پرداخت ایجاد می شود. مبنای نیمه تعهدی مبنای نیمه تعهدی درحسابداری به سیستمی گفته می شود که در آن، هزینه ها بر مبنای تعهدی و درامدها بر مبنای نقدی، شناسایی و در دفاتر ثبت می-شوند. مبنای نیمه تعهدی، ترکیبی از دو مبنای تعهدی و نقدی است و به لحاظ سهولت و قابلیت اجرا، مورد پذیرش تعدادی از کشورها قرار گرفته است. به عبارت دیگر، چون در ثبت و شناسایی هزینه ها،امکان استفاده از مبنای تعهدی وجود دارد، بنابراین هزینه ها به محض ایجاد، بدون توجه به زمان پرداخت وجه آنها، در دفاتر ثبت می شوند. به این ترتیب، یکی از مزایای مبنای تعهدی یعنی انعکاس واقعی هزینه های دوره مالی، در این سیستم مورد استفاده قرار می گیرد. مبنای تعهدی تعدیل شده مبنای تعهدی تعدیل شده، روش حسابداری است که در آن هزینه ها هنگام ایجاد یا تحمل، شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند، به همان ترتیبی که در مبنای تعهدی کامل و مبنای نیمه تعهدی عمل میشوند.ولی درامدها در این مبنا برحسب طبع و ماهیت آنها به دو دسته تقسیم می شوند: دسته ای از درامدها، آنهایی هستند که قابل اندازه گیری بوده و در عین حال در دسترس می باشند، لذا در زمان کوتاهی پس از تشخیص قابل وصول خواهند بود. دسته دیگر درامدها، درامدهایی هستند که فاقد ویژگیهای پیشگفته بوده و لذا اندازه گیری و تشخیص آنها مشکل و معمولا‌ً ناممکن است و یا وصول آنها پس از تشخیص، در طول دوره مالی یا مدت کوتاهی بعد از دوره مالی امکانپذیر نیست. این درامدها با استفاده از حسابداری نقدی شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند. در حسابداری تعهدی تعدیل شده ‌هزینه‌ها منحصراً در مبنای تعهدی (در زمان ایجاد یا تحمل) شناسایی و در دفاتر منعکس می شوند، در حالی که برخی از درامدها با استفاده از مبنای تعهدی (هنگام تحقق درامد) شناسایی و ثبت و برخی دیگر از درامدها براساس مبنای نقدی (هنگام وصول وجه درامد) شناسایی و ثبت می شوند. مبنای نقدی تعدیل شده مبنای نقدی تعدیل شده، روش حسابداری است که به روش حسابداری نقدی کامل شباهت زیادی دارد. تفاوت مبنای نقدی کامل با مبنای نقدی تعدیل شده در نحوه شناسایی و ثبت هزینه هاست. درامدها هم در مبنای نقدی کامل و هم در مبنای نقدی تعدیل شده فقط در زمان وصول وجه شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند، لذا این دو مبنا در مورد درامدها مشابه هم عمل می-کنند و تفاوتی با هم ندارند (باباجانی، 1385). مزایای مبنای تعهدی • دستیابی سریع به اطلاعات جامع، کامل و دقیق از وضع موجود سازمان . • امـکـان تشخیـص لــزوم خـرج کـرد، بـراسـاس اطلاعـات صحیـح از منابـع و نیازهـا . • مشخص شدن میـزان درآمدهـای وصـول نشده هر دوره مالی و امکان برنامه‌ریزی برای وصول آنها . • دسترسی به اطلاعات دقیقتـر و کاملتـر از درآمدها و هزینه‌های هر دوره ( اعم از نقدی و غیر نقدی ) . • امکان ایجاد ارتباط بین هزینه‌ها و عملکرد آنها و در نتیجه ایجاد زمینـه برای ورود به بحـث بودجه عملیاتی . • امکان تعیین نقطـه سر به سر درآمد و هزینه در هر دوره، با مقایسه درآمدها و هزینه‌های هـر دوره و نتایـج حاصل از تهاتـر آنها . • امکان محاسبه و ثبت استهلاکات به عنوان هزینه‌های دوره . • دسترسی به اطلاعات لازم جهت برنامه‌ریزی و اعمال کنترل‌های مدیریتی . • امکان تعیین قیمت تمام شده هر پروژه با استفاده از اطلاعات سیستم حسابداری . • امکان سنجش دقیقتـر تناسب واحدهای پشتیبانی با واحدهای عملیاتی و تعیین تناسب لازم بین آنها و همچنین ارزیابی سنواتی آنها . • امکان سنجش مسئولیت‌پذیری مسئولین و مدیران سازمان‌ها و ارزیابی عملکرد ایشان در پایان هر دوره و در سطوح مختلف سازمانی . • اطلاع از میزان و ارزش موجودی‌ها و دارایی‌های در اختیار سازمان با ثبت و ضبط موجودی‌های جنسی و دارایــی‌های ثابـت از قبـیـل امـوال، ماشیـن آلات و تجهیــزات در سیستم حسابداری . • امکـان ارزیـابـی و انعکـاس کلیـه دارائـی‌هـای تحصـیـل شـده اعـم از خـریـد یا واگـذاری بابـت سایر حقوق سازمان، براساس مبانی مربوطه . • امکان مقایسه وضع موجود با وضع مطلوب و تناسـب آن با مأموریت‌هـای سـازمان از نظر منابع، دارایی‌ها و خدمات ارائه شده . • اطلاعات و گزارش‌های مالی صحیح تر و دقیقتری را جهت برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری و دیگر عملیات اجرایی در اختیار مدیران قرار می‌دهد . • در مؤسسات انتفاعی وابسته به دولـت، تعیین درآمدهـا و هزینـه‌های واقعی متعلق بـه دوره مالی و بکارگیری نتیجه صحیـح فعالیت‌های مالـی و وضـع مالـی واقعـی در پایـان سال، تنهـا بـا بـه کارگیری مبنای تعهدی امکان‌پذیر است . حسابداری تعهدی نقش مبنای حسابداری در ادای مسئولیت پاسخگویی با توجه به اینكه ایفای صحیح و به موقع مسئولیت پاسخگویی و ارزیابی آن، با اندازه‌گیری واقعی میزان درآمدها و مخارج سالانه و انعكاس کامل آنها در گزارش‌های مالی نهادهای بخش عمومی ارتباط دارد، لذا می‌توان گفت که بكارگیری مبنای نقدی یا تعهدی نیز در نحوه ثبت رویدادهای مالی شهرداری‌ها، خصوصاً برای تسهیل امر قضاوت و ارزیابی دقیق مسئولیت پاسخگویی شهرداران، امری بسیار مؤثر خواهد بود. هیأت‌های تدوین کننده استانداردهای حسابداری نیز عموماً بر استفاده از مبنای تعهدی كامل در حسابداری فعالیت های غیر بازرگانی نهادهای بخش عمومی تأكید، و در تحقق این امر تلاش نموده‌اند؛ بر این اساس، تغییر مبنای حسابداری فعالیت های غیر بازرگانی نهادهای بخش عمومی در كشورهای آمریكا، استرالیا، كانادا، انگلیس، نیوزلند و بیشتر كشورهای اروپایی از نقدی به تعهدی در دهه‌ 80 و 90 میلادی انجام پذیرفته و برنامه‌ریزی برای فراهم نمودن زمینه‌های لازم جهت استفاده از مبنای تعهدی كامل نیز در سال‌های ابتدایی قرن بیست و یک انجام شده است. این قبیل اقدامات نشان دهنده اهمیت بكارگیری این مبنای حسابداری در ارتقای مسئولیت پاسخگویی نظام‌های حسابداری و گزارشگری مالی بخش عمومی می‌باشد. در اصل هشتم از اصول دوازده گانه GASB مقرر گردیده است : "مبنای تعهدی یا تعهدی تعدیل شده، حسب مورد باید در اندازه‌گیری وضعیت مالی و نتایج عملیات مورد استفاده قرار گیرد." در شرح جزئیات این اصل هیأت استانداردهای حسابداری دولتی مقرر نموده است که : " در حساب‌های مستقل وجوه دولتی كه انجام فعالیت‌های غیر بازرگانی نهادهای عمومی و مؤسسات تابعه به عهده آنان محول گردیده است از مبنای « تعهدی تعدیل شده » یا « تعهدی کامل » استفاده شود و در سایر حساب‌های مستقل كه مسئولیت انجام فعالیت‌های بازرگانی را بر عهده دارند از مبنای تعهدی كامل استفاده گردد. " هیأت مذكور در بند سوم این اصل، در مورد استفاده از مبنای تعهدی و تعهدی تعدیل شده به شرح زیر استدلال می‌نماید : " مبنای تعهدی یك روش برتر حسابداری برای منفعت اقتصادی هر سازمانی است. این مبنا به جای آنكه صرفاً بر دریافت و یا پرداخت وجه نقد تأكید نماید، بر اندازه‌گیری معاملات و رویدادهای واقعی تأكید دارد و به همین دلیل، مربوط بودن، بی‌طرفی، بهنگام بودن، كامل و قابل مقایسه بودن اطلاعات حسابداری را افزایش می‌دهد. بنابر این استفاده از مبنای تعهدی در كاملترین حد عملی آن در محیط بخش عمومی توصیه می‌شود. مبنای تعهدی در حساب‌های مستقل وجوه سرمایه‌ای و با اندكی تفاوت ( تعهدی تعدیل شده ) در حساب‌های مستقل وجوه دولتی مورد استفاده دارد. مبنای حسابداری نقدی مناسب نمی‌باشد. " GASB در بند 105 بیانیه اصول، در مورد استفاده از مبنای تعهدی تعدیل شده مقرر می‌دارد : " تفاوت عمده در كاربرد مفهوم تعهدی در حسابداری حساب‌های مستقل وجوه دولتی در مقایسه با حسابداری حساب‌های مستقل وجوه سرمایه‌ای و بازرگانی، به تفاوت‌های محیطی و اهداف اندازه‌گیری ارتباط دارد‌. این تغییر و تبدیل و تعدیلات به منظور اجرای عملی و كاربرد مناسب مفهوم تعهدی در حسابداری حساب‌های مستقل وجوه دولتی، منسوب به « مبنای تعهدی تعدیل شده » است و باید در حسابداری و گزارشگری مالی حساب‌های مستقل مورد استفاده قرار گیرد. " بند 197 بیانیه مفهومیFASAB نیز بر استفاده از مبنای تعهدی در حسابداری دولت فدرال تأكید و مقرر نموده است : " مبنای حسابداری تعهدی بطور كلی اطلاعات بهتری از بهای تمام شده‌ی مربوط به تولید كالاها و خدمات ارائه می‌دهد، لیكن استفاده و كاربرد آن برای هدف معین باید به دقت مورد ارزیابی قرار گیرد. جایگاه مبنای تعهدی از نظر هیأت استانداردهای حسابداری هیـأت استانـداردهای حسابداری در « بیانیـه شماره شش مفاهیـم حسابداری مـالـی » بر این موضوع تأكیـد می‌گـذارد كه تمام اجـزای صـورت‌های مالـی و معیارهای شناخت و اندازه‌گیـری اقلام منـدرج در گزارش‌های مزبور با استفاده از روش‌های حسابـداری تعهـدی تهیه و در این صورت‌ها درج می‌شود. بنابـر تعریف FASB « حسابداری تعهدی تلاش دارد تا مجموع معاملات و سایر رویدادها و مواردی را كه دارای تبعات و نتایج نقدی برای بنگاه است در طول همان دوره‌ای كه آن معاملات، رویدادها و موارد اتفاق افتاده‌اند ( واقع شده‌اند ( اثرشان را بر بنگاه ثبت كند، به جای آنكه این آثار را دوره‌ایی ثبت كند كه وجه نقدی توسط مؤسسه دریافت یا پرداخت شده است. • * Elements of Financial statement • ”Statement of Financial Accounting Concept - No6 : 1985 نكتـه قابـل توجـه در نظـرات FASB آن است كه « علاقـه استفاده كنندگان به جریانات نقـدی آتی بنگـاهو توانائی بنگاه در ایجاد جریانات نقدی دلخواه و مطلوب را قبل از هر چیز موجب علاقه و توجه به اطلاعاتی در مورد « سـود » بنگـاه ( به عنـوان ماحصـل حسابـداری تعهـدی ) می‌داند و نه توجـه بـه اطلاعاتـی كـه مستقیماً راجع به جریان نقدی است. یعنی بر این باور است كه : « نظام تعهدی با ارائه اطلاعات عملكرد و سود بنگاه نیازهای اطلاعای مدل‌های پیش‌بینی جریانات نقدی آتی را برای استفاده كنندگان تأمین می‌كند. » FASBدر همین بیانیه این نكته را به صراحت مطرح كرده است كه « اطلاعات مربوط به سود و اجزای سود یك مؤسسه كه توسط روش‌های حسابداری تعهدی اندازه‌گیری می‌شود، عمومـاً شاخص بهتری از عملكـرد بنگاه نسبت به اطلاعات مربوط به دریافت و پرداخت‌های جاری نقدی است. » فرآیند تحول و شفاف‌سازی حساب‌ها • حسابداری تعهدی یعنی فراهم نمودن بستر لازم برای استفاده از امکانات مرتبط به تأمین مالی شهر و ضمانت انجام پروژه‌های بزرگ . • حسابداری تعهدی یعنی زمینه تهیه و استقرار بودجه عملیاتی معنی‌دار برای پیش‌بینی دقیق درآمدها و هزینه‌ها و فراهم نمودن ایجاد بستر لازم برای صرفه‌جویی و نیز کاهش قیمت تمام شده پروژه‌ها • حسابداری تعهدی یعنی امکان دسترسی به اطلاعات دقیق و جامع مدیریتی برای تخصیص و استفاده بهینه از منابع در اختیار . • ثبت کلیه رویدادهای مالی در حسابداری تعهدی، موجب شفاف‌سازی و مشخص شدن کامل درآمدها، هزینه‌ها، اموال و دارائی‌ها می‌گردد . • در حسابداری تعهدی با انعکاس کلیه عملیات مالی در دفاتر قانونی، کاهش شدید زمینه‌های فساد مالی امکانپذیر است . • در حسابداری تعهدی، قیمت تمام شده خدمات در فرآیندهای خدمت‌رسانی مشخص و شفاف‌ می‌گردد . • امکان ارائه گزارش‌های مالی شفاف به سازمان حسابرسی ج. ا. ا. جهت اظهار نظر حسابرسی و بازرسی و اعضای شورای محترم اسلامی شهر در حسابداری تعهدی فراهم می‌گردد . امــا : • در حسابداری نقدی صرفاً معاملاتی که در برگیرنده دریافت و پرداخت وجه نقد می‌باشند، در دفاتر منعکس می‌گردند بدون اینکه در طی دوره هیچگونه تلاشی برای ثبت صورتحساب‌ها یا مبالغ پرداخت نشده و مطالبات یا بدهی‌ها صورت پذیرد. در این روش هدف اولیه از تهیه صورت‌های مالی، ارائه اطلاعاتی درباره دریافت‌ها و پرداخت‌های وجه نقد سازمان طی دوره مالی مورد نظر می‌باشد . • حسابداری نقدی اغلب در سازمان‌های دولتی و واحدهایی كه منابع ورودی آنها در قالب بودجه تخصیص یافته و عملاً تفاوتی بین درآمدهای نقدی و تعهدی وجود ندارد، مورد استفاده قرار می‌گیرد . تغییرات بنیادی در سیستم مالی کشورهای پیشرفته تا قبل از دهه 1980 میلادی تمامی كشورها از مبنای نقدی برای گزارشگری بخش عمومی استفاده می‌نمودند. در این زمان در سطح جهان نگرانی‌هایی در رابطه با عملكرد دولت‌ها ایجاد شد كه از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود : • ميزان رشد فعاليت هاي دولتي • افزايش انبوه بدهي هاي دولت ها • نياز به افزايش شفافيت و پاسخگويي به شهروندان درباره فعاليت هاي دولت ها • پرسش درباره ماهيت اطلاعات ارائه شده توسط دولتها براي كمك براي به اتخاذ تصميم مناسب به همین جهت تغییرات فزاینده‌ای برای وقوع انقلاب در حسابداری و گزارشگری بخش عمومی بوجود آمد و نهادهای تدوین كننده استانداردهای حسابداری بخش عمومی در كشورهای توسعه یافته بوجود آمدند. برای مثال : GASB( Governmental Accounting Standard Board ) در آمریكا و بخش عمومی CICA (Canadian Institute of Chartered Accountants )در كانادا تأسیس شدند. یكی از اقدامات اولیه این نهادها تغییر مدل گزارشگری مبتنی بر مبنای نقدی بود. از آنجائیكه در مسیر گذر دولت‌ها به مبنای تعهدی كامل بیش از یك مبنا وجود دارد، اصطلاحات و واژگانی توسط این نهادها طراحی گشته است. مبانی تهیه صورت‌های مالی را می‌توان بر روی طیفی فرض كرد كه در یك سوی آن مبنای نقدی و در سوی دیگر مبنای تعهدی كامل قرار گرفته است. در ادبیات حسابداری دو دهه اخیر بخش عمومی و به ویژه دولتی آن، لزوم استفاده از مبنای تعهدی كامل یا تعهدی تعدیل‌شده بویژه در حسابداری فعالیت‌های حاكمیتی ( غیر بازرگانی ) دولت‌ها، جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است اغلب هیأت‌های تدوین استانداردهای حسابداری بخش عمومی نظیر : • هیأت استانداردهای حسابداری دولت‌های ایالتی و حكومت‌های محلی آمریكا GASB Governmental Accounting Standard Board . • هیأت رایزنی حسابداری دولت فدرال - FASAB Federal Accounting Standards Advisory Board . • فدراسیون بین‌المللی حسابداران - IFAC International Federation of ACcountant . • هیأت تدوین استانداردهای حسابداری بخش عمومی بنیاد تحقیقات استرالیا - PSASBAARF Public Sector Accounting Standard Boards Australian Accounting Research Foundation . • كمیته حسابداری و حسابرسی بخش عمومی انجمن حسابداران خبره كانادا - PSAACCICA Public Sector Accounting And Auditing Committee of Canadian Institue of Chartered Accountant . • و انجمن حسابداران زلاندنو - ZSA New Zeatand Society of Accountant . استفاده از مبنای تعهدی تعدیل شده و تعهدی كامل را در حسابداری و گزارشگری مالی فعالیت‌های غیر بازرگانی نهادهای بخش عمومی الزامی نموده‌اند. Chile اولین فردی است كه در اوایل دهه ی 1970 میلادی به معرفی حسابداری تعهدی برای نهادهای بخش عمومی پرداخت و نیوزلند در سال 1990 میلادی از این مهم پیروی نمود. اما بر خلاف نیوزلند كه روش تغییر ناگهانی را اجرا نمود، سایر كشورها تغییرات تدریجی را ترجیح دادند. مثلاً در آمریكا اصول پذیرفته شده حسابداری ( حسابداری تعهدی )، تنها برای برخی از ایالت‌ها پذیرفته شده است (Carpenter and Feroz, 2001 ). در آمریكا و استرالیا تغییر مبنای حسابداری در سال 1997 انجام شده لیكن این تغییر تنها در سطح دولت‌های مركزی رخ داده و اخیراً در سطح دولت‌های محلی نیز تغییراتی ایجاد گردیده است. كانادا نیز تغییر مبنای حسابداری عمومی به سمت تعهدی كامل را در سال‌های 2001 و 2002 آغاز نمود ( TUDOR, MULTIU, 2007 ) و كمیته حسابداری و حسابرسی بخش عمومی انجمن حسابداران خبره كانادا هم پس از 25 سال استقرار مبنای تعهدی تعدیل شده، از اول آوریل 2005 استفاده از مبنای حسابداری تعهدی كامل را برای تهیه صورت‌های مالی دولتهای فدرال، ایالتی و محلی الزامی نموده است ( BARRY NAIK, 2005 ). در اوایل دهه 1990 میلادی ( 1993 )، Bournتغییر مبنای حسابداری از نقدی به تعهدی در نیوزلند را به صورت مدلی برای انگلستان درآورد. انگلستان نیز حسابداری تعهدی را از سال 2000 میلادی در سطح واحدها پذیرفته و بر اساس یك برنامه‌ریزی زمانبندی شده، صورت‌های مالی در سطح دولت ( مجموعه دولت به عنوان یك واحد گزارشگر ) را در سال 2006 میلادی تهیه نموده است. با ورود به هزاره جدید، نیوزلند به یكی از كشورهایی تبدیل شده كه مجموعه‌ای وسیع از گزارش‌های حسابداری تعهدی را تهیه می‌نماید (Piana and Torres, 2003). به غیر از نیوزلند دولت‌های محدودی تصمیم به پیمودن این مسیر گرفته‌اند و همچنان تعداد كثیری از دولت‌ها سیاست انتظار و تماشا را برگزیده‌اند. با آغاز سال 2000 میلادی، از 30 كشور توسعه یافته اقتصادی، تنها 22 كشور حسابداری تعهدی در بخش عمومی را پذیرفتند. بعد از سال 2000 میلادی، مالزی و تانزانیا تنها كشورهای در حال توسعه‌ای بوده‌اند كه برنامه تغییر مبنای حسابداری را پذیرفته‌اند، اما این دو كشور نیز پس از مدتی این فرآیند را متوقف نموده‌اند ( TUDOR, MULTIU, 2007 ). پس از آنكه در جولای 2002 میلادی مقرر گردید اتحادیه اروپا از سال 2005 میلادی مبنای حسابداری خود را از نقدی به تعهدی تغییر دهد، تنها 3 كشور عضو اتحادیه اروپا موفق به انجام كامل این مهم شدند. در سطح دولت‌های ملی در شش كشور اسپانیا، انگلستان، فنلاند، سوئد، سوئیس و فرانسه ،انقلاب در بخش عمومی آغاز گردیده است و در مجموع 3 كشور فنلاند، اسپانیا و سوئد فرآیند تغییر مبنا را كامل نموده‌اند. در سطح محلی، انقلاب در هر 9 كشور آغاز گردیده است و در 5 كشور فنلاند، فرانسه، هلند، انگلستان و سوئیس تكمیل گردیده است ( TUDOR, MULTIU, 2007 ). در مجموع اگر چه نیمی از كشورهای توسعه یافته اقتصادی از برخی از اشكال حسابداری تعهدی در گزارشگری مالی استفاده می‌كنند، لیكن تنها تعداد محدودی از كشورهای توسعه یافته از اقلام تعهدی در فرآیند بودجه‌بندی خود استفاده می‌نمایند. بنابراین استفاده از مبنای تعهدی در بودجه‌بندی نهادهای عمومی موضوعی بحث بر انگیز است( Matheson, 2002 ). با بررسی روند و چگونگی تدوین استانداردهای حسابداری دولتی و تحولاتی كه در طول زمان در فرآیند وضع استانداردهای حسابداری دولتی آمریكا بوقوع پیوسته است در می‌یابیم كه حركت ایالات متحده در جهت استفاده از مبنای تعهدی همزمان با آغاز فرآیند رسمی تدوین استانداردهای حسابداری دولتی در دهه 1930 میلادی می‌باشد. با این حال انتشار بیانیه 34 GASB در سال 1999 میلادی را باید نقطه عطف این حركت دانست. گزارش‌های مالی سالانه دولت‌های محلی و ایالتی آمریكا بر مبنای مفاد بیانیه 34 GASB تهیه شده و مشتمل بر 3 قسمت می‌باشد : • تجزیه و تحلیل و تشریح مطالب توسط مدیریت MD & A Management’s Discussion and Analysis این گزارش كه شكل خاصی از اطلاعات را ارائه می‌كند در ابتدای گزارش‌های مالی آورده می‌شود. • صورتهای مالی اصلی بصورت تجمیعی ( در سطح دولت ) و صورت‌های مالی حساب مستقل، مشتمل بر یادداشت‌های توضیحی. • اطلاعات ضمیمه كه معمولاً بصورت جداولی پس از صورت‌های مالی اصلی آورده می‌شود. این بیانیه هدف عمومی ( یا اصلی ) صورت‌های مالی را مورد بازبینی و بسط قرار داده است. بیانیه 34 تهیه دو صورت مالی را با استفاده از مبنای تعهدی در سطح دولت و بهبود صورت‌های مالی تهیه شده در سطح حساب‌های مستقل مورد توجه قرار داده و ارائه چندین اطلاعات جدید را بصورت یاداشت‌های توضیحی اضافه نموده است. فرايند استقرار بودجه‌ريزي عملياتي و حسابداري تعهدي در شهرداري‌ها بدون شك، دولتها در قبال شهروندان در مورد تحصيل و مصرف منابع مالي، مسئوليت پاسخگوئي دارند. مفهوم مسئوليت پاسخگوئي با تأكيد بر حقوق شهروندان مقرر مي‌دارد كه دولتهاي منتخب مردم در مورد افزايش منابع مالي كه از طريق وضع ماليات و عوارض و يا استقراض صورت مي‌گيرد، دلايل قانع‌كننده و منطقي به شهروندان و يا نمايندگان قانوني ايشان ارائه نمايند. از سوي ديگر در مورد مصرف منابع مالي و نتايج عملياتي كه منابع مالي براي آن مصرف گرديده است نيز مسئوليت پاسخگوئي عمومي دارند. با توجه به اهميتي كه تعيين ميزان درآمدها و هزينه‌هاي واقعي يك دوره مالي در اداي مسئوليت پاسخگوئي دولتها و ارزيابي اين مسئوليت توسط شهروندان و نمايندگان قانوني آنها دارد، لذا روشهاي شناسائي و اندازه‌گيري درآمدها و هزينه‌هاي دولتها نيز از اهميت قابل ملاحظه‌اي برخوردار خواهد بود. به همين جهت مباني نظري حسابداري و گزارشگري مالي دولتي در دو دهه آخر قرن بيستم، بر استفاده از مبناي تعهدي در حسابداري و گزارشگري مالي دولتها و واحدهاي تابعه آنها تأكيد داشته و نظامهاي حسابداري اغلب دولتهاي كشورهاي توسعه يافته برمبناي تعهدي طراحي و به مورد اجراء گذاشته شده است. با توجه به مطالب پيش گفته، مبناي حسابداري تعهدي قادر است درآمدهاي تحقق يافته و هزينه‌هاي انجام شده يك دوره مالي را گزارش نمايد. گزارش درآمدهاي تحقق يافته و هزينه‌هاي انجام شده يك دوره مالي در ارتقاء سطح مسئوليت پاسخگوئي نقش در خور ملاحظه‌اي داشته و شهروندان را در جريان حقايق و عملياتي كه دولتها در يك دوره مالي انجام مي‌دهند قرار مي‌دهد. استفاده از مبناي تعهدي در حسابداري و گزارشگري مالي دولتي موجب مي‌شود تا شهروندان با دريافت اطلاعات شفاف در مورد درآمدها و هزينه‌هاي يك دوره مالي، ارزيابي خود را از كفايت يا عدم كفايت در آمدهاي يك دوره مالي براي تأمين هزينه خدمات ارائه شده توسط دولت در همان دوره مالي ارتقاء بخشند. ارائه اطلاعات دقيق درآمدها و هزينه‌هاي شهرداري‌ها در گزارشهاي مالي و مقايسه ارقام واقعي درآمدها و هزينه‌ها با ارقام پيش‌بيني شده در بودجه سالانه‌، تصوير شفافي از عملكرد آنها جهت قضاوت آگاهانه واحدهاي نظارت‌كننده بي‌طرف و مستقل و نمايندگان قانوني شهروندان در شوراي اسلامي شهر و ساير استفاده‌كنندگان اطلاعات مالي، ارائه نموده و ارزيابي ايشان را دقيق‌تر مي‌نمايد. مقاله حاضر حاصل مطالعات ميداني است كه محقق به منظور تغيير مبناي نقدي حسابداري به مبناي تعهدي در شهـرداري‌ها انجام داده است. شايان ذكر است پيش از اين، مطالعـاتي در قالب پايان نامه كارشناسي ارشـد در خصـوص استقـرار بودجه‌ريزي عملياتي در شهـرداري‌ها توسط محقق انجام گرفته است. سیستم حسابداری تعهدی در بخش عمومی استرالیا بعد از روشن شدن مفهوم حسابداری تعهدی، اکنون تفاوتهای میان حسابداری نقدی و تعهدی را در بخش عمومی بررسی می کنیم. به طور سنتی، دولتها بر مبنای حسابداری نقدی عمل می کنند. این موضوع نشان می دهد که وجوه عمومی باید در مسیرهای تعیین شده و به میزان تخصیص یافته توسط مجلس، مصرف شود. حسابداری نقدی،دریافتها، پرداختها و مانده های نقدی را در زمان مبادله وجه نقد ثبت می کند؛ بنابراین صورتهای مالی مبتنی بر حسابداری نقدی به صورت سنتی، منابع دریافت وجه نقد و تخصیص به مخارج نقدی را نشان می دهد و آن را با مخارج بودجه شده مقایسه می کند. در متون درسی، حسابداری به عنوان شناسایی درامدها و هزینه ها در دوره-ای توضیح داده می شود که کسب شده اند یا رخ داده اند، نه در دوره ای که دریافت یا پرداخت شده اند. از این رو، تفاوت اصلی میان این دو سیستم حسابداری، زمان شناسایی مبادلات است. ماهیت حسابداری تعهدی، انتقال زمان ثبت مبادلا‌ت و شناسایی هزینه ها به دوره ای است که روی داده اند. هزینه استهلا‌ک دارایی در طول عمر مفید آن با بهای تمام شده خرید یا هزینه های جایگزینی آن برابر است. به طور مشابه، هزینه های بازنشستگی (وسایرهزینه های مربوط به کارمندان) که به عنوان هزینه ثبت شده با وجه نقدی برابر است که در آینده بابت آنها پرداخت می شود. زمانبندی (و ثبت ارقام حسابداری) مبادلا‌ت برای تصمیمگیریها و پاسخگویی مدیران حیاتی است. به نظر می رسد که برای تصمیمهای دولت ارقام حسابداری تعهدی از ارقام حسابداری نقدی کارامدتر باشد. اکنون برای آشنایی با سیستم حسابداری تعهدی در بخش عمومی، چهار بخش سیستم حسابداری تعهدی استرالیا را بررسی می کنیم. استرالیا یکی از کشورهای پیشرو در گزینش و اجرای حسابداری تعهدی در بخش عمومی است. حرفه حسابداری و دولت این کشور، اصلاحاتی در حسابداری بخش عمومی آن در موضوعات زیر ایجاد کرده اند( 1998Guthrie). گزارشهای مالی تعهدی گزارشگری مالی تعهدی به تهیه صورتهای مالی و گزارشهای سالانه بر مبنای اطلا‌عات تعهدی اشاره دارد. صورتهای مالی بر مبنای تعهدی، اطلاعات حسابداری جامعتری نسبت به اطلاعات حاصل از سیستم سنتی حسابداری نقدی ارائه می دهد. صورتهای مالی بر مبنای تعهدی برای یک بخش، شامل صورت عملیات، صورت برنامه، صورت داراییها و بدهیها، صورت جریانهای نقدی، صورت مبادلا‌ت حسابهای مستقل و یادداشتهای همراه و مدارک مربوط به مدیر و حسابرس مستقل است. اگرچه ادعا می شود گزارشهای مالی تعهدی برای تصمیمگیریهای اقتصادی و هدفهای پاسخگویی سودمند است، اما در بخش خصوصی نیز دستیابی به این موارد، از طریق ارائه صورتهای مالی تعهدی تردیدآمیز است. از سوی دیگر، تهیه نسبتهایی که تنها بینشی در مورد هزینه ها و اثربخشی ارائه می دهند و در بیشتر مواقع برای اندازه گیری خروجیها و برامدهای محیطی بخش عمومی نامناسبند، ممکن است سودمند نباشد. بیشتر اطلا‌عات تهیه شده از طریق گزارشگری مالی با مبنای تعهدی، نظیر ارزیابی داراییها و حقوق مالکانه، نمی تواند در تصمیمگیری درباره عملکرد، پاسخگویی یا تصمیمهای تامین مالی در بخش دولتی مورد استفاده قرارگیرد. با این حال، مراجعه به ارقام حسابداری تعهدی به عنوان ابزارهایی برای اندازه گیری و مدیریت مخارج دولت با سرعت در حال گسترش است. سیستمهای مدیریتی تعهدی معرفی حسابداری تعهدی در ادارات دولتی برای تغییر فناوری و همچنین فرهنگ موجود در ادارات دولتی الزاماتی به همراه دارد. سرمایه گذاری در سیستمهای اطلا‌عاتی و استخدام یا تربیت کارکنان با مهارتهای مناسب از جمله این الزامات است. معرفی حسابداری تعهدی الزام دارد که سرمایه-گذاری جدی در سیستمهای اطلا‌عاتی مدیریت به منظور حمایت از نیازهای بودجه ای و ارتقای رویه های مدیریتی انجام شود. این امر، تغییری فرهنگی توسط مدیران از طریق درک و پذیرش چگونگی استفاده از اطلا‌عات اضافی و مزایای بالقوه حاصل از آن و تعهد به تغییر را می طلبد. برخی تلا‌شهای مورد نیاز در این زمینه عبارتند از: تعدیل سیستمهای اطلا‌عاتی یا اجرای سیستم جدید در ادارات؛ الزام برای آموزش؛ نیاز به کارکنان جدید با مهارتهای مالی و حسابداری، بالا‌ بردن پاسخگویی، کمک به رویه های مالی و عملکرد مالی بهتر؛ مدیریت بدهی؛ مدیریت موجودی کالا‌؛ و اندازه گیری بهای تمام شده کامل خدمات که بعضی مزایای بالقوه ایجاد یک سیستم مدیریتی تعهدی هستند. یک استدلا‌ل برای برگزیدن سیستم مدیریت تعهدی آن است که امکان می دهد هزینه کامل خدمات یا هزینه های واقعی محاسبه شود. یک نمونه در این مورد، محاسبه بهای تمام شده ساختمان مدرسه مورد استفاده برای برنامه های آموزشی است. در سیستم نقدی، کل هزینه های ساخت یا خرید ساختمان به عنوان بخشی از پرداختهای طی سال برای کارها و خدمات صرف شده ثبت می شود. در این سیستم کاهش ارزش دارایی (یعنی هزینه استهلا‌ک) یا افزایش بهای ساختمان در سالهای بعد، به جز مخارج تکراری برای تعمیر و نگهداری ساختمان ثبت نمی شود. در سیستم مدیریت تعهدی، از ادارات دولتی انتظار می رود که ساختمان را به عنوان دارایی ثبت کنند و سپس بخشی از بهای تمام شده آن را به عنوان هزینه سالا‌نه (استهلا‌ک) تخصیص دهند که موجب افزایش بهای خدمات ارائه شده در سال بعد می شود. همچنین موجب تخصیص بهای تمام شده ساختمان طی عمر مفید آن نیز می گردد. این امر به نوبه خود منجر به تمرکز دانش، فناوری و مهارتها نزد حسابداران آموزش دیده می شود، اما مدیران در رابطه با نشانه های متضاد ارائه شده توسط دو مجموعه موازی ارقام حسابداری تولید شده، سردرگم می-شوند. تضاد به ویژه زمانی بسیار احساس می شود که مدیران در برابر بهای خدمات اندازه گیری شده برمبنای تعهدی پاسخگو باشند و براساس این ارقام تصمیمگیری کنند، اما براساس مبنای نقدی، وجوه نقد دریافت کنند. سیستمهای مدیریت تعهدی شامل سیستمهای اطلا‌عات داخلی مورد نیاز برای ایجاد و ثبت اطلا‌عات درباره درامدها، هزینه ها، داراییها و بدهیهاست. گزارشگری جامع دولت همانند گزارشهای سالانه ادارات، مسائل بسیاری نیز در رابطه با گزارشگری برای کل دولت وجود دارد. برای تهیه صورت سود و زیان و ترازنامه در ارائه فعالیتهای مالی جامع دولت، سیستم حسابداری تلفیقی به کار می رود. به نظر می رسد سیستم حسابداری تعهدی، نتایج عملیات و ارزش ویژه را با رویه های صورت سود و زیان و ترازنامه در واحدهای تجاری اندازه گیری کند. گزارشگری جامع دولت به دیدگاه کلی درباره وضعیت مالی دولت در حوزه ای خاص اشاره دارد و از طریق تلفیق صورتهای مالی و مبادلا‌ت واحدهای تجاری تحت کنترل حوزه های دولتی تهیه می شود. بودجه بندی تعهدی بودجه بندی تعهدی کامل به این معنی است که بودجه ها و تخصیص منابع مالی با ارقام حسابداری تعهدی صورت می گیرد. تفاوت میان رقمهای نقدی و تعهدی می تواند با اهمیت باشد. اگر الگوی بودجه تعهدی، برای تخصیص منابع نقدی، انتخاب شود، به نظر می-رسد ناسازه ویژه ای در اندازه گیری بهای تمام شده برنامه ها در زمان تورم وجود داشته باشد. در واقع می توان استدلال کرد که از آنجایی که منابع نقدی از سوی جامعه و از طریق مجلس تخصیص می یابد و برای ارائه خدمات به جامعه در اختیار دولت قرار می-گیرد، بودجه بندی بر مبنای تعهدی الزامات پاسخگویی را براورده نمی کند. اصطلاحاتی همچون «مازاد بودجه» یا «کسری بودجه» نمادهای سیاسی نیرومندی هستند. سیاستمداران اگر از کسری بودجه جلوگیری کنند، یا بودجه را متعادل سازند، ادعای موفقیت می کنند. در مورد تعریف کسری بودجه میان حسابداران و مدیران اختلا‌ف نظر وجود دارد. ارقام ممکن است نتایج مبادلات نقدی را منعکس کنند اما استقراضها نادیده گرفته شوند. محاسبه کسری یا مازاد بودجه تحت تاثیر روشی قرار می گیرد که دولت مخارج سرمایه ای یا جاری را ثبت می کند و نیز نوع سیستم حسابداری که با آن گزارشگری می-کند. به طور سنتی ماموران دولت، بودجه ها را بر مبنای نقدی تخصیص می دادند. پیشنهاد شده است که این وضعیت به مبنای تعهدی تغییر کند که هزینه هایی چون استهلا‌ک یا حقوق معوق کارمندان را در بودجه سالانه در نظر بگیرد. این امر موجب تاکید بر تخصیص منابع بر مبنای ارقام تعهدی به جای تخصیص وجه نقد توسط مجلس می شود. دیدگاههای موافق و مخالف منطق زیربنای تغییرات این است که سیستم حسابداری سنتی تاکید اندکی بر رعایت محدودیتهای خرج کردن و مسئولیت پذیری در برابر جریانهای نقدی و مانده ها داشت. طرح سنجش عملکرد شامل «خروجیها»، «اثربخشی» و «نتایج» فعالیتهاست و با بررسی تعهدات درازمدت و کل وضعیت مالی، مدیران را مسئول «هزینه یابی کامل» عملیات می کند. اطلاعات تعهدی برای بررسی دقیق هزینه یابی کامل، خدمات و شاخص اثربخشی عملکرد برنامه ریزی شده نگهداری می شوند.این استدلا‌ل اهمیت خاصی برای حامیان این اصلا‌حات داشته است که حسابداری تعهدی دید دقیقتری از خدمات دولت ارائه می کند. گفته می شود دولت با استفاده از حسابداری نقدی قادر است خدماتی ارزانتر از بخش خصوصی ارائه کند، زیرا هزینه های غیرنقدی مانند استهلا‌ک را حذف می کند. این نظر این واقعیت را نادیده می گیرد که تفاوت بین ارقام حسابداری برمبنای نقدی و تعهدی فقط زمان است. بنابراین طی زمانی تقریباً طولا‌نی نمی توان منطقاً انتظار داشت که تفاوت انباشته با اهمیتی میان هزینه های گزارش شده توسط دو مبنا وجود داشته باشد. بارت ( 1993 )Barret اشاره کرده است که پیامدهای به کارگیری حسابداری تعهدی، هفت دسته است: اول، تعریف جامعتر هزینه برنامه های دولت، که منجر به پیامد دوم یعنی تاکید بر کنترل هزینه ها و اندازه گیری اثربخشی می شود. سوم، ارقام تعهدی اثر مهمی بر تعیین روش قیمتگذاری برای حساب استفاده کننده دارد؛ پیامد چهارم، نیاز به نشان دادن بهره وری بیشتر در مذاکرات چانه زنی کاری است؛ اثر پنجم، ایجاد پاسخگویی بیشتر برای منابع مورد استفاده و سرمایه گذاری شده نهادهای بخش عمومی است؛ در حالی که ششمین پیامد، ایجاد پاسخگویی برای اثرات رو به پایین سیاستهای بدهیهاست که به اهمیت اندازه گیری سرمایه بین طبقه ای اشاره دارد. و در نهایت، اندازه گیری اثر مالی سیاستهای دولت برای براوردهای اولیه، که منافع فزاینده برای صورت ظاهری آن یعنی بودجه دارد (1998(Barret. افزون بر موضوعات پیشگفته، باید اذعان کرد که گزینش سیستم حسابداری تعهدی در بخش عمومی به افزایش پاسخگویی دولت به موکلان آن، مدیریت مالی بهتر مدیران خدمات عمومی و قابلیت مقایسه عملکرد مدیریت در حوزه های مختلف منجر می شود. این تغییرات مهم، ریشه در تغییر نگاه حسابداری بخش عمومی از تغییرات وجه نقد به وقوع رویدادهایی دارد که منجر به تغییرات وجه نقد می شوند. در واقع، اصطلا‌ح حسابداری تعهدی، نشانه ای از یک دسته تغییرات بسیار گسترده تر است، (1996 Conn). با این حال، بررسیهای نسبتاً کمی درباره به کارگیری حسابداری تعهدی و پیامدهای آن برای یک جامعه بزرگ صورت گرفته است و در بسیاری موارد به مسائل و مشکلا‌تی که ممکن است رخ دهد اشاره نشده است. با وجود فراوانی مقالا‌ت حامی گزینش سیستم حسابداری تعهدی، پیدایش حسابداری مدیریت تعهدی و گزارشگری مالی تعهدی خالی از انتقاد نبوده است. مزایای حسابداری بازرگانی برای واحدهای دولتی چندان آشکار نیست، به ویژه آن که آنها به دنبال سوداوری و وضعیت مالی نیستند، منتقدان، برای مثال، آیکن و کاپیتانیو (1995 Aiken & Capitanio)، (لوییزLewis, 19955 )، ( مککری و آیکن Aiken McCrae،1995) (ما و متیوز 94‚1992 Mathews, Ma)، در برابر گزارشگری مالی تعهدی برای واحدهای دولتی استدلال می کنند که: هدف واحدهای دولتی سوداوری نیست، بنابراین سود معیار مناسبی برای سنجش عملکرد آنها شمرده نمی شود؛ ساختار مالی مبتنی بر حسابداری تعهدی برای دولت مناسب نیست (برای نمونه، اهرمها شاخص آسیب پذیری محسوب نمی شوند)؛ در بخش دولتی، سرمایه در گردش، شاخص توانایی ادامه فعالیت نیست. این موضوع با تمایل مجلس برای ادامه تخصیص اعتبار در ارتباط است؛ و ظرفیتهای انتخاب برای دولت نامربوط است (برای نمونه، ممکن است واحدی مجاز به فروش داراییها و نگاهداشتن عواید آن یا تغییرات تجاری نباشد.) ناسازه ها و تضادها واقعیت این است که سیستم حسابداری تعهدی در بیشتر موارد راه حل بهتری برای مسائل مهمی نظیر تخصیص منابع یا هزینه های مشترک میان برنامه ها ارائه نمی کند و ممکن است در واقعیت منجر به ایجاد اطلا‌عات گیج کننده و نادرست برای استفاده کنندگان گزارشهای مالی شود. بنابراین بسیاری از مسائل مربوط به مزایای بالقوه اصلا‌حات سیستم حسابداری تعهدی، حل نشده، باقی مانده است؛ از آن جمله شیوه ارزیابی داراییها در بخش عمومی است. این نظریه بارها مورد تاکید قرار گرفته است که تعریف ارائه شده از داراییها با توجه به منافع اقتصادی آنها ممکن است برای بسیاری از داراییهای تحت کنترل بخش عمومی مناسب نباشد. برای داراییهایی مانند مجموعه های هنری، ساختمانهای مدارس، موزه ها، جاده ها، پلها، کتابخانه ها، املاک دولتی، پارکها و ساختمانهای دولتی، ارزیابی پولی مناسب نیست. آیا ارزیابی 740 میلیون دلار برای یک پارک ملی به معنی آن است که می توان آن را برای خرید یک بیمارستان جدید یا تامین مالی یک جاده یا ... که 740 میلیون دلا‌ر ارزش دارد فروخت؟ ارزش این ارقام چقدر است؟ به طور سنتی، مبنای حسابداری مورد استفاده در بخش عمومی، مبنای نقدی است. این سیستم حسابداری و گزارشگری، اطلا‌عاتی ارائه می کند که نشان می-دهد چه میزان وجه نقد دریافت شده است و چگونه این وجوه تخصیص داده شده-اند. ادعا می شود که در سیستم حسابداری تعهدی، تاکید بیشتری بر اثربخشی و نتایج عملکرد می شود و مدیران، مسئول هزینه یابی کامل عملیات می شوند؛ همچنین سیستم حسابداری تعهدی بهتر می تواند تعهدات درازمدت و کل وضعیت مالی را منعکس کند. افزون بر این مسائل، باید اذعان کرد که گزینش سیستم حسابداری تعهدی در بخش عمومی منجر به افزایش پاسخگویی دولت به موکلا‌ن آن، مدیریت مالی بهتر مدیران خدمات عمومی و قابلیت مقایسه عملکرد مدیریت در حوزه های مختلف می شود. این تغییرات مهم ریشه در تغییر نگاه حسابداری بخش عمومی از تغییرات وجه نقد به وقوع رویدادهایی دارد که منجر به تغییرات وجه نقد می شود. اما توجه به این نکته ضروری است که فعالیتهای بخش عمومی، جنبه های دیگری نیز دارد؛ همچون توزیع رفاه، ایجاد فرصتهای برابر، تامین مالی برای حفظ و گسترش زیرساختها و حفاظت و نگهداری محیط زیست که به نظر می-رسد با گرایش بخش عمومی به سمت معیارهای بخش خصوصی - و در راس آن سودآوری که هدف و زیربنای سیستم حسابداری تعهدی است- این جنبه های مهم نادیده گرفته می شود. همچنین حسابداری بازرگانی سرشار از مشکلا‌تی است که تا کنون بارها سبب سوءتخصیصهای مالی مهم در بخش خصوصی شده است. از سوی دیگر، سیستم حسابداری تعهدی ممکن است منجر به ایجاد اطلاعات گیج کننده و نادرست برای استفاده کنندگان گزارشهای مالی شود. بسیاری از مسائل مربوط به مزایا و معایب سیستم حسابداری تعهدی هنوز حل نشده باقی مانده است و لا‌زم است در کوشش برای تغییر مبنای حسابداری در بخش عمومی، این مسائل در نظر گرفته شود. حسابداری بر مبنای نقدی چیست ؟ • در حسابداری نقدی ( Cash basis ) صـرفـاً معاملاتـی كـه در برگیرنده دریافت و پرداخت وجه نقد می‌باشند در دفاتر منعکس می‌گردند، بدون اینكه در طی دوره هیچگونه تلاشی برای ثبت صورتحساب‌ها یا مبالغ پرداخت نشده و مطالبات یا بدهی‌های شركت صورت گیرد. • در این روش هـدف اولیه از تهیه صورت‌های مالـی، ارائـه اطلاعاتی درباره دریافت‌ها و پرداخت‌های وجه نقدسازمان، طی دوره مالی مورد نظر می‌باشد. • این سیستم اغلب در سازمان‌های دولتی و واحدهایی كه منابـع ورودی آنهـا در قالب بودجـه تخصیص یافته و عملاً تفاوتی نیز بین درآمدهای نقدی و تعهدی وجود ندارد، مورد استفاده قرار می‌گیرد. اشکالات و نارسایی‌های روش نقدی • عدم امکان ارزیابی عملکرد مدیریت سازمان‌ها . • عدم انطباق روش مذکور با استانداردهای حسابداری . • عدم وجــود نـظـام بودجه‌بندی جامع مبتنی بر فعالیت‌ها . • عدم امکـان ثبـت صحیح و کامل تهاترها و سرمایه‌گذاری‌های غیر نقدی . • عدم رعایت اصــل تطابق در آمد و هرینه و عدم ثبت کامل مطالبات و تعهدات . • عدم وجـود ارتباط منطقی بین منافع حاصل از بکارگیری دارایی‌ها و فعالیتهای انجام شده با هزینه‌ها . • طبقه‌بندی سود سهام دریافتی از محل سرمایه‌گذاری‌ها به عنوان جریانات نقدی حاصل از فعالیت‌های عملیاتی . • طبقـه‌بنـدی برخی از دریافت‌ها و پرداخت‌های خـاص، براساس نوع رویـداد واقـع شـده به عوض ماهیت دریافـت و پرداخـت انجـام شـده . • اشکالات ساختار سازمانی و عدم وجود یکپارچگی در وظایف واحدهای متنوع مالی، اعم از سیستم‌های اجرایـی، کنترلی، حسابرسی و بودجـه‌ریـزی . • عدم هوشمندی سیستم مالی و در نتیحه عدم امکان اعمال مدیریت نقدینگی و مدیریت هزینه . • ( این امر بکارگیری بهینـه منابع درخدمت رسانی موثرتر به شهروندان را با مانـع جـدی مواجه می نماید. ) • ممانعت از استقرار سیستم کنترل داخلی مناسب و عدم امکان انعکاس واقعی وضعیت مالی و نتایـج عملکـرد شهرداری، بدلیل عدم انعکاس بخش عمده‌ای از دارایی‌ها و بدهی‌ها تا زمان دریافت یا پرداخت‌های نقدی در دفاتر و گزارش‌ها . ارجحیت‌های روش حسابداری تعهدی بر روش نقدی • قابلیـت اعتمـاد مطلوبتـر اطلاعات . • برخـورداری از كارآیـی و كیفیت مناسبتـر و قابلیـت فهـم بهتـر . • انعکاس اطلاعات مرتبط و مناسبتـر برای تصمیم‌گیـری‌های زمانـی . • صورت‌های مالی تهیه شده قابلیـت مقایسـه بهتـری دارد و اطلاعات آن به حـدی شفاف است كه تصمیم‌گیـری را برای کلـیـه مسئولین و خصوصاً دست اندركاران امور مالی و حسابداری سازمان روشن‌تـر و شفاف‌تـر می‌نماید • كارآیی بیشتر عناصر حسابداری در صورت‌های مالی تهیه شده . • قابلیت مقایسه بهتر صورت‌های مالی تهیه شده . لذا بطور خلاصه می‌توان گفت که اهم مشکلات و نارسائی‌های سیستم مالی نقدی به شرح ذیل است : • سیستم حسابداری نقدی فارغ از استقرار سیستم کنترل داخلی مناسب در انعکاس واقعی وضعیت مالی و نتایج عملکرد شهرداری است؛ زیرا بخش عمده‌ای از دارایی‌ها و بدهی‌ها تا زمان دریافت یا پرداخت‌های نقدی در دفاتر و گزارش‌ها منعکس نمی‌گردد . • به تبع عدم هوشمندی سیستم حسابداری نقدی، در این سیستم اعمال مدیریت نقدینگی و مدیریت بر هزینه امکانپذیر نبوده و در نتیجه بکارگیری بهینه منابع در خدمت‌رسانی مؤثرتر به شهروندان با مانع جدی مواجه است . • اشکالات ساختار سازمانی و عدم وجود یکپارچگی در وظایف واحدهای متنوع بخش مالی اعم از سیستم‌های اجرایی، کنترلی، حسابرسی و بودجه‌ریزی نیز از مسائل و مشکلات قابل اعتنا در سیستم حسابداری نقدی است منابع: http://mehrabkarimi.persianblog.ir/ http://www.tehran.ir http://nvsn.blogfa.com/ http://network.penco.ir

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 8044 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش

636. پول ، کوچولوی همه فن حریف

تاريخچه پول، از مبادله كالا تا پول كاغذي در گذشته ديرين براي تداوم حيات، نياز هر فرد با تلاش فردي (شكار- توليد و ...) تامين مي‌شد، ولي با گذشت زمان هرگز به توليد شخصي قانع نبود و اگر در آن روز بشر نمي‌توانست با زور هرچه مي‌خواهد به چنگ آورد، ناگزير حاضر مي‌شد از راه معاوضه جنس با جنس (معاوضه مستقيم كالا با كالا) نيازهاي عادي زندگي را فراهم كرده و از اين راه امرار معاش كند. به گزارش سرويس نگاهي به وبلاگ‌هاي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، نويسنده وبلاگ "روي خط اقتصاد" به نشاني http://royekhateeghtesad.blogfa.com در ادامه نوشته است: در داد و ستدهاي اوليه (قرن‌ها پيش از ميلاد) معاوضه دو كالا با هم بدون تعيين ارزش و معياري براي سنجش انجام مي‌پذيرفت، تا آن كه راه (مبادله غيرمستقيم كالا با كالا) را در پيش گرفت و همين انتخاب موجب پيدايش "پول" شد. در جوامع نخستين، تحصيل انواع كالاهاي توليد شده جهت مصرف صرفا از طريق تعويض و مبادله دو كالا امكان‌پذير بود و اين مبادله مشكلات بسياري به همراه داشت از جمله: امكان تعيين ارزش كالا براساس قبول واحد معيني كه مورد تاييد طرفين معامله باشد نبود و همچنين يافتن طرفين مبادله دو كالا (گوسفند و گندم) كه هر دو نياز به كالاهاي عرضه شده طرف ديگر داشته و آماده مبادله باشند چندان آسان نبود. بشر در ابتدا براي حل چنين مشكلاتي اشيا و يا كالاهايي را به عنوان واسطه مبادلات به جهت سهولت داد و ستد انتخاب كرد و انتخاب آن بستگي به نوع و فراواني آن شيء يا كالاي واسطه در آن محدوده يا شهر داشت، مثل صدف در سواحل دريا و گوسفند و گاو در نواحي كوهستاني و معتدل. در همان زمان هم براي حفظ مقدار عددي مبادلات يا نتيجه معاملات از ريسمان‌هاي گره‌دار يا چوبخط بهره مي‌جستند. گرچه با انتخاب كالاهاي واسطه دو اشكال اساسي فوق ظاهرا حل شده بود، اما گاهي كالاي واسطه نيز به علت غيرقابل تقسيم بودن مانع انجام معاملات كوچك مي‌شويد و يا به علت حجم زياد و ارزش كم نقش اساسي را كه ذخيره كالاي واسطه تا زمان احتياج به معامله باشد غيرممكن مي‌ساخت و در بعضي مواقع نگهداري كالاي واسطه به علت فسادپذيري امكان نداشت. تنوع توليد و لزوم رفع نياز بشر از توليدات مختلف در سير گسترش اقتصاد كشورها موجب پيدايش دو كالاي اقتصادي با ثبات ارزش نسبي كه مورد قبول عامه باشد،شد و اين دو كالاي فلزي طلا و نقره بود. پس از آن كه فلزات قيمتي (طلا و نقره) كشف شد و مزايا و وجوه تمايز آنها نسبت به كالاهاي ديگر به ويژه فلزاتي مثل آهن و مس و مفرغ شناخته شد، جايگزين وسايل مبادلاتي قبلي كه فاقد خصوصيات فيزيكي طلا و نقره (وفور توليد بودند) شدند و به عنوان "پول" مورد استفاده قرار گرفتند. با گذشت زمان مسؤولان امور در جوامع مختلف براي رونق داد و ستد و توسعه تجارت نسبت به ضرب سكه‌هاي طلا و نقره اقدام نمودند. براي انجام اين كار، شمش‌هاي طلا و نفره را به سكه‌هاي كوچك و متنوع تبديل و سپس آنها را به مهر خود ممهور و در قلمرو جغرافيايي خويش رايج ساختند. اولين سكه‌اي كه در ايران رواج يافت، در زمان داريوش اول (‌٥١٦ ق.م) ضرب شد و نام آن دريك بود. هرودوت در مورد ضرب سكه دريك مي‌گويد: "او شاهي بود كه از خود يادبودي گذارد كه هرگز هيچ شاهي از خود باقي نگذاشته بود." و سكه ديگري كه رواج داشت "شكل" بود كه وزن ‌٥/٦ گرم نقره. همزمان با نقشي كه پول فلزي در بازارهاي مختلف مبادلات و معاملات پيدا كرد كار داد و ستد و تجارت را توسعه بخشيد و موجب گسترش حرفه صرافي شد. صاحبان اين حرف واسطه عمليات پولي بين تجار در داخل و خارج از كشور بودند كه عملكردشان مقدمه نشر پول كاغذي و تشكيل بانك‌هاي امروزي شد. نشر پول كاغذي در دوران پيشين به صور مختلف وجود داشته كه در زمان‌ها و مكان‌هاي گوناگون داراي نقش و وظايف محدود و خاصي بوده است. مثلا در روم قبل از ميلاد، صرافها اسناد كاغذي (دست نوشته‌هايي) در اختيار مشتريان خود مي‌گذاردند يا به اشخاصي كه مسكوكات (فلزات قيمتي) خود را پيش آنها به امانت مي‌گذاشتند، سندي به عنوان "قبض رسيد" مي‌دادند. اين اسناد كه به همين عنوان "قبض رسيد" معروف بودند، به اعتبار صراف صادركننده در بازار دست به دست مي‌گشتند و عملا وظايف پول مسكوك و رايج آن زمان را انجام مي‌دادند. اين رويه پايه‌گذار سيستم پول كاغذي به اسكناس شد كه از بدو انتشار رابطه ثابتي بين ارزش اسكناس معاملاتي با طلا و نقره برقرار ساخت و قانونمند گرديد و از قرن نوزدهم، در چارچوب مقررات و قوانين پولي و بانكي هر كشور و تحت عنوان پول قانوني، رايج و در اقتصاد و سرمايه‌داري متداول و مطرح شد. شايد اختراع پول يكي از كشفيات شگرف و بي‌نظيري باشد كه بشر توانست مشكلات موجود در مبادله كالاها و خدمات را به كلي برطرف سازد. پول چیست؟ از آنجاییکه کلمه پول در محاوره روزمره استعمال زیاد دارد، معنی بسیار چیزها را میتواند داشته باشد ولی برای اقتصاد دانان، پول یک معنی بخصوص دارد. برای پرهیز از ابهام، باید توضیح بدهیم که چگونه برداشت اقتصاد دانان از معنی کلمه پول با برداشت عامه آن تفاوت دارد. اقتصاددانان پول را (معادل آن «عرضه پول») را چنین تعریف میکنند: هرچیزیکه در برابر اشیا و خدمات وباز پرداخت دیون به صورت عمومی مورد قبول واقع شود، پول شمرده میشود. پول رایج یک کشور، مرکب از سکه و بانکنوت، با این تعریف مطابقت داشته ونوعی ازپول به شمار میرود. وقتی اکثر مردم از «پول» صحبت میکنند، آنها از پول رایج کشور صحبت میکنند. مثلا اگر شخصی به شما اخطار میدهد "پول هایت" فورا پول های رایج کشور را که با خود دارید به او میدهید بدون اینکه از او بپرسید که دقیقاً هدفش از پول چیست؟ اگر پول تنها منحیث بانکنوت و سکه تعریف گردد. این تعریف نزد اقتصاد دانان بسیار محدود است. بخاطر اینکه چک ها نیز در برابر کالا ها منحیث وسایل پرداخت قابل قبول هستند. بنابر آن امانات رویتی حسابات جاری نیز پول محسوب میگردند و اگر حسابات پس انداز به آسانی به سکه ها، بانکنوت ها، حسابات جاری قابل تبدیل باشند، آنها نیز پول شناخته شده میتوانند. طوریکه دیده میشود تعریفی دقیق و واحدی از پول، حتی نزد اقتصاد دانان موجود نیست. بعضاً پول را با ثروت مترادف میدانند که به این ترتیب پیچیدگی تعریف موضوع بیشتر میگردد. وقتی مردم میگویند، "احمد ثروتمند است، او پول فراوان دارد". احتمالاً هدف آنها اینست که احمد نه تنها مقداری زیاد بانکنوت، سکه و حسابات جاری دارد بلکه او صاحب مقداری زیاد اسهام، اوراق قرضه، موتر، خانه و سایر جایداد ها میباشد. بناً تعریف پول منحیث بانکنوت یا سکه بسیار محدود بوده و همچنان مترادف گرفتن آن با ثروت نیز تعریف بسیار گسترده است. اقتصادانان میان پول به شکل پول رایج کشور (بانکنوت وسکه)، حساب جاری، وسایر اقلام که هنگام خرید تادیه میگردد از یک سو و ثروت منحیث مجموع دارائیهای شخص به منظور حفظ ارزش از سوی دیگر فرق میگذارند. ثروت نه تنها شامل پول بوده بلکه مشتمل است بر سایر دارائیها از قبیل اوراق بهادار، سهام عادی، مسایل هنری، زمین، فرنیچر، موتر و خانه. علاوتاً مردم پول را بعضاً مترادف با کلمه درآمد نیز استفاده میکنند. مثلاً میگویند: "مریم وظیفه خوبی دارد و پول زیاد بدست میاورد". عاید در واقع جریان منفعت در فی واحد زمان می باشد. در مقایسه پول در حقیقت یک مبلغ موجودی است. یعنی یک مبلغ معین دریک زمان معین داده شده است. اگر کسی به شما بگوید که احمد درآمد بالغ بر 1000 دالر دارد. شما نمیتوانید درین مورد که احمد درآمد بلندیا پایین دارد، قضاوتی بکنید بدون فهمیدن اینکه این درآمدهریک سال یا یک ماه یا حتی یک روز اوست. اگر به شما بگویند که مریم 1000 دالر در کسه دارد. شما دقیقا میتوانید بدانید که چقدر پول است. به یاد داشته باشید که در این کتاب هدف از پول هر چیزی که بصورت عمومی دربرابر اجناس و خدمات قابل تادیه بوده و هم برای بازپرداخت قروض مورد استفاده قرار میگیرد و با «عاید» و «ثروت» کاملاً متفاوت میباشد. وظایف پول: خواه پول یک صدف، یک توته سنگ، کاغذ یا طلا باشد، سه وظیفه عمده را در اقتصاد ایفا میکند. وسیله تبادله، واحد محاسبه، ذخیره ارزش. ازین سه وظیفه، وظیفه پول بحیث وسیله تبادله سبب میگردد که پول را از سایر دارائیها از جمله سهام، اوراق قرضه و خانه فرق نمائیم. وسیله تبادله : تقریباً در تمام معاملات مارکیت در اقتصاد، پول به شکل بانکنوت، سکه یا چک منحیث وسیله تبادله مورد استفاده قرار میگیرد، یعنی وسیله پرداخت در برابر اجناس و خدمات خریداری شده محسوب میشود ، استفاده از پول منحیث وسیله تبادله باعث افرایش کارآیی اقتصاد گردیده، مانع ضیاع وقت در تبادلهء اجناس و خدمات میگردد برای درک بهتر بیایید به یک اقتصاد بارتری نظر بیندازیم که بدون موجودیت پول، اجناس و خدمات به صورت مستقیم دربرابر یکدیگر تبادله میگردند. فرض کنید که احمد استاد علم اقتصاد است و او جز تدریس علم اقتصاد کاری دیگری را بلد نیست. در یک اقتصاد بارتری، اگر احمد چیزی را برای خوردن بخواهد. او باید دهقانی را جستجو کند که غذای مورد نظر احمد را تهیه کرده و علاوتاً این دهقان خواهان فرا گرفتن علم اقتصاد باشد. طوری که ملاحظه میکنید این کاری پر مشقت و وقت گیر است و احمد زمان زیادی را نیاز دارد تا دهقان علاقمند به آموختن علم اقتصاد را بیابد. در چنین حالتی حتی بهتراست تدریس را ترک گفته به کشاورزی بپردازد اگرچنین کاری را هم انجام نه دهد تایک زمان ممکن از گرسنگی بمیرد. مدت زمان مورد ضرورت به منظور تبادله اجناس و خدمات بنام مصارف تبادله (مصارف داد و ستد) یاد میگردد. در یک اقتصاد بارتری (اقتصاد مبتنی بر تبادله مستقیم) مخارج داد و ستد فوق العاده بلند بوده زیرا افراد باید دو خواسته تصادفی را برآورده کنند. آنها باید کسی را پیدا کنند که از یک طرف اجناس و خدمات مورد ضرورت شانرا داشته باشد، و از طرف دیگر نیازی به اجناس و خدمات عرضه شده از طرف خودشان را داشته باشد. بیایید ببینیم که اگر پول به سیستم اقتصادی معرفی گردد چه خواهد شد، احمد میتواند هر کسی را که متمایل به شنیدن تدریس او باشد در برابر پول درس بدهد. او بعداً میتواند که به دهقان ( نماینده او در مارکیت) مراجعه نموده و ضروریات خود را به وسیله پول تادیه شده به او رفع نماید. مشکل حل نمودن دو خواسته بشکل تصادفی حل گردیده و او میتواند فرصت بیشتری جهت پرداختن به مسایل که درآن دسترسی درست دارد، داشته باشد. ضرورت به پول چنان شدید است که تقریبا تمامی جوامع، به استثنای جوامع اولیه، شدیداً به آن نیاز دارند. یک کالای که میخواهد به حیث پول مورد استفاده قرار گیرد، باید چند مشخصه ذیل را دارا باشد: 1- باید به آسانی به اساس یک معیار سنجیده شده ارزش آن را تعیین کند. 2- باید به صورت گسترده قابل قبول باشد. 3- باید به آسانی قابل حمل باشد. 4- باید به بخش های کوچکتر قابل تقسیم باشد تا بتوان آنرا به پول خرد تبدیل نمود. 5- بالاخره به سرعت از بین نرود. در تاریخ بشر انواع متفاوت از پول مورد استفاده قرار گرفته که مشخصات بالا را دارا بوده اند. بومیان امریکا دانه های تسبیح را منحیث پول مورد استفاده قرار میدادند. و بالاخره زندانیان در جریان جنگ دوم جهانی سگریت را به حیث پول مورد استفاده قرار داده اند، که قدامت تاریخی دارد. پول الکترونیکی یک پدیده جدید در جهانکارت های بدهی: کارت های بدهی مانند کارت های اعتباری است که مشتری را قادر به خریداری اجناس از طریق انتقال وجوه الکترونیکی مستقیماً از حساب بانکی شان به حساب تاجر میسازد. کارت های بدهی در بسیاری از جاهای که کریدت کارت ها را میپذیرند استفاده میگردد و حالا غالباً بیشتر از پول نقد مورد استفاده قرار میگیرد مثلا زمانیکه شما از فروشگاهای بزرگ خریداری میکنید، میتوانید کارت بدهی خود را از طریق ماشین خواننده کارت ((Card reader در مرکز حساب داخل کرده و دکمه را فشارداده که به این صورت مبالغ خریداری شده فوراً از حساب بانکی شما کسر میشود. بسیاری ازتسویه بانکها و کمپنی ها مثل Visa یاMaster Card کارت های بدهی را منتشر میسازد و کارت های ATM شما به طور خاص مثل کارت های بدهی ایفای وظیفه میکند. کارت های ذخیره ارزش: این کارت ها مانند کارت بدهی و کارت اعتبار است ولی فرق آن دراین است که کارت های ذخیره ارزش دارای مقدار ثابت مبالغ اسمی میباشد. عادی ترین نوع کارت ذخیره ارزش خریداری مبالغ قبلا مشخص شده دالر است که مصرف کننده درآینده آنرا خرچ میکند. مجرب ترین کارت های ذخیره ارزش کارتهای هوشیار Smart Card است که دارای چپ کمپیوتری بوده بناً میتوانید پول را از حساب بانکی مالک خود در وقت ضرورت خرچ کنید. کارت های هوشیار Smart Card میتواند از طریق ماشین های ATM کمپیوتر های شخصی و تیلفون های مخصوص معاملات را انجام دهد. در این اواخر کارت های ذخیره ارزش خارج از U.S.A هم معمول شده که اکثراً توسط پروگرام های کمپیوتر در آسترلیا، کانادا، چیلی، کلمبیا، دنمارک، فرانسه، ایتالیا، پرتگال، سنگاپور، هسپانیه تایوان و انگلستان به انجام میرسد، یکی از پروگرام های پر زحمت آن در لندن از طریق شرکت موندکس Mondex انکشاف داده شد که آزمایش خود را درwindon انگلستان در جولایی 1995 آغاز کرد. نه تنها کارت های هوشیار موندکس توانایی انتقال وجوه را بین مصرف کنندگان و خرده فروشان دارد بلکه بین مصرف کننده گان و بانک هم دارد، ولی انتقال پول های الکترونیکی را بین افراد اجازه میدهد. وجوه میتواند از کارت یک نفر با استفاده از ابزار بیسیم دست داشته به کارت شخص دیگر انتقال نماید که کیف پول الکترونیکی نام گذاری شده بخاطریکه او میتواند تمام وظایف یک کیف پول استندرد انجام دهد بشمول نمبر ذخیره شده تیلفون و دیگر اجزای معلومات برای نگهداری پول. کارت های ذخیره ارزش زمینه یورش را در U. S. A بوجود میآورد: بانک های بزرگ همچو سیتی بانک و کمیکل بانک پروگرام های تعلیمی کارت های ذخیره ارزش را اعلان کرده بودند که یک اندازه زیاد از آزمایش ها در سال 1996 در المپیک اتلانتا تنظیم شد و در همین وقت اولین بانک یونین و بانک Wachovia و بانک نیشن همکاری های خود را با Visa بخاطر نشر یک میلیون کارت ذخیره ارزش اعلان نمودند. پول نقد الکترونیکی:- پول نقد الکترونیکی یا E-Cash یک شکل از پول الکترونیکی است که در انترنیت به منظور خریداری اشیا و خدمات استعمال میشود. یک مشتری میتواند با باز نمودن حساب در بانک های که به انترنت وصل اند دسترسی به پول های الکترونیکی پیدا کرده و آنرا بهPC (Personal Computer) خود انتقال دهند. زمانیکه مشتری خواهان خریداری چیزی همراه با پول های الکترونیکی شود وی با فروشگاه های که با انترنیت در ارتباط است، تماس گرفته و برای شی مشخص کلمهbuy (خریداری) را انتخاب میکند که در نتیجه پول های الکترونیکی بطور اتومات از کمپیوتر شخصی آن به کمپیوتر تاجر (بازرگان) منتقل میشود و تاجر میتواند وجوه انتقال شده از حساب بانکی مشتری را قبل از ارسال اجناس دریافت کند. پول های الکترونیکی در یکی از کمپنی های هالندی بنام Dig Cash ابتکار شد. در اکتوبر 1995 Mark Twain Bancshares اعلام نمود که این کمپنی اولین نشر کننده پول های الکترونیکی برای کمپیوتر های شخصی بود. چک های الکترونیکی: این چک ها به استفاده کنندگان انترنت اجازه میدهد که صورت حساب خود را مستقیما بدون ارسال چک های کاغذی پرداخت کنند و استفاده کننده نظیر چک را در کمپیوتر شخصی خود نوشته و آنرا به دیگری انتقال میدهد که به نوبه خود به حساب بانکی ارسال میشود. اگر بانک دریافت کننده اعلام دارد که چک های الکترونیکی درست یا صحیح است در این صورت یک مبلغ پول ازحساب بانک ارسال کننده به حساب دریافت کننده منتقل میشود. صاحب نظران به این عقیده اند که مصارف چک های الکترونیکی 3/1 حصه مصارف معاملات چک های کاغذی است. این فواید که در نتیجه کاهش مصارف بدست میآید بسیاری از سازمان ها را ترغیب به پرداخت چک های الکترونیکی میکند مثلا در می 1994 دیپارتمنت حساب ثروت عامه ویرجنیا بعضی از حسابات شهری را توسط چک های الکترونیکی پرداخت نمود. تاریخچه پول در ایران انسان‌های اولیه که دسته جمعی می‌زیستند، نیازی به تعویض کالا نداشتند. بعد از به وجود آمدن طوایف و قبایل مبادله‌ی کالا به کالا رواج یافت. مبادله‌ی کالا به دلایلی با مشکلاتی همراه بود. برای رفع مشکلات ابتدا از فلز برای مبادله استفاده کردند و پس از مدتی به فلزات گران‌بها و سبک وزن، از جمله طلا، نقره و مس رو آورند. در بیشتر کشورهای شرقی و آسیایی، فلزی که در مبادله‌ی کالا از آن استفاده می‌شد، حلقه‌ای شکل بود. و در سه هزار سال پیش از میلاد از آن استفاده می‌کردند که می‌توان آن را قدیم‌ترین وسیله‌ی مبادله، پیش از اختراع سکه، دانست. در کاوش‌های شوش حلقه‌هایی از ویرانه‌های معابد، از دوهزار سال قبل از میلاد، به دست آمده است. استفاده از فلزات سبک وزن و کم حجم و گران‌بها، که معاملات را سهل و ممکن می‌ساخت، مورد قبول عامه قرار گرفت. بدین ترتیب مرحله‌ی پیدایش پول آغاز شد. واژه‌ی پول پول از کلمه‌ی یونانی Obolos گرفته شده و آن سکه‌ای بود برابر یک ششم درهم یا دراخم. کریستین سن معتقد است کلمه "پول" در زمان اشکانیان به ایران راه یافته است. "سکه" نام دستگاه آهنینی بود که برای مهر زدن بر پول‌هایی که در میان مردم رایج و با آن معامله می‌کردند، به کار می‌رفت. بعدها آن را اثر مهری می‌نامیدند که روی سکه‌های حک می‌شد. بنابراین سکه عبارت است از یک قطعه فلز به وزن معین که روی آن علامت رسمی دولت، یا حکومتی که عیار و وزن آن و ارزش آن را تعهد می‌کند، قید شده است. سکه در ایران در دوره ی هخامنشی بی‌شک پیش از دولت هخامنشی و تصرف لیدی در سال ۵۶۴ قبل از میلاد ایرانیان به اختراع پول اقدام کرده و در کشور خود رواج داده بودند. پس از سقوط لیدی به دست کوروش، "یونا" یکی از ساتراپ‌نشین‌های هخامنشی شد که در "ساردس" کارگاه ضرب سکه بود و در زمان کوروش کبیر خشایارشاه و کمبوجیه در آن ضرب سکه می‌کردند. داریوش بزرگ سومین شاهنشاه هخامنشی (۵۲۱-۴۸۵ قبل از میلاد) بر آن شد پولی ضرب کند که در همه جا پذیرفته شود و در سراسر کشور اعتبار داشته باشد و بر خلاف مسکوکات قبلی فقط ارزش محلی نداشته باشد. زیرا سکه‌هایی که در آن زمان در ایران رواج داشت، هیچ‌یک از آن شاهنشاهان هخامنشی نبود نخستین سکه‌ای که از آن زمان باقی مانده سکه داریوش است که شهرت جهانی دارد. این سکه را یونانی‌ها "دریکوس" یعنی "داریوش" می‌نامند که آن را نباید با کلمه‌ی زرینه و درینه یکی تصور کرد. سکه‌ی داریوشی از زرناب بود. در زمان هخامنشیان هیچ‌یک از حکام و پادشاهان محلی حق نداشتند بدون اجازه‌ی داریوش به نام خود سکه زنند، فقط اجازه داشتند با اجازه‌ی داریوش سکه‌ی نقره بزنند، چرا که ضرب سکه‌ی طلا در انحصار مرکز بود. نخستین سکه‌ی داریوش احتمالا در سال ۵۱۶ قبل از میلاد ضرب شده است. پس از فتح یونان به دست سپاهیان ایران و اختلاط ایران و یونان، واژه‌ی درم در ایران متداول شد که اصل آن دارشم (دراخم) یونانی است و ایرانیان آن را درم گفتند که نام پول بود و اعراب بعدها این واژه را از ایرانیان اقتباس کردند. از مسکوکات دوره‌ی هخامنشی، به جز دریک شکل یا سیکل، درم؛ کرشه را می‌توان نام برد. واحدهای کوچک‌تر مسکوک زر، نیم‌ستاتر و یک‌سوم‌ستاتر نامیده می‌شدند. سکه در دوره‌ی اشکانی با غلبه اسکندر بر ایران سکه‌های طلا کمیاب و از جریان خارج شد. در آن زمان دیگر در ایران طلا ضرب نمی‌شد. سلوکی‌ها در معاملات داخلی خود سکه‌های نقره به کار می‌بردند و اشکانیان نیز به تقلید از سلوکیان از پول نقره استفاده می‌کردند. اشکانیان از نقره و مس و مفرغ نیز سکه می‌زدند. جنس برخی از این سکه‌ها از برنج بود که روی آن لعابی از مس داده بودند. سکه‌های این دوره دو نوع بود: نوع اول مسکوکات نقره‌ی چهاردرخمی با تعدادی مسکوک مسی؛ و نوع دوم یک‌درخمی نقره و مسکوکاتی از مس. نوع اول سکه‌ها در شهرهای یونانی‌نشین و نوع دوم در مراکزی که تحت حکمرانی مستقیم پارت‌ها بود، ضرب می‌شد. مسکوکات دوره‌ی صفوی سکه‌های عصر صفوی از طلا، نقره و مس بود. سکه‌های زمان شاه عباس "عباسی" نامیده می‌شد. این سکه‌ها نخست از جنس نقره بود. هر پنجاه‌عباسی را یک "تومان" می‌گفتند، که ده‌هزار دینار قیمت داشت. در این دوره مسکوک طلا وجود نداشت. فقط سکه‌های طلا را که "شاهنشاه" نام داشت، هنگام جلوس شاه بر تخت سلطنت و در جشن نوروز ضرب می‌کردند. این سکه‌ها در میان مردم رواج نداشت و آن را اشرافی نیز می‌گفتند. علت این نام‌گذازی بهای زیاد آن‌ها بود. سکه‌های رایج این دوره "غزبیگی" یا "غازبیگی" برابر پنج‌دینار یا یک‌دهم شاهی؛ "بیستی" معادل بیست‌دینار یا دوپنجم شاهی؛ "پول سیاه" یا "قراپول" معادل بیست‌وپنج دینار یا نیم‌شاهی؛ "شاهی" معادل پنجاه دینار؛ و "عباسی" معادل دویست دینار یا چهارشای بود. تا انتخاب ریال به منزله‌ی واحد پول در ایران، در سال ۱۳۰۸ شمسی و حتی سال‌ها بعد از آن، از این واحدهای پولی استفاده می‌شد. پس از صفویه نیز از این مسکوکات استفاده میکردند. در دوره‌ی نادشاه واحد پولی به نام "نادری" وجود داشت، که ارزش آن ده‌شاهی بود. مسکوکات دوره‌ی قاجاریه واحد اصلی پول قاجار تومان، قران و شاهی بود. تومان واژه‌ی ترکی ایغوری است به معنی ده‌هزار که در تقسیمات لشکری هر ده‌هزار سرباز تومان و فرمانده‌ی آنها امیرتومان نامیده می‌شد. تا پیش از قاجار از این واحد پولی استفاده نمی‌شد. در دوره‌ی مغول ده‌هزار دینار را برابر تومان می‌دانستند. کسروی یک‌تومان مغول را برابر صدهزار تومان امروز می‌داند. تونان طلا اولین بار در زمان فتحعلی‌شاه قاجار ضرب شد. وزن آن در ۱۲۲۴ قمری (۱۱۸۸ شمسی) یک‌مثقال و یک‌ششم مثقال بود. در سال ۱۲۹۸ قمری در زمان ناصرالدین‌شاه، وزن طلای تومان کاهش یافت و ارزش آن برابر ده‌قران نقره یا ده‌هزار دینار شد. اما سکه‌ای به نام دینار وجود نداشت. در سال ۱۳۰۸ شمسی که آحاد پول ایران تغییر کرد، تومان به معنای ده ‌ریال شد که هنوز هم این لفظ رایج است. در زمان فتحعلی‌شاه، سکه‌ی نقره‌ی جدید، یعنی "قران" متداول شد، که معادل یک‌دهم تونان و پنج‌عباسی یا بیست‌شاهی بود. در این زمان شاهی به صورت سکه‌ی مسی در آمده بود. بنابراین سه شکل سکه در ایران رایج بود: تومان‌های طلا، قران نقره و شاهی مسی. ولی پول رایج سکه‌های نقره بود. پول دوره‌ی قاجار تا اوایل دوره‌ی پهلوی رایج بود. اما طلا پشتوانه‌ی پول نبود. در سال ۱۳۰۸ شمسی طلا پشتوانه‌ی پول شد. مسکوک نقره‌ی یک‌ریالی به نمایندگی ریال طلا در کشور رایج و قران برچیده شد؛ مسکوک نقره، نیم‌ریالی، دوریالی و پنچ‌ریالی شد. ریال در اصل واژه‌ی اسپانیایی است و آن نام سکه‌ی نقره‌ای رایج در آن سرزمین بود که به معنی "شاهی" است. این واژه مترداف "رویال" (Royal) انگلیسی و "رگالیس" لاتین است که آن هم به معنای شاهی است و از ریشه "رکس" (Rex) یعنی شاه است. از مسکوکات قانونی طلا در ایران در دوره‌ی رضاشاه، سکه‌ی پهلوی است که بر اساس قانون مصوب سال ۱۳۱۰ شمسی در مجلس شورای ملی، که برای تعیین واحد و مقیاس پول ایران به تصویب رسید، سکه‌ پهلوی طلا به ارزش صدریال ضرب شد. این سکه دارای عیار ۹۰۰ در هزار بود و با عکس شیر و خورشید و پادشاه مزین شده بود. پس از انقلاب ۱۳۵۷ در بهار ۱۳۵۸ سکه‌ی طلای ایرانی ضرب شد که به نام "بهار آزادی" که دارای همان عیار پهلوی است. مسکوکات ریال نیز در این دوره ضرب و اسکناس نیز مانند زمان پهلوی منتشر شد. نشر اسکناس مدیریت بانک در ایران را ایران ‌شناسان بنام نظیر هوتم شیندلر و ژوزف رابیو بر عهده داشتند. با ابتکار رابیو بانک شاهنشاهی اقدام به چاپ اسکناس‌های کوچک کرد و هم از این راه وارد زندگی روزمره مردم شد و سود سرشاری کسب کرد. اسکناس در آغاز قرار بود با پشتوانه‌ی طلا چاپ شود، اما بعدها با پشتوانه‌ی نقره به چاپ رسید و نیز می‌بایست پشتوانه طلا برابر هفتاد درصد اسکناس‌های در گردش باشد که بعدها به رقم پنجاه درصد و پس از آن به سی درصد تبدیل سد؛ که در حقیقت هفتاد درصد اسکناس‌ها یدون پشتوانه بود، که این کار سود سرشاری برای بانک در بر داشت . تعاریف پول در ایران امروزه دو تعریف رسمی برای پول در ایران وجود دارد ، یکی از این تعاریف پول و دیگری نقدینگی بخش خصوصی است . در تعریف اول پول ، اسکناس و مسکوک در دست اشخاص شامل : اسکناس و مسکوک منتشر شده منهای اسکناس و مسکوک نزد بانک مرکزی و بانکهای تجاری و بانکهای تخصصی است . به عبارتی پول برابر است با اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به علاوه سپرده های دیداری بخش خصوصی نزد بانکهای تجاری و تخصصی . نقدینگی بخش خصوصی عبارتست از پول به علاوه سپرده پس انداز و سپرده مدت دار بخش خصوصی نزد بانکهای تجاری و تخصصی . خصوصیات پول آنچه پول خوانده می شود ، باید سه مشخصه عمده داشته باشد : • وسیله مبادله : پول به عنوان وسیله مبادله عمل می کند . ما می توانیم با پول کالا و خدمت خریداری کنیم . اگر کالا و خدمتی را بفروشیم در مقابل آن پول دریافت می کنیم . درباره این وظیفه هیچگاه به فکر ننشسته ایم ، این وظیفه یا خدمتی که پول ارائه میدهد نقش بزرگی در افزایش کارایی اقتصادی دارد . مبادله بدون پول یعنی معاوضه یا تهاتر کالا با کالا . برخی از این مبادلات تهاتری هنوز هم در اقتصادهای پول وجود دارند . اما تهاتر به عنوان وسیله اصلی مبادله غالبا غیر کارآ می باشد . مسئله این است که انجام معامله تهاتری به سازگاری خواستهای دو نفر نیاز دارد . اگر آقای الف علاقمند به خرید کفش و فروش جواهرات باشد و آقای ب علاقمند به فروش کفش و خرید رایانه ، این دو نمی توانند کالایشان را با هم مبادله کنند . باید فرد سومی را بیابند که خواست مبادله اش با این دو سازگار باشد . یعنی علاقمند به فروش رایانه و خرید جواهرات باشد . در یک اقتصاد پولی آقای الف کفش را از آقای ب در مقابل پرداخت پول خریداری می کند .آقای ب نیز با پولی که به دست آورده می تواند رایانه مورد نظر خود را از هر که علاقمند به فروش رایانه است خریداری کند . آقای الف تنها باید فردی را بیابد که علاقمند به خرید جواهرات می باشد . • وسیله ذخیره ارزش : پول نقش وسیله ذخیره ثروت را نیز بازی می کند ، افراد می توانند مقداری از درآمد خود را جهت خرید کالا و خدمات در آینده پس انداز کنند . پول یکی از داراییهای مالی است . سایر ابزار ذخیره ارزش ( اوراق قرضه دولتی یا خصوصی ) پول نیستند زیرا سایر وظایف یا نقشهای پول را انجام نمی دهند . از آنها نمی توان به عنوان وسیله مبادله یا واحد حساب استفاده کرد . • واحد حساب : قیمتها بر حسب پول سنجیده می شوند علاوه بر این بدهیها نیز بر حسب پول سنجیده می شوند . پول به عنوان واحد سنجش نقش مهمی را در اقتصاد بازی می کند . انواع پول پول ارزان اصطلاح پول ارزان بیانگر شرایطی است که در آن مجموعه ای از نرخ های نسبتاً پایین بهره و اعتبارات فراوان وجود داشته باشد. کاربرد این اصطلاح به معنای آن است که: 1. نرخ های بهره به سطحی پایین تر از قبل افت کرده اند؛ 2. بسیاری از نیازمندان وام که پیشتر از دریافت آن محروم بودند اکنون می توانند بدان دست یابند؛ 3. دستیابی به سرمایه تا حدی آسانتر است. از آنجا که این اصطلاح بیانگر شرایطی نسبی است، بنابراین هیچ نرخ بهره یا میزان اعتبار خاصی را نمی توان برای تشخیص پول ارزان معین کرد. پول اعتباری پول رایجی که صرفاً به اعتبار سازمان انتشار دهنده و پذیرش گسترده مردم ارزش یافته باشد را پول اعتباری می نامند. اسکناس یا همان پول کاغذی متداول ترین شکل پول اعتباری محسوب می شود. بر خلاف پول تمام عیار (سکه های طلا و نقره )، پول اعتباری به آسانی و به مقدار و مبلغ زیاد قابل چاپ می باشد و حمل آن نیز آسان است. علاوه بر این، مقدار انتشار این نوع پول به میزان فلزات قیمتی کشور نیز بستگی ندارد. بدیهی است انتشار بی رویه پول اعتباری می تواند موجب سلب اعتماد مردم شود و ارزش آن رو به کاهش گذارد. باید توجه داشت پول اعتباری که اساساً به اتکاء تایید قانونی انتشار می یابد با پول فلزی و کاغذی که دارای پشتوانه باشند، تفاوت دارد. پول بی پشتوانه پول بی پشتوانه به پول کاغذی یا اسکناس گفته می شود که پشتوانه طلا یا نقره نداشته باشد. این اصطلاح از قانون بانکی سال 1844 میلادی انگلستان نشات گرفت که میزان نشر اسکناس بی پشتوانه را به 14 میلیون پوند محدود کرده بود. طبق قانون مزبور، نشر اسکناس بیشتر از این مقدار می بایست حتماً دارای پشتوانه کامل طلا باشد. میزان نشر اسکناس بی پشتوانه هر زمان افزایش بیشتر یافت، به طوری که در حال حاضر مقامات پولی محدودیتی در نشر این نوع اسکناس ندارند و در حقیقت نشر اسکناس اکنون دیگر کلاً بدون پشتوانه است. در ایران اسکناس نخستین بار توسط بانک شاهنشاهی ایران انتشار یافت. این بانک مجاز بود تا 800 هزار لیره استرلینگ (معادل 8/2 میلیون تومان به نرخ آن زمان) بر اساس پشتوانه طلا و نقره اسکناس منتشر کند، لیکن بانک پذیرفته بود تا در دو سال اول اقلاً نصف قیمت اسکناس های منتشره خود را، و پس از انقضای این دو سال، اقلاً یک سوم قیمت آنها را نقداً موجود داشته باشد. وثیقه اسکناس های منتشره بیش از موجودی فلزی را اموال غیر منقول بانک در ایران و نیز وام های بانک از دولت ایران تشکیل می دادند. پول پر قدرت در نظریه سنتی ضریب تکاثر اعتبار، آن دارایی های ذخیره را که پایه نظام بانکی برای خلق سپرده بانکی باشند یا توسط آنها بتوان فعالیت های وام دهی بانک ها (که منجر به خلق سپرده می شود) را محدود کرد پول پرقدرت می نامند. دلیل این خصلت آن است که بنا بر نظریه مزبور هر تغییر در میزان این نوع دارایی ها موجب تغییر بیشتری در سپرده بانکی، به عنوان یکی از اعضای متشکله حجم پول، می گردد. این اصطلاح همچنین گویای آن است که مشخص ترین اجزای متشکله پول پر قدرت همان بدهی های پولی بخش دولتی است، یعنی پول در گردش و مانده بانک ها نزد بانک مرکزی. دارایی های کوتاه مدت مانند برخی اوراق بهادار، که به آسانی قابل تبدیل به بدهی پولی بخش دولتی باشند، نیز می توانند از این نوع پول به حساب آیند به شرط آن که: 1. از سوی بانک های تجاری به مثابه دارایی های ذخیره ای تلقی گردند؛ 2. نگهداری آنها از سوی بانک ها بر وام دهی آنها تاثیر گذارد؛ 3. عرضه آنها از ابزار کنترل بانک مرکزی باشد. این اصطلاح از مکتب شیکاگو، که رهبر آن فریدمن (از بنیان گذاران نظریه سنتی ضریب تکاثر اعتبار) است، نشات می گیرد. پول رایج اسکناس ها و سکه های « جاری » مبادله در یک کشور را پول در گردش یا پول رایج می نامند. به مفهوم گسترده تر، ارزهای خارجی مانند موجودی دلار، یورو، پوند و غیره را نیز می توان در کل حجم پول رایج منظور داشت. طلا و تا حد کمتری پول دیگر کشورها، که مانند دلار به مثابه ذخایر ارزی عمل می کنند، پول رایج بین المللی خوانده می شوند زیرا به عنوان عامل تسویه حساب های بین المللی پذیرفته شده اند. موجودی فلزی را اموال غیر منقول بانک در ایران و نیز وام های بانک از دولت ایران تشکیل می دادند. پول ضعیف پولی که نرخ برابری آن، به دلیل کسری مستمر تراز پرداخت ها یا عرضه ی سفته بازانه ی آن برای تحصیل سود، رو به کاهش نهاده باشد را پول ضعیف می نامند. دولت ها در نگهداری چنین پولی به عنوان ذخایر ارزی خود بی میلی نشان می دهند. مثلاً تضعیف لیره استرلینگ در سال 1976میلادی و در پی آن، بی میلی دیگر دولت ها برای نگهداری این پول موجب پیدایش بحران استرلینگ شد و لذا دولت انگلستان با وام گیری از صندوق بین المللی پول به حمایت از آن برخاست. پول فرّار پول فرّار اصطلاحی است برای بیان حرکات و گریز سفته بازانه سرمایه که عموماً از پیش بینی تغییرات نرخ ارز، دوری جستن از زیان های جنگ، مالیات های سنگین، مشکلات اقتصاد داخلی، تورم و تغییرات نرخ بهره سرچشمه می گیرد. این فعالیت ها باعث تشدید بی ثباتی می شوند زیرا به جای تعدیل مشکلات تراز پرداخت ها موجب تشدید آنها می شوند. دلیل این امر آن است که معمولاً پول فرّار از کشوری که با مشکلات تراز پرداخت ها روبرو است به کشور برخوردار از مازاد تراز پرداخت ها انتقال می یابد. پول فعال برخی از الگوهای نظریه پولی، عرضه پول را متشکل از دو بخش فرض می کنند: نخست پول فعال، شامل آن ذخایر پولی که به طور سریع در فواصل میان پرداخت ها در گردش اند، و دوم پول راکد یعنی آن ذخایر پولی که در جریان پرداخت های معمول به کار نمی آیند. طبق نظریه مقداری پول، تغییرات سرعت گردش پول، تحت شرایطی غیر از تورم سرکش، به طور عمده از انتقالات میان پول های فعال و راکد ریشه می گیرند و تغییرات نرخ نقل و انتقالات پول، در جریان پرداخت ها به میزان کمتری بر آن اثر می گذارند. در عمل، تمایز میان پول های فعال و راکد روشن نیست، چون «فعال بودن» پول مسئله ای نسبی است. لیکن برای مقاصد عملی، پول فعال اغلب به عنوان پول رایج به علاوه سپرده های حساب جاری در بانک تعریف می شود. پول قوی پولی که آزادانه قابل تبدیل به طلا یا پول دیگر کشورها بوده و تقاضا برای آن در سطح بین المللی پیوسته بیش از عرضه باشد را پول قوی می نامند. چنین وضعیتی زمانی روی می دهد که تقاضای جهانی برای کالاهای صادراتی یک کشور وسیعاً رو به ازدیاد گذارند. به عبارتی دیگر هنگامی که برخی کشورها در برابر یک کشور دچار کسری تراز پرداخت ها شوند پول کشور مزبور به یک پول قوی و کمیاب تبدیل می شود. دلار آمریکا پس از جنگ جهانی دوم به عنوان یک پول قوی مطرح بوده است . عرضه پول به مقدار پول موجود در اقتصاد هر کشور عرضه پول اطلاق می شود. در حقیقت تعریف دقیقی برای عرضه پول وجود ندارد. خصیصه ی اصلی پول آن است که عموماً به عنوان یک وسیله پرداخت پذیرفته شده باشد، لیکن این ویژگی نمی تواند تعریف جامعی از عرضه واقعی پول به دست دهد. از آنجا که اسکناس و سکه وسایل پذیرفته شده پرداخت محسوب می شوند، لذا بی شک بخشی از عرضه پول را تشکیل می دهند. افزون بر این، سپرده دیداری نزد بانک ها هم، که با چک قابل برداشت هستند و در تسویه بدهی به کار می آیند، خود بخشی از عرضه پول به شمار می روند. این دو جزء روی همرفته تعریف محدودی از عرضه پول به دست می دهند. هرگاه حساب سپرده را نیز به این مجموعه بیفزاییم، آنگاه معنای گسترده تری به عرضه ی پول داده می شود. کنترل عرضه پول که به طرق مختلف صورت می گیرد مهمترین رکن سیاست پولی دولت ها به شمار می رود و اهمیت بسیاری در ایجاد و تداوم رونق ها و رکودهای اقتصادی دارد. بررسی عوامل موثر بر حجم پول با توجه به رابطه بالا می‌توان عوامل که سبب تغییر حجم‌پول می‌شود را به‌طور خلاصه به‌صورت زیر برشمرد: ۱- تغییر پایه پولی، ۲- تغییر نسبت اسکناس به سپرده cd ۳- تغییر نرخ ذخیره قانونی، rr ۴- تغییر نرخ ذخیره‌اضافی، er واضح است که هر عاملی که سبب افزایش پایه پولی شود، عرضه پول را نیز افزایش می‌دهد. مقدار تغییر در عرضه پول نیز با ضرب کردن ضریب فزاینده خلق پول در تغییر پایه‌پولی به‌دست می‌آید. ابتدا به بررسی اثر تغییر در ذخایرارزی روی حجم‌پول می‌پردازیم: فرض شود ذخایرارزی افزایش یابد و مازاد ترازپرداخت‌ها داشته باشیم، این مازاد ذخایرارزی بانک مرکزی را مجبور می‌کند که با انتشار اسکناس و یا از طریق بستانکار کردن حساب بانک‌های تجاری و افزایش ذخایر اضافی سبب افزایش پایه پولی و عرضه پول می‌شود. افزایش ذخایر طلا نیز مانند ذخایرارزی است که وقتی در حساب بستانکار بانک مرکزی افزایش یافت، این بانک بایستی با انتشار اسکناس یا ایجاد اعتبار برای بانک‌های تجاری آن را متوازن کند. افزایش مطالبات بانک مرکزی از دولت به دو روش، تامین مستقیم بودجه دولت و خرید اوراق قرضه دولتی توسط بانک مرکزی در بازار سبب افزایش پایه پولی (به‌دلیل افزایش دارایی‌های بانک مرکزی) می‌شود و بانک مرکزی از طریق انتشار اسکناس یا ایجاد اعتبار در نزد بانک‌های تجاری ترازنامه خود را متوازن می‌کند. البته گاهی اوقات بانک مرکزی برای خنثی کردن اثر تراز پرداخت‌ها بر عرضه‌پول اقدام به خرید و فروش اوراق قرضه دولتی می‌کند که به‌آن خنثی‌سازی یا عقیم‌سازی می‌گوییم. مطلبات بانک مرکزی از بانک‌های تجاری نیز سبب افزایش پایه‌پولی می‌شود. چنانچه بانک مرکزی اعتبارات و وام به بانک‌های تجاری اعطا کند حساب این بانک‌ها نزد بانک مرکزی بستانکار می‌شود و بانک مرکزی ذخایراضافی این بانک را در حساب بدهی خود افزایش داده و قدرت وام‌دهی آن‌ها را بالا می‌برد و در واقع ذخایراضافی بانک‌ها نزد بانک مرکزی کم‌کم به ذخایرقانونی تبدیل می‌شود. پول الكترونيكي چيست ؟ پول الكترونيكي يا پول ديجيتالي، ارزش پول واحدهاي پول منتشره از سوي دولت يا بخش خصوصي است كه به شكل الكترونيكي بر روي يك وسيله الكترونيكي ذخيره شده است. نشر گسترده پول الكترونيكي آثار تجاري، اقتصادي، سياسي و اجتماعي قابل توجهي دارد. مهم‌ترين اثر گسترش استفاده از پول الكترونيكي بر عرضه پول، سياست‌هاي پولي و بانك مركزي اختصاص دارد و در ادامه با توسعه بازارهاي پول، سرمايه، كار و كالا ايجاد نسل‌هاي جديد اقتصادي را هدف‌گذاري كرده است. با توجه به قابليت پول الكترونيكي براي جايگزيني به جاي اسكناس و مسكوك، اين امكان وجود دارد كه پول الكترونيكي به تدريج جايگزين پول بانك مركزي شود و بدين ترتيب موقعيت انحصاري بانك مركزي در زمينه‌هاي سياست‌گذاري پولي، نظارت بانكي، نظارت بر نظام پرداخت‌ها، ثبات نظام مالي و به ويژه استقلال آن با خطر مواجه شود. نتايج ارزيابي آثار گسترش كاربرد پول الكترونيكي بر اقتصاد ايران نشان مي‌دهد نشر گسترده پول الكترونيكي اثر ناچيزي بر حجم پول، قدرت كنترلي بانك مركزي و سياست‌هاي پول به همراه خواهد داشت. البته واكنش‌هاي بانك مركزي در قبال نشر پول الكترونيكي، نقش بسيار مهمي در چگونگي تاثيرگذاري گسترش كاربرد پول الكترونيكي بر اقتصاد دارد. اگرچه تا كنون اقتصاددانان تعريف جامع و مانعي از پول، كه بتواند همه ويژگي‌ها و وظايف پول را پوشش دهد، ارائه نكرده‌اند، اما مي‌توان با كمي اغماض پول را به عنوان وسيله‌اي براي داد و ستد كه مورد قبول عموم افراد جامعه باشد، تعريف كرد. پول در زندگي اقتصادي بشر از چنان اهميتي برخوردار است كه برخي از آن به عنوان يكي از مهم‌ترين اختراعات بشر ياد كرده و تاريخ اقتصادي را با توجه به اهميت نقش پول به سه دوره تقسيم مي‌كنند: 1 - اقتصاد پاياپاي 2 - دوره اقتصادي پولي 3- اقتصاد اعتباري با توجه به پيشرفت روزافزون فناوري اطلاعات و ارتباطات و گسترش استفاده از پول الكترونيكي از اواسط دهه 1990، شايد بتوان دوره كنوني را نيز دوره اقتصاد اينترنتي ناميد. گسترش فزاينده استفاده از پول الكترونيكي، پيامدهاي تجاري، اقتصادي، سياسي و اجتماعي قابل ملاحظه‌اي به همراه دارد. از نظر اقتصادي مهم‌ترين آثار گسترش استفاده از پول الكترونيكي بر روي عرضه پول، سياست‌هاي پولي و بانك مركزي ايجاد مي‌شود. آثار گسترش كاربرد پول الكترونيكي بر سياست‌هاي پولي از آن جهت كه مي‌تواند كارآيي يكي از ابزارهاي سياست‌گذاري كلان اقتصادي دولت براي دستيابي به اهداف اقتصادي خود، به خصوص تثبيت سطح عمومي قيمت‌ها را كاهش دهد، بسيار حائز اهميت است. پول الكترونيكي و ويژگي‌هاي آن پول الكترونيكي يا پول ديجيتالي، ارزش پولي واحدهاي پول منتشره از سوي دولت يا بخش خصوصي است كه به شكل الكترونيكي بر روي يك وسيله الكترونيكي ذخيره شده است. پول الكترونيكي نوعي ابزار مالي الكترونيكي است كه حداقل از عهده انجام همه وظايف پول برمي‌آيد بنابراين پول الكترونيكي مي‌تواند جانشين بسيار نزديكي براي پول بانك مركزي باشد. ارزش پولي ذخيره شده بر روي وسيله الكترونيكي با اجازه مصرف كننده درگير معاملات پرداختي، مي‌تواند به وسيله الكترونيكي ديگري انتقال يابد. اين روش با سيستم‌هاي پرداخت الكترونيكي مرسوم، نظير كارت‌هاي پرداخت و اعتباري و نقل و انتقالات كابلي كه هر كدام معمولا نيازمند اخذ مجوز مستمر بوده و ممكن است در هر معامله متضمن بدهكار كردن و بستانكار كردن حساب‌هاي بانكي باشند، متفاوت است. اين گزارش به نقل از بانك توسعه صادرات ايران حاكي است، بر خلاف پول بانك مركزي كه پول بيروني است، پول الكترونيكي همانند يك سپرده ديداري يا چك مسافرتي پول دروني مي‌باشد. پول دروني طلب قانوني دارنده آن از ناشر آن مي‌باشد در حالي كه پول بيروني متضمن چنين طلبي نيست، به عبارت ديگر موجودي پول الكترونيكي، يك طلب جاري بر عهده ناشر آن است كه با هيچ حساب خاصي ارتباط ندارد. ويژگي‌هاي پول الكترونيكي‌ اگر چه درفرايند توسعه پول الكترونيكي، انواع بسيار متفاوتي از فرآورده‌هاي پول الكترونيكي با ويژگي‌هاي مختلف عرضه شده است اما در طراحي همه آنها سعي شده حداقل همه ويژگي‌هاي پول بانك مركزي لحاظ شود. به طور كلي فرآورده‌هاي پول الكترونيكي را از نظر فني مي‌توان به دو دسته تقسيم كرد. 1- پول الكترونيكي مبتني بر كارت‌هاي هوشمند 2- پول الكترونيكي مبتني بر نرم‌افزار رايانه‌اي فرآورده‌هاي پول الكترونيكي مبتني بر كارت‌هاي هوشمند، براي تسهيل پرداخت‌هاي با ارزش كوچك در معاملات خرد رو در رو طراحي شده‌اند، بنابراين انتظار مي‌رود كه فرآورده‌هاي پول الكترونيكي مبتني بر كارت‌هاي هوشمند، استفاده از پول بانك مركزي و نيز در حد كمتر استفاده از كارت‌هاي اعتباري و پرداخت را براي پرداخت‌هاي مستقيم، كاهش دهد. همچنين به احتمال زياد استفاده از چك،‌ كارت‌هاي پرداخت و كارت‌هاي اعتباري در پرداخت‌هاي غيرمستقيم، يعني پرداخت‌هاي به هنگام را نيز كاهش خواهد داد. فرآورده‌هاي پول الكترونيكي مبتني بر نرم‌افزار رايانه‌اي نيز از طريق كاهش هزينه‌هاي مبادلاتي با تسهيل نقل و انتقال پول ميان انواع مختلف حساب‌ها، بانك‌ها و كشورها و نيز سرريز‌هاي يادگيري، تقاضاي سپرده‌هاي ديداري را تحت تاثير قرار مي‌دهد و آن را كاهش خواهد داد. سرريزهاي يادگيري به مهارتي كه افراد در طي زمان ضمن استفاده از نرم‌افزارهاي مالي شخصي و فناوري‌هاي ارتباطي براي مديريت بهينه برنامه‌هاي مالي شخصي و فناوري‌هاي ارتباطي براي مديريت بهينه برنامه‌هاي مالي خود كسب مي‌كنند، مربوط مي‌شود. مهمترين ويژگي پول الكترونيكي يعني فرامليتي يا بي‌مرز بودن آن نقش مهمي در اثرگذاري بر ساير متغيرهاي اقتصادي ايفا مي‌كند. اگر چه اين ويژگي ازنظر دولت‌ها منشا برخي تبعات منفي نشر گسترده پول الكترونيك تلقي مي‌شود اما به ارتقاي سطح كارايي مبادلات بين‌المللي نيز كمك قابل ملاحظه‌اي مي‌كند. طبيعتا با استفاده از پول الكترونيكي، هزينه نقل و انتقال بين‌المللي وجوه، به طور قابل توجهي كاهش خواهد يافت. البته با افزايش بي‌سابقه كارايي پرداخت‌هاي بين‌المللي، ممكن است بي‌ثباتي نظام پولي جهاني افزايش يابد و به بروز كشمكش بين ناشران و استفاده كنندگان پول الكترونيكي از يك سو و بانك‌هاي مركزي كشورها از سوي ديگر منجر شود. ويژگي ديگر پول الكترونيكي، پول قانوني يا پول رايج نبودن آن است كه اين امر درمراحل اوليه نشر، مقبوليت عمومي آن را كاهش مي‌دهد. علاوه براين پول الكترونيكي برخلاف اسكناس و مسكوك و ديگر وسايل مبادله امروزي ، مستلزم حضور فيزيكي پرداخت‌كننده و دريافت كننده وجه براي قطعيت پرداخت نيست، زيرا موجودي پول الكترونيكي مي‌تواند از طريق شبكه‌هاي رايانه‌اي به صورت به هنگام انتقال يابد. پيامدهاي اقتصادي گسترش استفاده از پول الكترونيكي‌ نشر گسترده پول الكترونيكي با توجه به ويژگي‌‌هاي خاص آن، به طور گسترده ساير بازارها و متغيرهاي اقتصادي را تحت تاثير قرار خواهد داد. افزايش كارايي مبادلات يكي از مهم‌ترين پيامدهاي مثبت گسترش استفاده از پول الكترونيكي، افزايش كارايي مبادلات است. پول الكترونيكي به چند طريق به كارامدتر شدن مبادلات كمك خواهد كرد: از آنجا كه هزينه نقل وانتقال پول الكترونيكي از طريق اينترنت نسبت به سيستم بانكداري سنتي ارزانتر است،‌ پول الكترونيكي مبادلات را ارزان تر خواهد كرد. براي انتقال پول به روش سنتي، بانك‌هاي مرسوم، شعب، كارمندان، دستگاه‌هاي تحويلدار خودكار و سيستم‌هاي مبادله الكترونيكي مخصوص بسياري را نگهداري مي‌كنند كه هزينه‌هاي سربار همه اين تشريفات اداري، بخشي از كارمزد نقل وانتقال پول و پرداخت‌هاي كارت اعتباري را تشكيل مي‌دهد. در حالي كه هزينه نقل و انتقال پول الكترونيكي به دليل استفاده از شبكه اينترنت موجود و رايانه‌هاي شخصي استفاده‌ كنندگان، بسيار كمتر و شايد نزديك به صفر است. اينترنت هيچ مرز سياسي نمي‌شناسد و پول الكترونيكي نيز بدون مرز است. بنابراين هزينه انتقال پول الكترونيكي در داخل يك كشور با هزينه انتقال آن بين كشورهاي مختلف برابر است در نتيجه هزينه بسيار زياد كنوني‌ نقل و انتقال بين‌المللي پول نسبت به نقل و انتقال آن در داخل يك كشور معين، به طور قابل توجهي كاهش خواهد يافت. وجوه پول الكترونيكي به طور بالقوه مي‌تواند به وسيله هر شخصي كه به اينترنت و يك بانك اينترنتي دسترسي دارد مورد استفاده قرار گيرد. به علاوه در حالي‌ كه پرداخت‌هاي كارت اعتباري به فروشگاه‌هاي مجاز محدود است، پول الكترونيكي پرداخت‌هاي شخص به شخص را نيز امكان پذير مي‌سازد. پيدايش پول الكترونيكي نوعي انقلاب پولي در اقتصاد امروزي و نسل‌هاي برتر اقتصاد پولي محسوب مي‌شود و با تكميل فرايند اعتماد سازي اركان اقتصادي خرد و كلان به استفاده از اين پول، دامنه تحولات آن بيشتر خواهد شد. يكي از وظايف نخبگان علمي و اقتصادي كشور تبيين فرصت‌ها، مزيت‌ها و تهديدهاي پول الكترونيكي به ويژه در بازارهاي مالي و واسطه‌گري است. اساس نظريه واسطه گري مالي بر مفهوم بازار كامل كلاسيك‌ها مبتني است طبق اين نظريه، واسطه‌گري مالي براي برطرف كردن اصطكاك‌ها و نقايص نظام بازار از جمله هزينه مبادله و اطلاعات‌ نا متقارن بين سرمايه‌گذاران و وام دهندگان، به وجود آمده است. از آنجا كه اين نظريه ديدگاه انفعالي نسبت به واسطه‌گري داشته و توضيح مناسبي براي برخي واقعيت‌هاي صنعت مالي به خصوص رشد شتابان و فوق‌العاده نوآوري‌هاي دهه‌هاي اخير، ارائه نمي‌كند برخي از صاحب نظران نظير مرتون و بودي در صدد تكميل اين نظريه برآمده‌اند. به عقيده آنها وظايف اقتصادي واسطه‌گري مالي در طي زمان نسبتا ثابت بوده و ساختار نهادي بازار مالي براي انجام اين وظايف تكامل يافته‌اند. تعامل بين واسطه‌هاي مالي و بازار، ضمن تقويت و بهبود عملكرد وظايف آنها، نظام مالي را به سمت هدف ايده‌آل كارايي كامل سوق مي‌دهد علاوه بر اين نقش واسطه‌گري مالي در مديريت ريسك و كاهش دادن هزينه‌هاي مشاركت براي افراد نيز، حائز اهميت است. بنابراين با پيدايش پول الكترونيكي و گسترش روز افزون بانكداري الكترونيك، تغييري در نقش سنتي بانك‌ها تجهيز و تخصيص منابع در نظام مالي رخ نخواهد داد. به عبارت ديگر در اين دوره نيز واسطه‌گري مالي يك ضرورت گريز ناپذير است و بانك‌ها همچنان به عنوان واسطه بين وام دهندگان و وام گيرندگان فعاليت خواهند كرد اما ساختار نهادي بازار مالي در جهت بهبود كاركرد كل بازار و در نتيجه ارتقاي سطح كارايي تغيير خواهد كرد. از جمله تغييرات نهادي صنعت مالي كه به واسطه رشد خيره كننده اينترنت اتفاق افتاده و به طور فزاينده در حال گسترش است، رواج بانكداري الكترونيكي و در نتيجه پيدايش بانك‌هاي مجازي يا اينترنتي است. مهم‌ترين ويژگي اين نوع بانك‌ها اين است كه در رابطه بين بانك و مشتري، موقعيت فيزيكي بانك يا مشتري نقشي ندارد. وابستگي نداشتن به موقعيت فيزيكي، علاوه بر اينكه زمينه رقابت بين بانك‌ها را تغيير داده و نقش فاصله مكاني از بانك را در هزينه نهايي ارائه خدمات بانكي به مشتري از بين مي‌برد دو پيامد عمده دارد اول اين‌كه امكان مبادله خدمات مالي در بازارهاي خرد كشورهاي مختلف را فراهم مي‌سازد، دوم اين‌كه بانك‌هاي مجازي مي‌توانند موقعيت فيزيكي خودشان را بدون اين‌كه تغييري در ارتباط خود با مشتريانشان ايجاد كنند، تغيير دهند. بنابراين بانك‌هاي مجازي در مقايسه با بانك‌هاي سنتي انعطا‌ف‌پذيرترند و نسبت به تغيير شرايط اقتصادي يا مقررات قانوني، به سرعت واكنش نشان مي‌دهند و مي‌توانند از كشوري به كشور ديگر نقل مكان كنند. آثار کلان اقتصادی پول الكترونيكي نماينده پول در جهان واقعي است و بر حسب همان پول‌هاي سخت موجود انتشار يافته پول الكترونيكي دلار، پول الكترونيكي ين و ديگر پول‌ها مي‌توانند با پول سخت معادل خود در هر زمان مبادله شود بنابراين پول الكترونيكي به مفهومي كه دلار، مارك يا ين جديد هستند، پول جديدي نيست. پول الكترونيكي، پولي است كه توسط بانك‌ها با استفاده از پول واقعي به عنوان پايه، ايجاد مي‌شود و قابليت تبديل آن به پول واقعي، تضمين شده است. بازار ارز پول الكترونيكي مي‌تواند عامل بالقوه افزايش بي‌ثباتي در بازارهاي ارز باشد از آنجا كه پول الكترونيكي، نماينده پول واقعي است، مي‌بايد يك نرخ ارز و يك بازار ارز در فضاي رايانه‌اي وجود داشته باشد البته نرخ‌هاي ارز فضاي رايانه‌اي و جهان واقعي، مي‌بايد برابر باشند در غير اين‌صورت معاملات اربيتراژ خريد و فروش ارز، بلافاصله نرخ‌هاي ارز واقعي و مجازي را برابر خواهد كرد. با وجود اين تفاوت‌هايي بين بازارهاي ارز واقعي و مجازي وجود خواهد داشت: كارمزد تسعير پول الكترونيكي برحسب يك ارز با پول الكترونيكي برحسب ارز ديگر نسبت به كارمزد تسعير پول واقعي، كمتر خواهد بود. از آنجا كه در دنياي مجازي مصرف‌كنندگان مي‌توانند بر روي ديسك سخت رايانه خود پول الكترونيكي چند كشور مختلف را نگهداري كنند، اگر ارزش يك ارز در بازار كاهش يابد، مصرف‌كنندگان به احتمال زياد به تسعير شكل پول الكترونيكي آن ارز با شكل پول الكترونيكي ارز ديگري كه با ارزش‌تر و با ثبات‌تر باشد، تمايل خواهند داشت از اين‌ رو انگيزه سفته‌بازي در بازار الكترونيكي ارز بيشتر از جهان واقعي خواهد بود. اين موضوع از آن جهت كه مي‌تواند عامل بي‌ثباتي نرخ‌هاي ارز شود، حائز اهميت است در واقع فعاليت‌هاي سفته‌بازي مي‌تواند كاهش ارز اوليه هر ارز معيني را شتاب بخشد و نوسانات معمول در بازار ارز را افزايش دهد و آثار حبابي نوسان كاذب مي‌تواند اتفاق بيافتد. البته اگر انتظارات شركت‌كنندگان در بازار از يكديگر مستقل باشد، افزايش تعداد شركت‌كنندگان ممكن است به تثبيت بازار كمك كند، اما اگر انتظارات شركت‌كنندگان در بازار به يكديگر وابسته باشد، احتمال وقوع آثار حباب گونه در بازار افزايش خواهد يافت. بنابراين از آنجا كه نرخ ارز پول الكترونيكي با جهان واقعي پيوند خورده است، شركت گسترده افراد در فعاليت‌هاي سفته‌بازي ممكن است، بي‌ثباتي نرخ ارز را در پي داشته باشد. بازارهاي مالي‌ پول الكترونيكي نماينده پول واقعي است كه توسط موسسات بانكي و غيره در ازاي دريافت اسكناس و مسكوك انتشار يافته و تبديل آن به اسكناس و مسكوك بنا به درخواست مشتريان تضمين شده است با وجود اين، امكان دارد كه ناشران پول الكترونيكي نتوانند به خوبي از عهده تعهد قابليت تبديل‌پذيري آن به اسكناس و مسكوك، برآيند. بديهي است اگر بانكي به اندازه پول واقعي دريافتي از مشتريان خود اقدام به انتشار پول الكترونيكي كند و از محل منابع حاصل از تبديل پول واقعي به پول الكترونيكي وام ندهد مي‌تواند همه تقاضاي مشتريان خود براي اسكناس و مسكوك را پاسخ دهد. در اين حالت ورشكستگي بانك‌ها غير متحمل خواهد بود اما از آنجا كه همانند شيوه‌هاي مرسوم بانكداري، بانك‌ها فراتر از سپرده‌هاي پول نقد خودشان به اعطاي وام به صورت پول الكترونيكي، خواهند پرداخت، اگر مشتريان بانك همگي به طور همزمان براي تبديل موجودي پول الكترونيكي خود مراجعه كنند، بانك توانايي پاسخگويي به مشتريان را نداشته و در نتيجه ورشكسته خواهد شد كه اين امر مي‌تواند به بروز بحران در بازارهاي مالي منجر شود. تاريخچه اسكناس اسكناس يكي از مخترعات مردم چين است و آن در اين مملكت از اواخر قرن دهم ميلادي معمول شده است و اول كسي كه به انتشار آن پرداخته تايي تسو نخستين امپراطور سلسله معروف سونگ است كه در 960 ميلادي برابر 349 هجري قمري تاسيس يافته و افراد آن در چين جنوبي سلطنت مي كرده اند، دويست سال بعد از وضع پول كاغذي در چين چون در تكثير آنها راه افراط رفته و علاوه بر پايتخت در بلاد ديگر نيز به اين كار دست زده بودند قيمت پول هاي كاغذي تنزلي فاحش كرد و به كلي از اعتبار سابق افتاد، پادشاه مغول «قوبيلاي قاآن» برادر هولاكوخان نيز پول كاغذي يا اسكناس را رايج نموده است كه آن را چاو مي ناميدند،ماركوپولو و ابن بطوطه سياح مراكشي كه تقريباً هر دو در يك زمان چين را سياحت کرده اند در سفرنامه هاي خود پول كا غذي را وصف كرده اند در فرهنگ معين آمده است:1ـ اسكناس نوعي كاغذ بهادار است كه بهاي وي بر روي آن نوشته شده و براي خريد و فروش به كار مي رود (پول كاغذي). 2ـ اسكناس كاغذ رايجي كه بانك مركزي به جاي مسكوك طلا و نقره در دسترس مردم مي گذارد و معادل آن پشتوانه اي در خزانه خود و تحت نظر اولياي دولت نگاه مي دارد، دراصطلاح حقوقي اسكناس سفته اي است به عهده بانك كه به رؤيت و در وجه حامل است و مشمول مرور زمان نمي شود و سودي هم به آن تعلق نمي گيرد. بانكي كه اسكناس صادر مي كند معادل مبلغي روی آن ذكر شده مديون مي باشد و متعهد است كه آن را به فلزي كه رواج قانوني دارد تبديل كند. در زمان انقلاب فرانسه مجلس ملي آن كشور قانوني وضع كرد كه به موجب آن كليه اراضي متعلق به دولت به تصرف دولت در آمد و ملي گرديد. به وثيقه اراضي مزبور دولت پول كاغذي منتشر كرد كه (آسينيا) ناميده مي شد و مفهوم آن اين بود كه كاغذهاي مزبور به امضاي دولت رسيده و تضمين شده است.چندي بعد كه در روسيه هم پول كاغذي رواج گرفت لغت فرانسوي آسينيا براي پول كاغذي انتخاب شد و با مختصر تحريفي در تلفظ آن اسكناس شد اين لغت اسكناس در زمان فتحعلي شاه به ايران وارد شد و نام پول كاغذي اسكناس گرديد در قرن هفتم هجري يك نوع پول كاغذي در ايران متداول گرديدكه آن را (چاو) مي گفتند اسكناس به صورت امروزي از سيصد سال قبل در اروپا مرسوم شد و امروز قسمت عمده پول اغلب كشورها را اسكناس تشكيل مي دهد در ايران تا سال 1889 ميلادي كه بانك شاهنشاهي تشكيل شد پول رايج كشور مسكوك نقره و طلا بود در آن سال به موجب فصل سوم امتيازنامه بانك نشر اسكناس در سرتاسر ايران منحصراً به بانك شاهي ايران تعلق گرفت و به موجب همين فصل مقدار آن نبايستي از هشتصد هزار ليره انگليسي تجاوز كند. در سال 1890 اسكناس جديد بانك با سرلوحه فارسي و علامت شير و خورشيد و عكس ناصرالدين شاه و ذكر ارزش آن نشر شد مجموعاً بانك شاهنشاهي چهل سال در ايران اسكناس منتشر كرد تا اين كه در تاريخ 23 ارديبهشت 1309حق انتشار اسكناس از آن بانك سلب ودر مقابل دويست هزار ليره به بانك ملي ايران واگذار گرديد. اسكناس بانك ملي ايران در سال 1310رواج يافت و اولين اسكناس با عكس رضاشاه و امضاي دكترليند نبلات (مدير كل بانك) و دكتر علامير (بازرس دولت) به جريان گذاشته شد (مصاحب) پول كاغذي را در سال 692 هجري در ايران تقليد كرده اند. اين پول كاغذي را (چاو مبارك) خواندند كه بر بالاي اين اسكناس كلمه شهادتين را نوشته بودند به قول رشيد الدين فضل ا …و به قول وصاف در ماه ذي القعده سال 693 اول بار چاو در تبريز منتشر گرديد كه موجب حوادثي گرديد كه در كتابهاي تاريخ مذكور است. تقليد ديگري در هند توسط «سلطان محمد تغلق شاه» (752-725) انجام گرفت. ولي اين سلطان بخشنده جاه طلب كه دخلش به خرجش نمي رسيد به خيال افتاد كه به جاي چاو كاغذي (مس) را عوض زر و سيم رايج سازد ولي سكه مسي نتوانست جاي طلا و نقره را بگيرد و پس از چندي مورد قبول مردم واقع نشد و از اعتبار افتاد اولين پول كاغذي يا اسكناس درسال 1307 قمري به توسط بانك شاهنشاهي در ايران انتشار و نام اسكناس يافت. آخرين اسكناسي كه در ايران منتشر شده اسكناس 50 هزار ريالي است كه اخيراً رايج گرديده است. تاریخچه اسکناس در ایران اسکناس در زبان فرانسه Assignas نامیده می شود که به معنی تضمین پرداخت وجه از طرف دولت بوده است.روسها به آسیگناف می گفته اند که این کلمه در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار در ایران بصورت اسکناس در آمد. قدیمی ترین اسکناس شناخته شده در ایران،اسکناس یک درهمی،منقش به لااله الاالله و محمد رسول الله می باشد که در زمان فرمانروایی کی تون مغول به سال ۶۹۳ هجری قمری در تبریز به چاپ رسیده و به نام چاو مبارک موسوم بوده است. ▪ اولین بانکی که اسکناسهای ایران را چاپ می کرده،بانک جدید شرق بود که مرکزش در لندن و در آسیا عملیات بانکی داشته است.اسکناس های چاپ شده توسط این بانک در بانک بازرگانی ایران انتشار می یافت.مبلغ این اسکناسها از ۵ قران به بالا بوده است. ▪ در سال ۱۲۶۷ هجری قمری امتیاز نشر اسکناس از بانک جدید شرق به بانک شاهی انتقال یافت.بانک شاهی حق انتشار اسکناس یعنی توزیع آن را داشته و چاپ توسط بانک جدید شرق صورت می گرفته و سیاست های پولی نیز بعهده همین بانک بود. ▪ در سال ۱۲۵۸ هجری شمسی،نمایندگان نخستین مجلس شورای ملی خواستار تاسیس بانک ملی شدند. سال ۱۳۰۶ شمسی بانک ملی به نصویب می رسد و در ۱۷ شهریور ۱۳۰۷ شروع به کار می کند.از جمله سیاست های این بانک خارج ساختن کنترل اقتصاد پولی ایران از دست خارجی ها بود. ▪ سال ۱۳۱۰ شمسی اسکناس های چاپ شده قبلی از جریان خارج شدند.به موجب ماده ۵ قانون اصلاح(قانون واحد ومقیاس پول) حق انحصاری انتشار اسکناس به مدت ۱۰ سال به بانک ملی واگذار شد. از آن پس تعیین نوع طرح و مبلغ،نوع اسکناس و تعداد آنها را بانک ملی تعیین می کرده و در لندن چاپ می شد. نشر اسکناس از سال ۱۳۳۹ از بانک ملی به بانک مرکزی سپرده شد. ▪ سازمان تولید اسکناس از سال ۱۳۵۱ تاسیس و طرح تاسیس چاپخانه ای برای چاپ اسکناس تهیه شد. ▪ سال ۱۳۶۱ ساختمان چاپ اسکناس تکمیل و چاپ اسکناس به صورت آزمایشی با چاپ اسکناسهای ۲۰۰ ریالی بطور رسمی در ایران آغاز شد. ▪ در سال ۱۳۶۷ با راه اندازی دو خط تولید دیگر،خط تولید اسکناس به ۴ واحد رسید و از آن پس تمامی اسکناسهای جمهوری اسلامی ایران در داخل چاپ می شود. ▪ در سال ۱۳۶۸ با توجه به واردات کاغذهای مورد نیاز از خارج،طرح ساخت کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار مطرح می شود. ▪ در سال ۱۳۷۶ عملیات اجرایی پروژه کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار آغاز می شود. ▪ در سال ۱۳۸۱ این کارخانه پس از پشت سر گذاردن تولیدات آزمایشی به بهره برداری کامل رسید. و اکنون با لطف الهی و تلاش مسئولان و همت مردان این خاک تمامی مراحل تهیه و تولید اسکناس در داخل کشور انجام شده و اافتخاری به افتخارات ملی افزون گشته است. تاریخچه سکه در دنیای قدیم و قبل از بوجود آمدن سکه، معاملات مردم از طریق مبادله کالا(پایاپای) صورت می گرفته و پایه، مقیاس و میزان مبادله کالا، چهارپایان بوده اند. بر روی نقاشی ها و حجاری های قدیم، صحنه های مبادلات ودادو ستد که بوسیله معاوضه صورت می گرفته است مشاهده می شود. در دوران پیدایش فلزات مختلف مانند مس، برنز، طلاو نقره اشیایی به اشکال مختلف مانند حلقه و میله، قطعات محدود محدود یا چهارگوش و یا به صورت تبر و کارد تهیه می نمودند که وسیله معاوضه در معاملات قرار می گرفت. در مورد پیدایش سکه روایات مختلفی است اولین انسان هایی که به ضرب سکه اقدام نمودند لیدی ها بودند. قدیمی ترین سکه های لیدی ها به شکل قطعه پهن نامنظمی است که از مخلوط نقره و طلا تهیه می شده است در سال 546 کوروش هخامنشی کشور لیدی را تسخیر نمود. با اینکه وی متوجه لزوم سکه و تاسیس ضرابخانه شده بود ولی مرگ به او این فرصت را نداد لذا داریوش هخامنشی ( 522-486 ق . م ) اولین کسی بود که به ضرب سکه در ایران اقدام نمود از آن به بعد در دوره های مختلف تاریخی سکه های متفاوت در این سرزمین ضرب گردیده است که که نقوش آنها بیانگر بسیاری از وقایع و آداب و رسوم مربوط به دوره خود می باشند. به عنوان مثال سیمای پادشاهان، انواع تاج ها، تزیینات لباس، آرایش مو و چهره، خط و تحول آن، القاب شاهان، قدرت زمان سلطنت آنها و همچنین نام شهرهای مرکزی که در آنجا ضرابخانه وجود داشته کمک شایانی به محققان و پژوهشگران تاریخ نموده است . نحوه ضرب سکه به این صورت بود که قطعاتی از فلز، طلا، نقره یا مس را با وزن معینی در بین هر دوروی سکه قرار داده و با چکش، ضربه ای محکم و کنترل شره برآن وارد می کردند تا فلز مورد نظر تبدیل به سکه شود. قالب سکه نیز از نوعی فلز محکم یا پولاد تهیه می شد . سكه‌شناسي سكه‌شناسي شاخه‌اي از باستان‌شناسي است و با آن مي‌توان گذشته يك ملت را مرور كرد. بعد از هزاران سال معامله پایاپای که جنس می‌دادند و جنس می‌گرفتند و بعد از اینکه مدت‌ها از نمک، پوست لاک‌پشت، دندان نهنگ، سنگ، فلز، صدف، مروارید، مرجان و هر چیز باارزش دیگر به عنوان پول استفاده شد، مردم لیدی، همسایه قدیمی مادها در غرب ایران باستان، اولین کسانی بودند که سکه زدند. ایرانی‌ها هم بیکار ننشستند و فورا از دختر پادشاه لیدی برای پسر شاه ماد خواستگاری کردند و با سازندگان اولین سکه فامیل شدند. با برقراری پیوند دوستی بین دو ملت، سکه‌های طلای لیدی در سرزمين ماد هم رایج شد اما چون ایرانی‌ها در آن زمان از خودشان هیچ سکه‌ای نداشتند، حتی یک سکه هم بابت مهریه ندادند! بعدها داریوش از این فکر استفاده کرد و اولین سکه ایرانی را ضرب کرد و اسمش را گذاشت «دریک». تاریخ سکه از آن بحث‌های مفصل باستان‌شناسی است که همیشه بازارش داغ است و این 2صفحه، پیش آن پشیزی بیش نیست. بد نيست بدانيد سکه در قدیم به 2 روش ساخته می‌شد؛ یا با ریختن فلز مذاب در یک قالب (قالب‌ریزی) و یا با كوبيدن چکشی که نقش خاصی رویش حک شده بود، بر تکه‌ای فلز. به روش اول قالب‌ریزی و به روش دوم، ضرب چکشی سکه می‌گویند. اولین سکه‌ها از جنس طلا (= دینار)، نقره (= درهم) و مس ساخته شد. شکل همه سکه‌ها گرد نیست؛ بعضی سکه‌های ایران قدیم چندگوش‌اند، بعضی دیگر نیز میله‌ای و به شکل یک میخ یا سنجاق کوچک‌اند. با اختراع سکه مشاغل دولتی زیادی در ایران قدیم به وجود آمد. اختراع سکه، کلمات و اصطلاحات زیادی به زبان‌های ایرانی وارد کرد. اسم اولین سکه لیدی، الکترون بود که 70درصد طلا داشت. نوشته‌های روی بزرگ‌ترین سکه جهان که در موزه بریتانیا قرار دارد، به خط و زبان فارسی است. روی سکه‌های ایران باستان تصویر پادشاهان زن نیز دیده می‌شود. از روی نقش و نوشته سکه‌ها می‌توان اطلاعاتی از تاریخ و اجتماع ایران قدیم به دست آورد که در کتاب‌ها و کتیبه‌ها موجود نیست. متأسفانه بسیاری از سکه‌های قدیمی برای استفاده از فلزات قیمتی آن، به دست سودجویان آب می‌شود و همه اطلاعات تاریخی آنها از بین می‌رود. برای دیدن سکه‌های ایران قدیم به موزه سکه بانک سپه، موزه ملی ملک، موزه تماشاگه پول، موزه سکه گنجعلی‌خان کرمان، موزه ملی ایران (بخش دوران اسلامی) و... سر بزنید. وقتی ضراب سکه ناشی و تازه‌کار باشد و چکش ضرب را کمی این‌ور‌تر بکوبد... سکه نقره (= درهم) بهرام پنجم ساسانی، از محبوب‌ترین شاهان ایران باستان، مشهور به بهرام گور. در پشت سکه‌های ساسانی نقش آتشکده ضرب شده است. بعد از اسلام تا 200سال همچنان از سکه‌های ساسانی استفاده می‌شد. گاهی در کنار سکه ساسانی عبارتی به عربی اضافه می‌کردند. پشت و روی یک سکه نقره ساسانی (= درهم) زمان خسروپرویز که در وسط، تصویر او و نامش به خط پهلوی دیده می‌شود و در حاشیه سکه در زمان زیاد بن ابی سفیان به خط عربی نوشته «بسم‌الله، ربی» اضافه شده است. سکه‌ها معمولا به نام شاهانی که دستور ضرب آنها را می‌دادند، مشهور می‌شدند. به سکه طلای شاه عباس صفوی و شاهان صفوی بعد از او عباسی می‌گفتند. به سکه طلای اشرف افغان، اشرفی و به سکه طلای نادرشاه، نادری گفته می‌شد. پشت و روی سکه عباسی شاه طهماسب دوم صفوی ضرب لاهیجان گیلان. برخلاف دوران هخامنشی، در زمان صفوی سکه طلا در استان‌ها هم ضرب می‌شد. روی سکه‌های ایرانی شعر هم دیده می‌شود؛ مثلا روی بعضی از سکه‌های شاه طهماسب نوشته شده: به گیتی سکه صاحب‌قرانی / زد از توفیق حق طهماسب ثانی. پشت و روی سکه طلای فتحعلی‌شاه قاجار، ضرب لاهیجان گیلان. سکه طلای زمان احمدشاه قاجار، ضرب سال1334 هجری قمری که به عنوان نشان آویز به کار رفته. سکه‌ها هم خانه دارند. به جایی که در آن سکه ضرب می‌کنند، ضربخانه، ضرابخانه یا دارالضرب می‌گویند. اینجا ضرابخانه گنجعلی‌خان کرمان است که تبدیل به موزه سکه شده. مجموعه گنجعلی‌خان کرمان، شامل بازار، کاروانسرا، حمام، مدرسه، آب انبار و ضرابخانه متعلق به دوران صفوی است. از سکه فقط برای انجام معاملات استفاده نمی‌شد؛ به عنوان آویز گردنبند هم به کار می‌رفت. زنجیر گردنبندی که با سکه‌های مختلف تاریخی آراسته شده. گاهی این گردنبند‌ها خود یک موزه سکه‌اند و سكه‌هايي از ایران باستان تا ایران معاصر روی آنها هست. اشتباه نکنید این سکه نیست. یک پلاک یا نشان طلای هخامنشی با نقش شیر بالدار است. در مطالعات تاریخی، مدال‌ها و نشان‌ها زیرمجموعه سکه‌ها هستند. هيأت امناي دولت قاجار در حال نظارت بر تعيين عيار و وزن سکه‌های ضرابخانه در تكيه دولت (1311هجری قمری). کارکنان ضرابخانه دولتی لقب‌های خاص خودشان را داشتند. مثلا امین دارالضرب لقب رئیس ضربخانه بود که امین دولت و امانتدار بیت‌المال بود. سکاک به معنی سکه‌زن و معیرالممالک لقب کسی بود که بر کار محک زدن و تعیین عیار سکه‌ها نظارت می‌کرد. نفر دوم نشسته از سمت راست، کار و بارش سکه بود و شغلش پول‌ساز. محمدحسن امین‌الضرب، مدیر ضرابخانه سلطنتی ایران در زمان قاجار بود و حق انحصاری ضرب سکه در ایران را داشت. امين‌الضرب کارهای زیادی برای کشور کرد؛ ساختن راه‌آهن بين محمودآباد و آمل، کارخانه برق، کارخانه بلورسازي، کارخانه چيني‌سازي در تهران، کارخانه ابريشم‌تابي و ابريشم‌بافي، راه افجه به تهران، کاروانسراي حسن‌آباد بین راه تهران و قم، پيشنهاد ساخت بانک در ۱۲۹۶ هجری قمری و پيشنهاد ساخت اولين کارخانه ذوب‌آهن ايران در ۱۳۰۴ هجری قمری. راستی کسی که سمت چپ او (وسط) نشسته را می‌شناسید؟ سیدجمال‌الدین اسدآبادی است. برای دوختن سکه به لباس، یا سکه را سوراخ می‌کردند و یا یک حلقه نقره به آن جوش می‌دادند. به همین خاطر خیلی از سکه‌هایی که در موزه‌ها می‌بینید سوراخ است، یا یک دم کوچکي دارد. سکه‌دوزی از صنایع دستی زیبای ایران قدیم است. در قدیم خانم‌ها حاشیه لباسشان را با دوختن سکه‌های مختلف تزئین می‌کردند؛ هم یک‌جور زینت بود و هم پس‌انداز و در روز مبادا می‌شد آن را خرج کرد. بعد‌ها دیگر دوختن سکه بر حاشیه لباس از مد افتاد و سکه‌دوزی به دوختن نقش‌های سکه‌مانند روی پارچه گفته شد. پشت و روی سکه 5 شاهی شاه سلطان حسین صفوی ضرب تبریز. یک طرف آن نوشته شده: ضرب بنده‌شاه‌ولایت، حسین. سکه طلای کانیشکا پادشاه کوشانی. کانیشکا بزرگ‌ترین پادشاه کوشانی بود. او از آن ایرانی‌های اصیلی بود که بعد از حمله اسکندر به ایران و گسترش فرهنگ یونانی، در زنده‌شدن دوباره هویت و فرهنگ ایرانی در نیمه شرقی ایران باستان نقش مهمی داشت. سکه اردشیر بابکان - مؤسس سلسله ساسانی - که روی آن کتیبه‌اي به خط پهلوی به چشم مي‌خورد. طبقه‌بندی تاج و چهره شاهان ساسانی از روی تصویر سکه‌ها و با مقایسه سنگ‌نگاره‌ها انجام شده است زیرا تقریبا از همه شاهان سکه‌هایی با تصویر نیمرخ یا تمام‌رخ وجود دارد اما فقط از بعضی شاهان، کتیبه و سنگ‌نگاره به جا مانده. سکه دریک داریوش؛ اولین سکه ایرانی و از اولین سکه‌های جهان که کمانداری هخامنشی را در حال پرتاب تیر نشان می‌دهد. مرد كماندار کلاه پارسی به سر گذاشته، با دست چپ کمان را گرفته و با دست راست زه کمان را می‌کشد. بعضی‌ها می‌گویند دریک از نام داریوش (دارا) آمده، اما بعضی‌ها هم معتقدند که دریک یا زریک از زر (= طلا) می‌آید و به معنی زرین یا طلایی است. برای دیدن دریک از بخش سکه موزه ملی ملک دیدن کنید. داریوش سکه طلا را فقط در پایتخت ضرب می‌کرد و به استان‌ها (= ساتراپی‌ها) فقط اجازه ضرب سکه نقره داده بود. سکه کوشانی با تصویر بودا و نام او به خط یونانی (BODDO). کوشانی‌ها از سلسله‌های پادشاهی نیمه شرقی ایران باستان (= افغانستان امروز) بودند و دین بودا در زمان آنها بسیار گسترش پیدا کرد. زبان کوشانی‌ها زبان بلخی بود که از زبان‌های باستانی ایران است، اما به خط یونانی نوشته می‌شده. تاج خسرو / تاج شاپور پشت و روی سکه نقره بلاش سوم اشکانی. اشکانیان در ابتدا خود را به ظاهر، دوستدار فرهنگ یونانی نشان می‌دادند و روی سکه‌هایشان مثل جانشینان اسکندر به خط و زبان یونانی می‌نوشتند اما تا قدرت کافی به دست آوردند، به حکومت جانشینان اسکندر در نیمه غربی ایران باستان پایان دادند و خط و زبان ایرانی (پهلوی اشکانی) را جایگزین کردند. صندوق بین المللی پول چیست؟ این روزها نام صندوق بین المللی پول بیش از هر زمان دیگری در اخبار دیده می شود: از یک سو این نهاد، چشم انداز اقتصادی جهان را تیره و تار ترسیم می کند و از سوی دیگر کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته بدنبال وامهای حیاتی آن هستند. این کشورها بر خلاف کشورهای صنعتی قادر به تهیه حجم کلانی از پول برای شبکه بانکداری خود نیستند و چنانچه بانکهای آنها ورشکسته شوند، رشد اقتصادی نیز متوقف خواهد شد. برای همین این قبیل کشورها به صندوق بین المللی پول، آخرین امید وام گیرندگان، متوسل می شوند.این پرسش و پاسخ به درک بهتر این نهاد مهم و سازوکار آن کمک می کند. وام صندوق بین المللی پول چیست؟ هرگاه کشوری در معرض خطر ناتوانی در بازپرداخت بدهی های موجودش قرار بگیرد، می تواند از صندوق بین المللی پول تقاضای وام کند. مشکلات ناشی از بازار وام مسکن آمریکا روی نظام بانکداری جهان تاثیر منفی برجا گذاشته و حالا بسیاری از کشورها به کمک مالی نیاز دارند. مثلا پاکستان برای آن که بتواند اقتصادش را شناور نگه دارد، به پنج میلیارد دلار وام فوری نیاز دارد. معمولا وام گیرندگان ناگزیر می شوند در راستای شروط دریافت وام، دست به اصلاحات ساختاری گسترده ای در اقتصاد خود بزنند. این جنبه از سازوکار صندوق بین المللی پول در گذشته، مخصوصا در زمان بحران مالی آسیا، با انتقادهای گسترده ای مواجه شده بود. صندوق بین المللی پول چقدر می تواند وام بدهد؟ این صندوق می گوید برای کمک به کشورهای آسیب دیده از بحران مالی کنونی، دویست میلیارد دلار کنار گذاشته است. همچنین این نهاد می گوید که احتمال می دهد به حدود بیست و چهار کشور کمک خواهد کرد. همچنین تسهیلات تازه ای به بازارهای نوظهور ارائه خواهد شد که به این مفهوم است که بعد از تایید صلاحیت، دیگر هیچ شرط و شروطی برای وام گیرنده تعیین نخواهد شد. اما کشورهایی تایید صلاحیت خواهند شد که از نظر صندوق بین المللی پول مدیریت کارآمدی دارند. چنین کشورهایی شامل مکزیک، برزیل، کره جنوبی و کشورهای اروپای شرقی می شوند که کسری بودجه کلانی ندارند. کشورهای واجد صلاحیت ممکن است تا پنج برابر سهمیه شان وام بگیرند. چرا وام بدون پیش شرط این قدر اهمیت دارد؟ منتقدان ادعا می کنند که صندوق بین المللی پول آنقدر محدودیت برای وام گیرندگان تعیین می کند که ممکن است به بی ثباتی سیاسی و اقتصادی منجر شود. مثلا آرژانتین ادعا می کند که سیاستهای سختگیرانه ای که صندوق در قبال وامش در سال 2000 تعیین کرده بود، باعث شد اوضاع این کشور بدتر از گذشته شود. هنگامی که صندوق به آرژانتین چهارده میلیارد دلار وام داد تا اقتصادش را بهبود بخشد، این نهاد همچنین تقاضا کرد که ارزش پزو، واحد پول آرژانتین، با دلار تعیین شود. درخواست دیگر صندوق بین المللی پول از آرژانتین این بود که سیاست آزادسازی اقتصادی و به صفر رساندن کسری بودجه را به اجرا بگذارد. صندوق ادعا کرده بود اجرای این سیاستها به رشد سریع اقتصادی منجر خواهد شد. در عوض این کشور آمریکای جنوبی با بیکاری گسترده، افزایش بدهی و رکودی عمیق تر از پیش بینی مواجه شد. آرژانتین همچنین در سال 2001 دیگر قادر نبود بدهی خود به کشورهای خارجی را بپردازد و بعد قول داد که فقط هفتاد و پنج درصد وامهایش را بازگرداند و سه میلیارد دلار بدهی قبلی را اصلا نپرداخت. در سالیان اخیر، بسیاری از کشورها برای گرفتن وام، بجای صندوق بین المللی پول، به سراغ نظام بانکداری بین المللی رفته اند که شرط و شروطی ندارد و این روند سبب شد برخی کشورها آینده صندوق را به زیر سوال ببرند. اما بحران مالی اخیر دوباره نقش صندوق بین المللی پول را برجسته کرده است. چه کشورهای دیگری در صف گرفتن وام ایستاده اند؟ گمان می رود چند کشور اروپای شرقی از جمله استونی، بلغارستان، رومانی، صربستان، لتونی و لیتوانی در شرف درخواست وام از صندوق بین المللی پول هستند. بسیاری از این کشورها، بازارهای نوظهور و در حال توسعه ای هستند که حجم بدهی شان در حال افزایش است. در نتیجه این کشورها برای بازپرداخت با مشکل مواجه اند. در همین حال، سرمایه گذاران خارجی دارند از این کشورها بیرون می روند چون می ترسند نتوانند اصل سرمایه خود را بدست بیاورند. بعلاوه بازار سهام این کشورهای نوظهور بی ثبات شده و واحد پولشان کم ارزش شده است. پاکستان که با خطر ناتوانی در بازپرداخت بدهی های خارجی خود مواجه است، در حال مذاکره با صندوق بین المللی پول است. برخی از کشورهای آمریکای لاتین نیز در فکر گرفتن کمک از صندوق هستند. آرژانتین بخاطر آن که اقتصادش با بیرون رفتن سرمایه خارجی در موقعیت خطرناکی قرار گرفته، شاید ناگزیر شود از صندوق بین المللی پول کمک بخواهد. تحلیلگران ابراز نگرانی کرده اند که اقتصاد ونزوئلا نیز بعد از رشد سریع اخیر، بخاطر افت قیمت نفت در سراشیبی سقوط قرار گیرد. این کشور همچنین بخش زیادی از بدهی آرژانتین را خریده و مبالغ زیادی را صرف طرحهای رفاه اجتماعی و ملی کردن شرکتها کرده است. افزون بر این، افت قیمت مواد اولیه شاید به اقتصاد شیلی و برزیل که برای رشد به درآمدهای صادراتی وابسته هستند، آسیب برساند. آیا با افزایش تعداد وام گیرندگان، ممکن است صندوق با کمبود پول مواجه شود؟ خیر، صندوق تنها به برنامه های مورد تایید سهامداران خود وام می دهد. این سهامداران، دولتهای عضو هستند. بنابراین اگر سهامداران قبول کنند که به تقاضایی وام بدهند، پولش را تامین می کنند. صندوق بین المللی پول که 185 عضو دارد، در سال 1944 برای تثبیت نرخ برابری ارزها جهت جلوگیری از بروز مجدد رکود بزرگ تشکیل شد. کشورهای عضو سهم خود را به صندوق می دهند تا کشورهای دارای مشکل مالی بتوانند استفاده کنند. منابع : پول http://daneshnameh.roshd.ir پول چیست؟ http://jamirahim.blogspot.com تاریخچه اسکناس در ایران http://aftab.ir صندوق بین المللی پول چیست؟ http://www.shafighi.com پول http://fa.wikipedia.org پول الكترونيكي چيست ؟ http://forum.p30world.com سكه‌شناسي http://hamshahrionline.ir تاریخچه پول در ایران http://aftab.ir تاريخچه پول، از مبادله كالا تا پول كاغذي http://thebankers.blogfa.com تاریخچه سکه http://sekeh2020.50webs.com تاريخچه اسكناس HTTP://GILANEGHARBEEMROZ.COM

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 5647 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش

637. آمار توصیفی

نگاه اجمالی هنگامی که توده‌ای از اطلاعات کمی ‌برای تحقیق گرد آوری می‌شود، ابتدا سازمان بندی و خلاصه کردن آنها به طریقی که به صورت معنی داری قابل درک و ارتباط باشند، ضروری است. روشهای آمار توصیفی (Descriptive Statistics) به همین منظور بکار برده می‌شوند. غالبا مفیدترین و در عین حال اولین قدم در سازمان داده‌ها مرتب کردن داده‌ها بر اساس یک ملاک منطقی است و سپس استخراج شاخص‌های مرکزی و پراکندگی و در صورت لزوم محاسبه همبستگی میان دو دسته اطلاعات و استفاده از تحلیل‌های پیشرفته تر نظیر رگراسیون (Regression) و پیش بینی (Prediction) می‌باشد. در یک جمعبندی با استفاده مناسب از روشهای آمار توصیفی می‌توان دقیقا ویژگیهای یک دسته از اطلاعات را بیان کرد. آمار توصیفی همیشه برای تعیین و بیان ویژگیهای اطلاعات پژوهش‌ها بکار برده می‌شوند. روشهای آمار توصیفی تشکیل جدول توزیع فراوانی توزیع فراوانی عبارت است از سازمان دادن داده‌ها یا مشاهدات به صورت طبقات همراه با فراوانی هر طبقه. برای تشکیل یک جدول توزیع فراوانی باید دامنه تغییرات ، تعداد طبقات و حجم طبقات توسط فرمولهای مربوطه محاسبه شده و سپس اقدام به نوشتن جدول توزیع در دو ستون X (ستون طبقات) و F (فراوانی طبقات) شود. پس از این مرحله در صورت تمایل یا لزوم پژوهشگر می‌تواند شاخص‌های دیگری نظیر فراوانی تراکمی‌ ، فراوانی تراکمی‌ درصدی را محاسبه نماید. تشکیل جدول توزیع فراوانی یک روش اقتصادی و در عین حال آسان برای نمایش انبوهی از داده‌های نامنظم است. اما در طبقه بندی کردن ، برخی از اطلاعات به علت خطای گروه بندی از دست می‌روند که در محاسبه شاخصهای آماری نیز منعکس می‌شود. ولی مقدار آن ناچیز بوده و اشکال عمده‌ای ایفا نمی‌کند. ترسیم نمودار یکی از نقاط ضعف نمایش داده‌ها به صورت جدول فراوانی عدم درک سریع اطلاعات جدول است. نمودارها ابزار مناسبی برای نمایش تصویری اطلاعات هستند. انواع مختلفی از نمودار وجود دارد که از جمله می‌توان به نمودار هیستوگرام ، نمودار ستونی ، نمودار چند ضلعی تراکمی ‌، نمودار دایره‌ای ، نمودار سریهای زمانی و …اشاره کرد. محاسبه شاخصهای مرکزی در محاسبات آماری لازم است که ویژگیها و موقعیت کلی داده‌ها تعیین شود. برای این منظور شاخصهای مرکزی محاسبه می‌شوند. شاخصهای مرکزی در سه نوع نما (Mode) ، میانه (Median) و میانگین (Mean) هستند که هر یک کاربرد خاص خود را دارا می‌باشند. در تحقیقاتی که مقیاس اندازه گیری داده‌ها حداقل فاصله‌ای است میانگین بهترین شاخص است. ولی در تحقیقاتی که مقیاس اندازه گیری داده‌ها رتبه‌ای یا اسمی‌ است، میانه یا نما مورد استفاده قرار می‌گیرند. محاسبه شاخصهای پراکندگی شاخصهای پراکندگی برخلاف شاخصهای مرکزی هستند. آنها میزان پراکندگی یا تغییراتی را که در بین داده‌های یک توزیع (نتایج تحقیق) وجود دارد، نشان می‌دهند. دامنه تغییرات ، انحراف چارکی (Quartile Deviation) ، واریانس (Variance) و انحراف استاندارد (Standard Deviation) شاخصهایی هستند که به همین منظور در تحقیقات مورد استفاده قرار می‌گیرند. پس از محاسبه شاخصهای مرکزی و پراکندگی می‌توان نمره‌های استاندارد را محاسبه و منحنی طبیعی (Z) را ترسیم کرد شاخص های پراکندگی الف) دامنه تغییرات : این شاخص بدترین نوع شاخص پراکندگی است زیرا تنها با دو مقدار ابتدایی و انتهایی سری داده مرتب شده در ارتباط است که توسط رابطه زیر به دست می آید: R=Xmax-Xmin ب) متوسط قدر مطلق انحرافات: این شاخص پراکندگی را با Ad نمایش داده وبه صورت زیر تعریف می کنند . شاخص فوق به دلیل ثقیل قدر مطلق توصیه نمی شود. ج)واریانس: به دلیا این که واریانس واحد اندازه گیری را مر بع می کند توصیه نمی شود. محاسبه همبستگی تحقیقاتی وجود دارد که پژوهشگر می‌خواهد رابطه بین دو متغیر را تعیین کند و به همین منظور از روشهای همبستگی (Correlation) استفاده می‌کند. در محاسبه همبستگی ، نوع مقیاس اندازه گیری دخالت دارد و بطور کلی به دو دسته پارامتری و ناپارامتری تقسیم می‌شوند. محاسبه همبستگی برای تحقیقات پارامتری : چنانچه دو متغیر در مقیاسهای فاصله یا نسبی اندازه گیری شده باشند، می‌توان برای تعیین رابطه بین آنها از ضریب همبستگی گشتاوری پیرسون استفاده کرد. ولی اگر در تمام مفروضات ضریب همبستگی پیرسون صادق نباشد، نمی‌توان از آنها استفاده کرد و به جای آن می‌توان از روشهای دیگری مانند ضریب همبستگی دو رشته‌ای ( ) ، دورشته‌ای ( ) و یا ضریب تتراکوریک ( ) استفاده کرد. محاسبه همبستگی برای تحقیقات ناپارامتری : در تحقیقاتی که در سطح مقیاس‌های اسمی ‌و رتبه‌ای انجام می‌گیرد، باید از روش‌های دیگری برای محاسبه همبستگی بین دو متغیر استفاده کرد. برخی از این روشها عبارتند از : ضریب همبستگی فی (φ) ضریب کریمر (C) ، ضریب کپا (K) و ضریب لامبدا ، در تحقیقات اسمی ‌و ضریب همبستگی اسپرمن ( ) ، ضریب کندال و آماده گاما (G) برای تحقیقات ترتیبی. رگراسیون و پیش بینی رگراسیون (Regression) روشی برای مطالعه سهم یک یا چند متغیر مستقل در پیش بینی متغیر وابسته است. از تحلیل رگراسیون هم در تحقیقات توصیفی (غیر آزمایشی) و هم در تحقیقات آزمایشی می‌توان استفاده کرد. با توجه به نوع تحقیق و متغیرهای آن روش متنوعی برای تحلیل رگراسیون وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از : رگراسیون خطی (با سه راهبرد همزمان ، گام به گام ، سلسله مراتبی) ، رگراسیون انحنایی ، رگراسیون لوجیستیک و تحلیل کواریانس. تحلیل داده‌های ماتریس کواریانس از جمله تحلیل‌های همبستگی ، تحلیل ماتریس کواریانس یا ماتریس همبستگی است. دو نوع از معروفترین این تحلیل‌ها عبارتند از : مدل تحلیل عاملی برای پی بردن به متغیرهای زیر بنایی یک پدیده در دو دسته اکتشافی و تاییدی و مدل معادلات ساختاری برای بررسی روابط علی بین متغیرها. منابع: 1-http://daneshnameh.roshd.ir 2-http://bekrizadeh.blogfa.com

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 9314 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش

638. آمار و مفاهيم اوليه

آمار علم و عمل توسعه دانش انسانی از طریق استفاده از داده‌های تجربی است. آمار بر نظریه‌ی آمار مبتنی است که شاخه‌ای از ریاضیات کاربردی است. در نظریه‌ی آمار، اتفاقات تصادفی و عدم قطعیت توسط نظریه احتمال مدل می‌شوند. عمل آماری، شامل برنامه‌ریزی، جمع‌بندی، و تفسیر مشاهدات غیر قطعی است. از آنجا که هدف آمار این است که از داده‌های موجود «بهترین» اطلاعات را تولید کند، بعضی مؤلفین آمار را شاخه‌ای از نظریه‌ی تصمیم‌گیری به شمار می‌آورند. 

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 2719 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش | ادامه مطلب

639. آنالیز اجزای اصلی (principal components analysis) در آمار

1- مقدمه: در این نوشتار قصد داریم به معرفی آنالیز اجزا اصلی (Principal components analysis) به پردازیم. آنالیز اجزا اصلی (pca)یک تکنیک مفید آماری است که کاربرد آن در زمینه های از قبیل : تشخیص چهره،فشرده سازی تصویر و یک تکنیک رایج برای شناسایی یک نمونه در داده های از بعد بالا است. این تبدیل که با اسامی دیگری چون هتلینگ(Hostelling Transform)، کارهانن-لو(Karhunen-Live Transform(KLT)) و بردار های ویژه نیز شناخته می شود،تبدیل بهینه در کارهای فشرده سازی و کاهش بعد است و خطای میانگین مربعات حاصل از فشرده سازی را کمینه می کند. هر چند این تبدیل به علت وابسته بودن به داده ورودی، جای خود را در الگوریتم های کاربردی و عملی، به تبدیل گسسته کسینوسی(Discret Cosine Transform(DCT)) داده است اما در صورت کافی بودن داده ورودی می تواند تبدیل بهینه را استخراج نماید. آنالیز اجزای اصلی یک روش اختیاری چند منغیری است. اگر ما در جایی مجبور هستیم مهم ترین متغیر را یا یک تعداد محدودی از متغیر ها را دریک مجموعه انتخاب کنیم از آنالیز اجزای اصلی کمک می گیریم . آنالیز اجزای اصلی می تواند هم چنین برای پیدا کردن سیگنال ها در اطلاعات نویزدار به کار رود. قبل از این که از آنالیز اجزا اصلی توصیفی به دست آوریم ابتدا به معرفی مفاهیمی ریاضی که در آنالیز اجزا اصلی استفاده می شود می پردازیم. این قسمت انحراف معیار، کوورایانس ، بردارهای مشخصه و مقادیر ویژه را پوشش می دهد.این دور نما دانشی قابل فهم از قسمت های آنالیز اجزا اصلی فراهم می آورد. در این نوشتار مثال های وجود دارد که از طریق آن معنی و مفهوم بحث را روشن می سازد.   2- ریاضیات زمینه(لازم): در این قسمت تلاش می کند که مهارت های لازم در ریاضیات پایه مورد نیاز در آنالیز اجزا اصلی بدست آوریم. به خاطر سپردن طرز کار صحیح تکنیک ریاضی نسبت به فهمیدن دلایل اهمیت کمتری دارد. زیرا که یک تکنیک ممکن استفاده شود و نتیجه عملی به ما در مورد داده نهایی بگوید. در این قسمت ابتدا به بخشی از آمار که در توزیع اندازه یا چگونگی پراکندگی داده ها است توجه می کنیم و در بخش دیگر به ماتریس جبری، مقادیر ویژه و بردار های مشخصه که مهمترین ویژگی یک ماتریس که اساس آنالیز اجزا اصلی توجه می کنیم.   2-1 آمار: در سراسر بحث آماری ما با مجموعه نسبتا بزرگی از داده ها سر و کار داریم و باید ارتباط (وابستگی) بین مجموعه با نقاط خاص در آن مجموعه داده را تحلیل کنیم. اما ما قصد داریم در مجموعه داده ها توجه کنیم به تعداد کمی از اطلاعات و نتیجه ای که درباره این مجموعه داده ها به ما می دهد.   2-1-1 انحراف معیار استاندارد : برای فهمیدن انحراف معیار به یک مجموعه داده احتیاج داریم. آمارشناسان معمولا علاقمند به نمونه گیری از جامعه هستند. برای استفاده کردن از روش های نمونه گیری به عنوان مثال جامعه تمام مردم یک کشور است. در حالی که یک نمونه یک زیر مجموعه از جامعه است که آمارشناسان اندازه می گیرند. مطلب مهم دیگر درباره آمار اگر از سراسر جامعه استفاده می کنید این است که فقط با اندازه گیری یک نمونه از جامعه شما می توانید با اندازه گیری احتمال(سنجش احتمال) کار کنید. در این بخش آماری قصد داریم فرض کنیم که اطلاعات ما نمونه ای از جامعه است. در اینجا یک مثال وجود دارد: X = [1 2 4 6 12 15 25 45 68 67 65 98] از علامت Xبرای اشاره به مجموعه اعداد استفاده می کنیم.اگر به یک عدد خاص در مجموعه داده ها بخواهیم اشاره کنیم از یک زیر نویس بر روی علامت X استفاده کنیم که یک عدد خاص را نشان می دهد. تعدادی مطلب درباره یک مجموعه داده است که ما می توانیم حساب کنیم. برای مثال ما میانگین نمونه ها را می توانیم حساب کنیم. چون با مفهوم میانگین نمونه ای آشنا هستیم فقط فرمول را ارائه می کنیم: این فرمول می گوید که همه اعداد با هم جمع شوند و سپس تقسیم به تعداد اعدادی که وجود دارد. متاسفانه، میانگین به ما اطلاعات فراوانی به جز تقریبا برای نقطه وسط به ما نمی دهد. برای مثال دو مجموعه داده مقابل دقیقا میانگین یکسان 10 دارند. [0 8 12 20] , [8 9 11 12] اما تفاوت این دو مجموعه توزیع متفاوت اطلاعات است.به همین دلیل از انحراف معیار استفاده می کنیم (sd) .انحراف معیار یک مجموعه چگونگی توزیع داده ها است. تعریف انحراف معیار:معدل فاصله از نقطه میانگین یک مجموعه داده. از فرمول زیر استفاده می کنیم: مربع فاصله هر نقطه از میانگین مجموعه و آنها را جمع کرده و تقسیم بر n-1 می کنیم و ریشه دوم مثبت می گیریم. علامتS معمولا برای نشان دادن انحراف معیار یک نمونه به کار می رود. اگر مجبور به استفاده از سراسر جامعه بودید از تقسیم برn استفاده کنید و اگر از نمونه استفاده می کنید از تقسیم بر n استفاده کنید. برای مجموعه بالا انحراف معیار در جدول زیر محاسبه شده اند: انتظار داریم مجموعه اول انحراف معیار بزرگتری داشته باشد به این خاطر که داده ها از میانگین فاصله بیشتری دارند. فقط به عنوان یک مثال دیگر مجموعه داده های زیر میانگین و انحراف معیار 10 دارند زیرا همه اعداد یکی هستند. هیچ کدام از آن ها از میانگین منحرف نمی شوند. [10 10 10 10] 2-1-2 واریانس: واریانس معیار دیگری از پراکندگی مجموعه داده ها است. در واقع تقریبا با انحراف معیار برابر است. فرمول آن به صورت زیر است: با توجه هر دو علامت و فرمول متوجه می شوید که واریانس مربع انحراف معیار است. S2 علامت معمولی برای واریانس یک نمونه است. هر دو این مقیاس از پراکندگی داده ها هستند. انحراف معیار مقیاس معمولی تری است. اما واریانس هم استفاده می شود.   2-1-3 کوواریانس: دو مقیاس آخر که ما به آن ها توجه داریم صرفا کمی هستند. مجموعه داده ها مانند موارد زیر می تواند باشد: بلندی همه افراد در یک اتاق،نمره های آخرین امتحان و غیره. اما با وجود این برای تعداد زیادی از مجموعه داده ها می تواند بیش از یک بعد وجود داشته باشد و هدف از تحلیل آماری این مجموعه داده ها معمولا این است: ارتباطی که بین بعد ها وجود دارد را بفهمیم. برای مثال ممکن است مجموعه داده هایمان هر دو بلندی همه دانش آموزان یک کلاس باشد . ما میتوانیم تحلیل آماری آیا بلندی یک دانش آموز اثر بر روی نمودار دارد. انحراف معیار و واریانس فقط بر روی یک بعد عمل می کنند. شما فقط انحراف معیار را به طور جداگانه برای هر بعد از مجموعه داده ها می توانید حساب کنید.مفید است که مقیاسی برای اندازه گیری اختلاف از میانگین نسبت به یکدیگر داشته باشیم. کوواریانس یک چنین مقداری است. کوواریانس همیشه بین دو بعد اندازه گیری می شود. اگر کوواریانس را بین یک بعد و خودش حساب کنید در واقع شما واریانس را حساب کرده اید. اگر شما یک سری داده سه بعدی (X,Y,Z) داشته باشید می توانید کوورایانس را بین دو بعدX,Y دو بعد X,Z و دو بعدY,Z حساب کنید. اندازه گیری کوواریانس بین X,X یا Y,Y و یا Z,Z به شما واریانس بعد های را به ترتیب می دهد. فرمول محاسبه کوواریانس بسیار شبیه فرمول محاسبه واریانس است. فرمول محاسبه واریانس را نیز می توان مشابه این عبارت نوشت:جمله درجه دوم نشان داده شده را به دو بخش بسط داده ایم زیرا این دانشی برای محاسبه کردن کوواریانس به ما می دهد. این دقیقا همان فرمول واریانس است به جز آن که در دومین مجموعه از پرانتزهاY جایگزین X شده است. تعریف کوواریانس: برای هر قلم داده تفاوت بین ارزشX و میانگینX را با تفاوت بین ارزشY ضرب می کند و تقسیم برn-1. فرض می کنیم از یک گروه دانش آموز سوال شده است که در درس خاصی چه نمره ای دریافت کرده اند و چه تعداد ساعت آن ها در کل صرف مطالعه کرده اند. بنا بر این ما دو بعد داریم اولین بعدH تعداد ساعت مطالعه است و دومین بعد M نمره کسب شده است. شکل زیر به ما اطلاعات فرضی را نشان می دهد. و cov(H,M) کوواریانس ساعت های مطالعه کردن و نمره گرفتن را محاسبه می کند. بنا براین کوواریانس به چه چیزی را نشان می دهد؟ ارزش درست به اهمیت علامت آن (مثبت یا منفی) نیست. اگر ارزش مثبت باشد، نشان می دهد که هر دو بعد با هم افزایش می یابند، مثلا افزایش ساعت مطالعه، نمره پایانی را افزایش می دهد. اگر ارزش منفی است، اگر یک بعد افزایش یابد، بعد دیگر کاهش می یابد. اگر کوواریانس را منفی بدست آوریم پس آنچه به ما می گوید مخالف هم هستند، که با افزایش ساعت مطالعه نمره پایانی کاهش می یابد. در بعضی موارد که کوواریانس صفر می شود نشان می دهد که دو بعد مستقل از هم هستند. نتیجه ای که با افزایش نمره به ما می گوید مثلا افزایش ساعت مطالعه می توان به آسانی با رسم یک نمودار از اطلاعات دید مانند شکل زیر: از آن جا که ارزش کوورایانس را بین هر دو بعد در مجموعه اطلاعات می توان حساب کرد این تکنیک اغلب برای پیدا کردن ارتباط بین بعدها در ابعاد بزرگ مجموعه اطلاعات که تجسم آن مشکل است استفاده می شود.   منبع: http://www.ehsan42001.blogfa.com  

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 8238 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش

640. بیمه ، آرامش و اطمینان

بیمه چیست؟ بیمه روشی برای تقسیم خطر با دیگران است. از دوران باستان، برخی افراد منابع مالی خود را برای کمک به کسانی‌که متحمل ضرر می‌شدند، به‌طور مشترک سرمایه‌گذاری می‌کردند. گفته می‌شود بیمه نوعی سرمایه‌گذاری است. اما نه از آنگونه که کسی انتظار داشته باشد. پولش را پس بگیرد. و البته قمار هم نیست. یک قمار باز خطر می‌کند، در حالی‌که بیمه علیه خطر از انسان محافظت می‌کند. بیمه روشی برای تقسیم خطر با دیگران است. از دوران باستان، برخی افراد منابع مالی خود را برای کمک به کسانی‌که متحمل ضرر می‌شدند، به‌طور مشترک سرمایه‌گذاری می‌کردند. حضرت موسی به قوم اسرائیل دستور داده بود که به‌صورت دوره‌ای، مقداری از تولیدات خود را به خارجیان مقیم، پسران بی‌پدر و زنان بیوه کمک کنند (کتاب تثنیه دومین کتاب تورات) ریشهٔ بیمه به زمان تمدن بابل برمی‌گردد. تاجران تشویق می‌شدند که به کاروان‌های تجاری وام‌های کوتاه مدت بدهند و وقتی کالا به سلامت به مقصد رسید پول خود را با سود پس بگیرند. این فعالیت مشابه یکی از قوانین حقوق دریائی است که در نظام‌نامهٔ حمورابی به رسمیت شناخته شد (۲۱۰۰ سال قبل از میلاد). این قانون، عقدی به‌صورت رهن است که صاحب کشتی در مقابل گرو گذاردن کشتی و گاهی گرو گذاردن کرایهٔ قابل دریافت کشتی، میلغی دریافت می‌دارد در صورتی‌که کشتی غرق شود یا از بین برود پول طلبکار از بین می‌رود. ولی اگر کشتی به سلامت بازگشت مبلغ قرض به‌اضافهٔ سودی که نرخ آن از حد معمولی بیشتر است به طلبکار مسترد می‌گردد (تعداد دفعاتی که کشتی‌ها سالم برمی‌گشتند زیادتر بود). این مشابه روشی بود که فنیقی‌ها در تجارت دریائی خود به‌کار می‌گرفتند. رومیان باستان انجمن تدفین داشتند. به‌نوعی مانند بیمهٔ عمر، که مخارج تدفین و پرداخت مبلغی به بازماندگان عضو این انجمن را به‌عهده داشت. با گسترش شهرها و تجارت در اروپا، انجمن‌های قرون وسطائی برای حفظ اعضاء خود از زیان خطراتی مانند آتش‌سوزی و غرق شدن کشتی، آزاد کردن اسرا از دست دزدان دریائی، ترتیب مراسم تدفین در خور و شایسته و حمایت در زمان فقر و بیماری متعهد شدند. طبق شواهد، اولین قرارداد بیمه مربوط به اواسط قرن چهاردهم است. بیمهٔ دریائی در میان ملل اروپائی وابسته به تجارت دریائی، عمومیت اجرائی داشت. در لندن، قهوه‌خانهٔ لویدز محلی بود که تاجران، صاحبان کشتی و بیمه‌گران برای معاملات تجاری با هم ملاقات می‌کردند. سرمایه‌گذاران که پیشنهاد قرارداد بیمه را به دریانوردان می‌دادند، اسامی خود را در زیر ورقه‌ای می‌نوشتند و مقدار مشخصی از خطر را در مقابل مبادلهٔ مبلغ معینی (همان حق بیمه)، تقبل می‌کردند. بدین ترتیب تا آخر قرن هجدهم، لویدز به اولین شرکت بیمهٔ مدرن تبدیل شد. در سال ۱۹۶۳ ادموند هالی، ستاره‌شناس، اولین جدول مرگ‌ومیر را بر اساس قوانین آماری مرگ‌ومیر و سود تهیه کرد. این جدول در سال ۱۷۵۶ توسط ژوزف دادسون اصلاح شد. و بدین ترتیب محاسبهٔ نرخ حق بیمه برای سنین مختلف مقدور شد. در حالی‌که قبلاً برای تمام سنین یکسان محاسبه می‌شد. ●بیمه‌ٔ امروزی امروز وقتی‌که مردم خود را بیمه می‌کنند به این معنی است که کماکان خطر خود را با بیمه‌گر تقسیم می‌کنند. شرکت‌های مدرن بیمه، آماری را که نشانگر میزان ضررهای گذشته، مانند خطر آتش‌سوزی و غیره است مطالعه می‌کنند تا بتوانند میزان ضررهائی را که ممکن است در آینده به مشتریانشان تحمیل شود، حدس بزنند. شرکت‌های بیمه از وجوهی که مشتریان به آنها می‌پردازند، برای جبران خسارت اشخاص متضرر شده اقدام می‌کنند. ●آیا همه به بیمه نیاز دارند؟ واقعاً شما به بیمه نیاز دارید؟ چه نوع بیمه‌ای برای شرایط شما مناسب است؟ در برخی از کشورها داشتن انواع خاصی از بیمه‌ها اجباری است. و در برخی دیگر هم، خیلی از انواع بیمه شناخته نشده است. به‌علاوه هزینهٔ بیمه و انواع پوشش آن در کشورهای مختلف متفاوت است. اما اصل اساسی بیمه یعنی شراکت در خطر، در همه جا یکسان است. به این ترتیب صرف هزینه برای بیمه، کار عاقلانه‌ای است. حتی اگر هیچ دعوائی اقامه نشود. به نظر شما همراه داشتن یک لاستیک یدک در پشت ماشین سرمایه‌گذاری بیهوده‌ای است؟ حتی اگر هرگز از آن استفاده نشود احساس امنیتی که راننده از بودن این لاستیک در ماشین دارد، صرف هزینهٔ آن را قابل قبول می‌کند. هر چند بعضی از خسارت‌ها با پرداخت پول قابل جبران نیستند. ولی می‌توان بخشی از خسارت‌های وارده را جبران کرد. ● انواع بیمه‌نامه‌ها بیشتر بیمه‌هائی که اشخاص تهیه می‌کنند در ۵ نوع بیمهٔ کلی زیر طبقه‌بندی می‌شوند. ● بیمه مالکیت بیمه برای از بین رفتن خانه، تجارت، اتومبیل، با مالکیت‌های دیگر معمول‌ترین نوع مدیریت خطر است. بعضی از بیمه‌نامه‌های منازل، اسباب و اثاثیه را نیز پوشش می‌دهند. اگر شما این نوع بیمه‌نامه را می‌خرید حتماً از اجناس داخل خانهٔ خود فهرستی تهیه کنید. حتی اگر می‌توانید از اثاث منزل خود عکس یا فیلم ویدیوئی بگیرید. این فهرست را به همراه لیست ارزیابی یا رسید کالا در جائی مطمئن غیر از خانهٔ خود نگهداری کنید. ● بیمهٔ مسئولیت هر کس که اتومبیلی را می‌راند یا صاحب ملکی است یا تجارتی انجام می‌دهد با دیگران را در استخدام دارد، همیشه در معرض خطر بروز حادثه قرار دارد. این حادثه ممکن است به خسارت به مایملک، مصدومیت یا مرگ اشخاص دیگر منجر شود. رانندهٔ ماشین، صاحب اموال و مدیران، مسئول تعمیر اموال خسارت دیده، درمان یا حتی درد و رنج اشخاصی که حادثه برای آنها اتفاق افتاده هستند. در خیلی از کشورها، قانون راننده‌ها و صاحبان اموال را مجبور به داشتن بیمهٔ مسئولیت می‌کند تا بیمه برای پرداخت خسارت به آنها کمک کند. حتی اگر صاحب ملک، راننده، یا کارفرما مسئولیت خود را بیمه نکرده باشد او در مقابل قربانیان حادثه و خانواده‌های آنان از نظر اخلاقی و قانونی مسئول است. ●بیمه خدمات درمانی برخی از کشورها نوعی بیمه را برای سالخوردگان تأمین می‌کنند که به‌واسطهٔ آن اشخاص سالمند از مقرری و درمان کافی بهره‌مند می‌شوند. در این موارد بیمه مقدار کمی از این هزینه‌ها را به‌عهده می‌گیرد. در نتیجه اشخاص بیمه‌های دیگری را برای تکمیل این بیمه اختیار می‌کنند. در خیلی از کشورها بیمه درمانی کارگران یک شرط استخدامی است. در برخی از کشورها مانند کشور ما سازمانی وجود دارد که اشخاص را در مقابل دریافت مبلغی به‌صورت ماهانه یا سالانه با قیمت‌های پائین‌تر بیمه می‌کند. هر چند استفاده از این نوع بیمه، انتخاب نوع درمان و پزشک، معالج را محدود می‌کند. ● بیمهٔ ناتوانی و بیمهٔ عمر بیمهٔ ناتوانی درآمد محدودی را برای شخص مصدومی که نمی‌تواند کار کند تأمین می‌کند. بیمهٔ عمر به بازماندگان شخص متوفی که بیمه شده کمک مالی می‌کند. این بیمه به خانواده‌های بازماندگان کمک می‌کند تا قرض‌های سنگین خود را بپردازند و پس از مرگ‌ نان‌آور خانواده به زندگی عادی خود بازگردند. ● بیمهٔ نوع ششم (یا بیمه‌های عجیب) این نوع بیمه در ایران رایج نیست. ولی در خارج از کشورمان مبالغ هنگفتی برای این نوع بیمه پرداخت می‌شود. بیمه اعضاء بدن. آیا شما حاضرید پایتان را برای یک میلیون دلار قطع کنید؟ مطمئناً پاسخ شما خیر است. پس لزومی هم نیست که آن را بیمه کنید. اما آدم‌های مشهور که به خاطر بعضی از قسمت‌های بدن خود مشهور شده‌اند و در واقع ابزار کار آنها همین اعضاست این نیاز را احساس می‌کنند. داستان این نوع بیمه‌ها بسیار طولانی است. اما موج جدید آن هنگامی درگرفت که شایعه شد خواننده‌ای مشهور، کل بدن خود را تا مبلغ یک بیلیون دلار بیمه کرده است. هر چند نمایندگان بیمهٔ او این شایعه را رد می‌کنند. اولین بیمهٔ اعضاء بدن در سال ۱۹۲۰ شکل گرفت، وقتی‌که بازیگر فیلم‌های صامت، بن‌توربین، که به‌خاطر چشم‌های چپ‌اش مشهور بود، چشمان خود را ۲۰ هزار دلار در مقابل معالجه بیمه کرد. چند سال بعد، کرونر جیمی دورانت برای بینی نه چندان مشهورش یک بیمه‌نامهٔ ۵۰ هزار دلاری خرید. بازیگران زن بیشتر از آقایان به اعضاء بدن خود احترام می‌گذارند. هاروی لوو قهرمان بویو بازی در سال ۱۹۳۴ دستان یویو بار خود را به مبلغ ۱۵۰ هزار دلار بیمه کرد. چاس مک دژویت نوازندهٔ سکیفل (نوعی ساز انگلیسی که معمولات نوازنده خودش آن را می‌سازد) دستان هنرمند خود را به مبلغ ۵ هزار پوند بیمه کرد ولی هیچ وقت به ذهنش خطور نکرد که محبوبیت‌ ساز خود را نیز بیمه کند. اما در صنعت بیمه، گاهی جنسیت نیز بی‌ربط است. به یک بازیگر تایلندی دو جنسی به‌نام پوه‌ که قرار بود برنامه‌ای را در ادینبورگ اجراء کند گفته شد که اعضاء بدن الصاقی وی در ارتفاع زیاد خواهد ترکید و او آن را به ارزش ۵۰ هزار دلار بیمه کرد. در جائی‌که اعضاء بدن سالم برای بیمه‌کنندگان منفعت به همراه دارد، بیمه کردن صدا نیز تجارت آفرین است. بروس اسپرینگستین تا سقف ۶ میلیون دلار صدای خود را بیمه کرد. این در حالی است که رود استوارت، ساکسیفون درخشان خود را نیز بیمه کرده است. پیانیست مشهور، ریچارد کلایدرمن و گیتاریست گروه رولینگ استون، دستان خود را بیمه کرده‌اند، با این همه دست و پای بیمه شده، آدم فکر می‌کند که ورزشکاران نیز باید بیشتر از همه خود را بیمه کنند، ولی جالب است بدانید ورزشکارانی که خود را بیمه کرده باشند بسیار کم هستند. چون ورزشکاران به‌جای بیمهٔ اعضاء بدن خود به‌طور کامل در مقابل ناتوانی بیمه می‌شوند. مثلاً در چند سال اخیر یک بازیکن تیم سان‌فرانسیسکو جاینت، بری‌باند، بیمه شد. ولی همین بیمه در سال ۲۰۰۱ تمدید نشد، چون قرارداد بازیکن با تیم نزدیک به اتمام بود. لویدز که اولین شرکت رسمی بیمهٔ دنبا است بیشترین سهم را در بیمه کردن اعضاء بدن آدم‌های مشهور دارد. ● بیمه‌ای که همه بدان نیاز دارند اگر شما جائی زندگی می‌کنید که بیمه معمول است یا اصلاً وجود ندارد، بیمه‌ای هست که شما باید بتوانید به‌دست آورید. از آنجا که بیمه یعنی وسیله‌ای برای تضمین سلامت و امنیت باید بدانید چگونه می‌توانید آن را به‌دست آورید؟ شما می‌توانید گام‌هائی اساسی در جهت کاهش خطراتی که در معرض آن قرار دارید، بردارید. در مورد آینده فکر کنید. خردمندی در زمان فراوانی، امنیت به ارمغان می‌آورد. در زمان پولداری نسبی، کنار گذاشتن مبلغی برای روز مبادا کاری خردمندانه است. وجدان آگاه داشته باشید. خیلی از خطرات با داشتن وجدانی آگاه قابل کنترل هستند. می‌توان با کمی ملاحظه و رعایت حقوق دیگران و مقررات راهنمائی و رانندگی، از تصادفات رانندگی جلوگیری کرد. فکر کنید که چه زندگی‌هائی از بین نمی‌رفت اگر راننده در هنگام رانندگی خواب‌آلود نبود یا با تلفن همراه صحبت نمی‌کرد. استفاده از کمربند ایمنی یک راه دیگر تقلیل خطر در هنگام تصادفات است. در منزل و محل کار نیز رعایت خیلی از مسائل احتمال بروز خطر را کم کند. مراقب سلامتی خود باشید. برای این نوع احتیاط شما فقط نیاز به کمی دانش و مطالعه دارید. مراجعهٔ سریع به پزشک قبل از مزمن شدن بیماری، راهی خوب برای تقلیل ضرر و زیان است. چون درمان بیماری‌های مزمن هم گران است و هم طولانی مدت. به قول قدیمی‌ها: پیشگیری بهتر از درمان است.   تاریخچه بیمه بيمه هاي غيرزندگي ، پيشينه بلند مدتي دارند. نوعي از بيمه هاي دريايي حدود ۳۰۰۰ سال قبل مورد استفاده قرار گرفت . بيمه هاي زندگي نيز سابقه زيادي دارند.اين نوع بيمه ها نخستين بار هنگامي پديد آمد كه سربازان رومي قسمتي از دستمزدخود را در صندوقي جمع آوري كردند تا چنانچه در جنگ كشته شدند، آن پول به خانواده هايشان پرداخت شود. بيمه در دنياي امروز : امروز ديگر تصوراين كه گونه اي از فعاليت انسان بدون وجود بيمه شكل پذيردمشكل است . به ويژه آن كه در قرن بيستم تحولات تكنولوژي ، حمل و نقل وارتباطات با سرعت و وسعت شگفت آوري انجام پذيرفته است . برجسته ترين نمونه اين موضوع پيشرفت موتور اتوموبيل است كه متعاقب آن بيمه اتوموبيل به يكي ازمهم ترين بخش هاي صنعت بيمه تبديل شده است . توسعه مهم ديگر، افزايش تعداد ريسك هاي يگانه خيلي بزرگ است .نفتكش هاي غول پيكر و هواپيماهاي بسيار بزرگ نمونه هايي هستند كه نشان مي دهند سرمايه تحت پوشش بيمه ممكن است صدها ميليون تومان ارزش داشته باشد. مشكلات مربوط به پوشش چنين سرمايه هاي عظيمي باعث شده است كه بيمه گران به پشتيباني يكديگر، يك خطر بزرگ را در سطح داخلي و بين المللي به صورت بيمه اتكايي مجدد بين خود توزيع كنند و از عهده جبران خسارت هاي هنگفت برآيند. همراه با ارتقا و پيچيدگي بيشتر زندگي انسان امروز، بيمه ها نيز از زواياي مختلف و با شتاب توسعه يافته اند. زيان هايي كه ممكن است به طور ناخواسته در جريان فعاليت و زندگي عادي هر فردي به ديگران وارد آيد و در قبال آن ها مسؤول واقع شود بابيمه مسؤوليت تحت پوشش قرار ميگيرند.در اين خصوص ، مي توان به بيمه مسؤوليت پزشكان و بيمه مسؤوليت توليد كنندگان اشاره كرد. نمونه هاي جديدتر، بيمه افترا براي روزنامه نگاران و ايستگاه هاي راديو و تلويزيون و بيمه آلودگي ناشي از نشت نفت از تانكرهاست . بيمه هاي سيل ، زلزله وخرابي كامپيوترنيز بر همين منوال ظهور كرده اند. بيمه هاي زندگي نيز پيشرفت هاي شگرفي يافته و مجموعه متنوعي از انواع اين نوع بيمه را ارائه كرده است در اين زمينه انواع بيمه هاي مستمري و عمر و پس انداز به طور چشم گيري افزايش يافته است در ادامه ، بيمه گران رشته زندگي مجبور شده اندكه با مشكلات جديدي نظير بيماري ايدز مواجه شوند و درباره پيشرفت علم ژنتيك بينديشند. بيمه هاي غيرزندگي: بيمه دريايي كه امروز وجود دارد احتمالا در حدود سده هاي يازدهم و دوازدهم ميلادي در منطقه اي در شمال ايتاليا به وجود آمده است شخصي به نام لومباردز درسده هاي چهاردهم و پانزدهم انگليسي ها را با اين نوع فعاليت آشنا ساخت مفاهيم بيمه گر و بيمه گري ، نخستين بار در بيمه دريايي مطرح شد. آن روزها هر بازرگاني كه حاضر به تقبل بخشي از يك خطر بود نام خود را همراه با سهمي كه از آن خطر قبول مي كرد در پايين صفحه اي كه جزئيات خطر مزبور در آن درج شده بود مي نوشت .آن وقت مالكان كشتي ها و بازرگانان دريافتند كه مي توانند كشتي ها را براي حمل اجناس سودآور اعزام كنند زيرا مي دانستند چنانچه كشتي دچار حادثه شود ازاين طريق جبران خواهد شد. در سال ۱۶۶۶ آتش سوزي بسيار بزرگي در لندن روي داد كه باعث به وجودآمدن بيمه آتش سوزي شد. معلوم نيست كه نخستين بيمه آتش سوزي به صورت امروزي در چه زماني صادر شد اما گفته مي شود كه نخستين شركت بيمه آتش سوزي به نام اداره آتش در سال ۱۶۸۰ بنيان نهاده شد كه بعدها فونيكس لقب گرفت. نفع بيمه پذير: نفع بيمه پذير يك اصل اساسي بيمه است . مفهوم اين اصل آن است كه فردي كه در صدد گرفتن بيمه است بايد به طور قانوني اختيار بيمه كردن اموال ، حادثه يازندگي را داشته باشد. به بيان ديگر، وقوع حادثه اي كه تحت پوشش بيمه است ، يامرگ بيمه شده بايد باعث زيان مالي براي خريدار بيمه شود. براي مثال ، آقاي بهزادي نمي تواند خانه آقاي بهروزي را بيمه كند زيرا تخريب خانه آقاي بهروزي موجب زيان مالي براي آقاي بهزادي نمي شود. بر همين قياس ، شما نمي توانيدزندگي ديگران را بيمه كنيد مگر آن كه منفعتي در زندگي فرد بيمه شده داشته باشيد. ديگر اصول بيمه: اصول بيمه را كه شامل همه بيمه ها مي شود به صورت زير بيان مي كنند: الف- بيمه تنها به اندازه ارزش واقعي اموال تحت پوشش بيمه خسارت را جبران مي كند. براي مثال بيمه نميتواند زيان هاي عاطفي را تحت پوشش قرار دهد. ب - همواره بايد تعداد فراواني خطرهاي همگون وجود داشته باشد تا بااستفاده از تشابه خطرها بتوان خسارت را بين همه بيمه گذاران توزيع كرد. پ - بايد امكان محاسبه احتمال وقوع خسارت وجود داشته باشد تا بيمه گران بتوانند حق بيمه متناسب با خطر مربوط را تعيين كنند. ت - خسارت ها نبايد عمدي و قابل اجتناب باشند يا قبل از بيمه كردن ، به وجودآمده باشند. به طور بديهي نمي توان براي خانه اي كه آتش گرفته و فردي كه فوت كرده است بيمه نامه گرفت . ث - زيان مالي برخي از خطرها چنان گسترده است كه فقط دولت توانايي مقابله با آن ها را دارد. اين نوع خطرها ) اغلب ناشي از جنگ يا تابش هاي هسته اي و راديواكتيو( به طور معمول بيمه پذير نيستند. خطر : بيمه نگراني ناشي از خطر را از زندگي مردم و فعاليت هاي اقتصادي دور مي كندو به بيمه گذاران آرامش خاطر مي دهد. بيمه گذار مي داند كه در ازاي پرداخت حق بيمه چنانچه حادثه نامنتظره اي رخ دهد، زيان مالي آن از محل حق بيمه هاي جمع آوري شده جبران خواهد شد. به بيان بهتر، بيمه گذار با پرداخت حق بيمه و دريافت بيمه نامه ، آرامش خاطر به دست مي آورد پس اگر حادثه اي رخ نداد وخسارتي نيز دريافت نشد، خريدن بيمه نامه بيهوده نبوده است.   انواع بیمه بیمه ها را به پنج دسته اصلی تقسیم میکنیم : • اشخاص • اموال • اتومبیل • مسئولیت • مهندسی بیمه هاى اشخاص بیمه هاى عمر بیمه هاى عمر زمانى بشر از گذشته هاى دور همیشه در این فكر بوده كه خود را از نتایج اقتصادى مرگ هاى ناگهانى در سنین جوانى و همچنین عوارض اقتصادى ناشى از مرگ افراد در پیرى حفظ كند. بر مبناى این نظریه و جهت رفع بخشى از تشویش خاطر موجود ، بیمه عمر زمانى متداول و رایج گردیده كه بر اساس آن بیمه گر تعهد مى نماید در مقابل دریافت حق بیمه براى مدت زمان معین ، سرمایه مورد توافق را در صورت فوت بیمه شده در طول مدت بیمه نامه به افرادی كه توسط وى تعیین گردیده پرداخت نماید. این نوع بیمه نامه به دو صورت گروهى براى اجتماعى از بیمه شدگان و به صورت انفرادى براى فرد بیمه شده صادر مى گردد. بیمه عمر مانده بدهكار یكى از انواع پوشش هاى بیمه عمر مى باشد. افرادی كه از بانك ها ، موسسات اعتبارى ، صندوق هاى قرض الحسنه و یا از شركت هاى متبوع خود براى خرید یا ساخت مسكن و یا رفع نیازهاى زندگى خود وام مسكن ، ضرورى و … دریافت مى كنند همیشه براى مؤسسه وام دهنده و همچنین براى شخص وام گیرنده این نگرانى وجود دارد كه در صورت فوت وام گیرنده چه پیش خواهد آمد و بازماندگان با این بدهى چه خواهند كرد. بیمه عمر مانده بدهكار موجب رفع این نگرانی ها خواهد بود. بیمه عمر و پس انداز حصول آرامش و اطمینان خاطر از تأمین آتیه مورد علاقه هر شخص بوده و افراد دور اندیش در زمان حیات براى تأمین و رفاه خانواده از هیچ كوششى دریغ نمى نمایند و همیشه در فكرند تا پس از خود نیز آسایش و رفاه همسر و فرزندانشان را از پیش مهیا سازند. افراد مى توانند با صرفه جویى در هزینه هاى جارى و پرداخت هاى مستمر ماهیانه ضمن تحت پوشش قرار گرفتن در بیمه عمر ( پرداخت سرمایه به استفاده كنندگان در صورت فوت بیمه شده ) موجبات تشكیل سرمایه آینده را نیز فراهم آورند . این سرمایه مى تواند نیازهاى مورد نظر را جهت تأمین هزینه تحصیلى فرزندان ، هزینه ازدواج و تهیه جهیزیه ، تأمین سرمایه اولیه جهت خرید و ساخت مسكن و سایر وسایل زندگى … میسر سازد. بیمه عمر و پس انداز از نوع مستمرى با توجه به اینكه در دوران بازنشستگى در آمد افراد از نظر مالى كاهش مى یابد و عملاً به رفاه خانواده لطمه وارد میشود، همیشه این دغدغه خاطر نسبت به دوران بازنشستگى وجود دارد . براى آسودگى خاطر این افراد ، بیمه نامه عمر و پس انداز از نوع مستمرى تهیه گردیده است . در این بیمه نامه در صورت فوت بیمه شده در طول مدت بیمه ، مستمرى براى استفاده كنندگان و در صورت حیات بیمه شده در انقضاى مدت بیمه ، مستمرى براى بیمه شده برقرار خواهد شد. بیمه حوادث شخصى همانگونه كه اموال و دارایى افراد را خطرات و پیشامدهاى گوناگون تهدید مى نماید حوادث و مخاطرات بىشمارى نیز متوجه خود انسان مى شود . وقوع یك حادثه مى تواند منجر به فوت ، نقص عضو ، از كارافتادگى ، جراحات بدنى و نیزقطع درآمد افراد گردد. بیمه حوادث پاسخى به مشكلات ناشى از این حوادث است. به موجب این بیمه نامه افراد در طول مدت 24 ساعت شبانه روز در تمام نقاط جهان در مقابل حوادث بیمه مىباشند . بیمه درمانى بیمه درمانى نیز یكى دیگر از رشته هاى بیمه اشخاص بوده كه به صورت گروهى صادر مى گردد . تعهدات اصلى شركت در این زمینه عبارت است از جبران هزینه هاى بسترى شدن در بیمارستان و پرداخت هزینه هاى جراحى بیمارستانى بر اساس شرایط مورد تعهد در بیمه نامه تا سقف پیش بینى شده در بیمه نامه. با صدور این بیمه نامه افراد بدون پرداخت هزینه در بیمارستانهاى طرف قرارداد با بیمه آسیا بسترى شده و مورد معالجه قرار مى گیرند. بیمه هاى اتومبیل بیمه شخص ثالث براساس قانون " بیمه اجبارى شخص ثالث" كلیه دارندگان وسایل نقلیه موتورى زمینى موظفند مسئولیت خود را در مقابل جبران خسارتهاى وارده به اشخاص ثالث ، نزد یكى از شركت هاى بیمه داخلى بیمه كنند . بیمه اتومبیل از زمان تصویب قانون بیمه اجبارى شخص ثالث و از فروردین ماه 1348 در كشـور به مردم معرفى شد و از آن تاریخ تا كنون هر قدر میزان تولید یا ورود خود رو به كشور گسترش یافته است ، بیمه اتومبیل هم فراگیر تر شده و آحاد مردم ضرورت داشتن این پوشش بیمه اى را بیشتر احساس كرده اند . بیمه نامه مسئولیت مدنى اتومبیل بیمه مسئولیت مدنى دارندگان وسیله نقلیه موتورى زمینى كلیه حوادث مندرج در قانون بیمه شخص ثالث اجبارى را كه موجب زیان مالى و جانى اشخاص ثالث گردد تحت پوشش قرار داده و به صورت اجبارى ( قانونى ) و مازاد اختیارى به بیمه گزاران ارائه مى گردد. بیمه نامه بدنه اتومبیل در این نوع بیمه نامه، اتومبیل بیمه شده در مقابل خطر اتومبیل بیمه شــده در مقابل خطرات سرقت كلــى، آتش سوزى، انفجار و تصادف تحت پوشش قرار گرفته و خسارات جزئى و كلى وارد به اتومبیل بیمه شده اعم از دستمزد تعمیرات و ارزش لوازم به قیمت روز حادثه پرداخت مى شود. در اتومبیل هاى سوارى شخصى پلاك سفید باالحاقیه مجزا و پرداخت حق بیمه اضافى مى توان علاوه بر پوشش هاى فوق، اتومبیل بیمه شده را در مقابل خطر سرقت جزئى قطعات اصلى و اضافى بیمه نمود وباالحاقیه دیگرى نیز مى توان در مدت تعمیرات اتومبیل به علت تصادف و آتش سوزى روزانه تا مبلغ روزى دو هزار تومان (حداكثر 30 روز در سال) به عنوان هزینه ایاب و ذهاب از شركت بیمه آسیا دریافت داشت. بیمه نامه حوادث سرنشین یكى دیگر از پوشش هاى بیمه اى اتومبیل است كه در آن بیمه گر تعهد مى نماید غرامت صدمات بدنی (فوت، نقص عضو و هزینه معالجات پزشكى) سرنشینان وسیله نقلیه بیمه شده اعم از راننده و مسافر را كه به علت حادثه اتومبیل بیمه شده ایجاد میگردد جبران نماید. بیمه هاى آتش سوزى بیمه آتش سوزى شاید بعد از بیمه باربرى یكى از قدیمى ترین رشته هاى بیمه باشد كه انسان براى حفظ اموال ودارایى خود از آن استفاده نموده است. در ممالك بزرگ جهان هیچ دارایى و مالى بدون پوشش بیمه آتش سوزى وجود ندارد در موارد لزوم دارایى ها و اموال حتى در مقابل خطرات تبعى (جانبى) بیمه آتش سوزى نیز تحت پوشش قرار مى گیرند . بدیهى است كه با گذشت زمان نیاز به بیمه آتش سوزى بیش از پیش احساس مى شود و تمایل افراد براى تهیه این نوع پوشش بیمه اى تقاضاى بیشترى را به دنبال دارد . بیمه نامه هاى آتش سوزى غیر صنعتى در بیمه آتش سوزى غیر صنعتى هر آنچه كه تحت عناوین انبار، صنعتى و مسكونى نمى توانند تحت پوشش بیمه قرار گیرند بیمه مى شوند. كلیه فروشگاه ها ، اماكن عمومى و خصوصى ، كارگاه هاى كوچك تولیدى و از این قبیل ، به عنوان موارد بیمه غیر صنعتى تلقى مى گردند و در مقابل حق بیمه تعیین شده توسط تعرفه مصوب شوراى عالى تحت پوشش بیمه اى قرار مى گیرند. در این بیمه نیز مشابه دیگر انواع ، مورد بیمه را مى توان در مقابل خطرات اصلى "آتش سوزى، انفجار و صاعقه" و خطرات تبعى از قبیل " تركیدن لوله هاى آب ، سقوط هواپیما ، برخورد اجسام خارجى و …" تحت پوشش قرار داد. بیمه نامه هاى آتش سوزى صنعتى منظور از بیمه نامه هاى آتش سوزى صنعتى ، آن گروه از بیمه نامه هایى است كه صرفاً براى تحت پوشش قرار دادن واحـــدهاى صنعتى توسط شركت هاى بیمه صادر مى گردد. در بیمه نامه آتش سوزى صنعتى بیمه گزار مى بایست مبالـــغ بیمه شـــده برابر با ارزش واقعى مال بیمه شده اظهار نماید تا بدین وسیله از بروز مشكلات در صورت وقوع حوادث و ایجاد خسارت پیشاپیش جلوگیرى نماید. بیمه نامه هاى آتش سوزى انبارها این نوع بیمه نامه معمولاً براى موجودى و ساختمان انبارهاى عمومى و خصوصى صادر مى گردد.در پاره اى از موارد براى انبارهاى محدوده داخل كارخانه ها نیز پوشش بیمه اى انبارها ارائه مى گردد. لازم به ذكر است كه در بیمه آتش سوزى ، انبارها نیز غیر از خطرات اصلى، آتش سوزى، انفجار و صاعقه، مى توان خطرات تبعى از جمله سیل ، زلزله و طوفان و … را نیز تحت پوشش بیمه اى قرار داد. بیمه حمل و نقل كالا بیمه باربرى بیمه حمل و نقل كالا كه در كشور ما به به بیمه باربرى مشهور است قدیمى ترین رشته بیمه بازرگانى است .در این نوع بیمه ، خسارت وارده به كالا در مسیر حمل كه در اثر وقوع خطرات بیمه شده حادث مى شود جبران مى گردد. با توجه به این كه اشخاص ذیربط در معاملات بیمه المللى ( مثل خریدار ، فروشنده ، بانك ، شركت هاى حمل و نقل) داراى ملیت هاى مختلفى هستندو در هر یك از كشورهاى اشخاص مذكور ، قوانین و مقررات خاصى حاكم مى باشد، در اكثر كشورهاى دنیا از شرایط یكسانى هنگام صدور بیمه نامه هاى باربرى استفاده مى شود. اولین بار در سال 1912 در بازار بیمه لندن شرایط متحدالشكل بیمه هاى باربرى انتشار یافت. ( شرایطall risk-w.a - f.p.a) این شرایط چند بار اصلاح گردید، آخرین اصلاحات شرایط مذكور در سال 1963 انجام شد و همین شرایط تا پایان سال 1375 در شركت هاى بیمه كشور ما استفاده مى گردید. نظر به متن مبهم و پیچیده شرایط اخیر الذكر و تفسیرهاى مختلف در خصوص خطرات تحت پوشش و استثنائات آن در سال 1982 شرایطa ، bو cدر بازار بیمه لندن منتشر گردید . كه به طور خلاصه توضیحاتى در خصوص خطرات تحت پوشش و استثنائات شرایط مذكور كه اكنون در كشور ما رایج است ذكر مى گردد. شرایط c در شرایط cعمدتاً خطرات حادثه وسیله نقلیه ( مثل ، حریق ، غرق ، به گل نشستن ، تصادم ، واژگون شدن یا از ریل خارج شدن قطار و …)تحت پوشش مى باشد البته خسارت همگانى(general average)و هزینه هاى نجات (salvage) و خطر به دریا انداختن كالا (jettison)نیز در تعهد بیمه گرقرار دارد. شرایط b در شرایطb علاوه بر خطرات تحت پوشش شرایط c خطرات زلزله ، آتشفشان ، صاعقه ، به دریا افتادن كالا از روى عرشه كشتى ، ورود آب دریا یا رودخانه به كشتى یا انبار كالا و تلف كلى هر بسته هنگام بارگیرى یا تخلیه كشتى نیز بیمه مى باشد. شرایط a در شرایط aكلیه خطرات به جز مواردی كه صراحتاً در استثنائات ذكر شده است بیمه مى باشد. استثنائات شــرایط جدید اكثراً همان مواردى است كه در شرایط قدیم نــیز درج گردیده بود مثل عمد بیمه گزار، عیب ذاتى، خسارات ناشى از طبیعت كالا ، تأخیر خطرات جنك، شورش، بلوا، اعتصاب . البته در شرایط جدید مواردى نیـــــز به استثنائات بیــمه نامه اضافه شده است كه نمونه اى از آنها ذكر مى گردد: ویژگى هاى شرایط جدید در شرایط جدید تأكیدگردیده است كه در صورت حمل كالا با كشتى فاقد قابلیت دریانوردى یا نامناسب ، بیمه گر تعهدى در جبران خسارت ندارد البته مشروط به این كه بیمه گزار هنگام بارگیرى كالا به كشتى از موضوع فوق مطلع باشد. درضمن خسارات ناشى از بد بار چینى كالا در كانتینر از شمول تعهدات بیمه گر خارج است مشروط به این كــه عمـــــــل بار چینى قبــــل از شروع بیمه یا به وسیله كاركنان بیمه گزار انجام شده باشد. در شرایط a ,b , c صراحتاً خسارات مربوط به كسر وزن و كاهش حجم عادى كالا و نیز خسارات ناشى از اعسار صاحبان و اجاره كنندگان كشتى ازشمول تعهدات بیمه گر خارج گردیده است. در شرایط c,bخسارات مربوط به دزدى دریایى و اعمال عمدى اشخاص نیز تحت پوشش نمى باشد. لازم به ذكر است كه خطر دزدى دریایى در شرایط قدیم جزو خطرات جنگ محسوب مى گردید . در حالی كه در شرایط جدید خطر دزدى دریایى جزو خطرات جنگ قرار ندارد و فقط در شرایط a بیمه مى باشد. البته براى مشخص نمودن دقیق خطرات بیمه شده و موارد خارج از تعهدات بیمه گر بایستى به متن شرایط مربوطه مراجعه نمود. درباره تفاوت هاى شرایط قدیم با شرایط جدید علاوه بر مواردى كه قبلاً ذكر شد ، مى توان به این موارد اشاره كرد: در شرایط قدیم ، اشاره اى به خطرات مربوط به حادثه وسیله حمل زمینى نشده بود در حالی كه در شرایط جدید صراحتاً خسارات ناشى از واژگون شدن یا از ریل خارج شدن وسیله حمل زمینى جزو خطرات بیمه شده ذكر شده است . در ضمن شرایط قدیم در مورد خطرات زلزله ، آتشفشان یا صاعقه ساكت بود در حالی كه در شرایط bاز خطرات مذكور به طور مشخص به عنوان خطرات بیمه شده نام برده شده است. بیمه مسئولیت مدنى حرفه اى پزشكان در این بیمه نامه جبران مسئولیت مدنى بیمه گزار ناشى از قصور و تقصیر وى در انجام امور پزشكى كه منجر به بروز صـــدمات جسمانى ، روانى یــــا فوت اشخاص ثالث گردد، در محدوده جغرافیایى جمهورى اسلامى ایران تحت پوشش قرارمى گیرند. تعهدات بیمه گر دراین نوع بیمه به شرح زیر می باشد: جبران غرامت مسئولیت مدنى بیمه گزار معادل حد تعیینى از سوى مراجع ذی صلاح ( دیه) و حداكثر تا میزان مندرج در بیمه نامه. چنانچه مسئولیت موضوع بیمه نامه قبلاً طى بیمه نامه دیگرى مورد تأمین قرار گرفته باشد ، بیمه گر ما به التفاوت غرامت نسبت به مبلغ تأدیه شده از سوى بیمه گر اول را متعهد مى گردد. تعهدات بیمه گر منحصر به معالجه ، مداوا با عمل جراحى انجام شده در مدت بیمه نامه مى باشد. لیكن مسئولیت هاى ناشى از اعمال انجام شده در مدت بیمه نامه در صورت احراز انتساب آن به اعمال مذكور ظرف سه سال از تاریخ انجام عمل ، تحت پوشش مى باشد. بیمه گر وكیل و وكیل در توكیل است تا در صورت لزوم به هزینه خود دفاع از دعاوى اشخاص ثالث علیه بیمه گزار به مناسبت مسئولیت هاى موضوع این بیمه نامه را عهده دار گردد. هزینه هاى داورى متعلقه در هر دعوى جزو تعهد بیمه گر محسوب مى گردد. مشروط به این كه كل مبلغ قابل پرداخت از حداكثر تعهد مندرج در متن بیمه نامه تجاوز ننماید. بیمه هاى مهندسى بیمه هاى مهندسى از انواع بیمه هاى اشیاء است كه هدف اصلى آن ارائه تأمینى جامع و كافى براى موارد بیمه شده خصوصاً پروژه هاى در دست احداث مى باشد. از انـواع بسیار متـداول بیمه هاى مهندسى خصوصاً در ایـران ، بـیمه هاى تمام خطرمقاطعه كارى ، تمام خطر نصب و تمام خطر ماشین آلات راهسازى و ساختمانى مى باشد. بیمه تمام خطر مقاطعه كارى این نوع بیمه از متداول ترین انواع بیمه هاى مهندسى است كه به موجب آن تقریباً كلیه خساراتى كه در تمام طول زمان احداث پروژه به كار موضوع قرارداد، ماشین آلات و لوازم و تجهیزات ساختمانى و همچنین خسارات مادى و صدمات جسمانى را كه ممكن است به اشخاص ثالث وارد آید0 پوشش میدهد . براى مثال می توان احداث ساختمان هاى مسكونى و ادارى ، بیمارستان ها ، مدارس كارخانجات ، نیروگاه ها ، فرودگاه ها ، تأسیسات راه آهن ، پل ها ، سدها و یا هر نوع كار ساختمانى دیگر را نام برد. مدت این بیمه برابر با مدت قرارداد ساخت مى باشد و علاوه بر آن دوازده ماه نیز معمولاً به عنوان دوره نگهدارى منظور مى گردد. عمده خساراتى كه در این نوع بیمه تحت پوشش قرار مى گیرد عبارت اند از خسارات ناشى از : آتش سوزى ، صاعقه ، انفجار ، سیل ، طغیان آب ، برف ، هر نوع طوفان ، زمین لرزه ، نشست و لغزش زمین و صخره ها ، دزدى همچنین خسارت ناشى از اجراى ناصحیح كار ، عدم مهارت ، سهل انگارى ، اعمال توأم با سوء نیت ، اشتباهات فردى و … بیمه تمام خطر نصب در بیمه تمام خطر نصب كلیه خطرات محتمل در تمام طول زمان احداث پروژه شامل دوره انباردارى ، دوره نصب و دوره راه اندازى تحت پوشش قرار مى گیرد. این بیمه تأمین جامع و كافى براى ساخت و نصب انواع كارخانجات ، عملیات لوله گذارى خطوط لوله ، پالایشگاه ها ، نیروگاه ها ، توربین ها ، ژنراتورها و دیگ هاى بخار را فراهم مى آورد. عمده خساراتى كه در این نوع بیمه تحت پوشش قرار مى گیرد عبارت اند از خسارات ناشى از : آتش سوزى ، انفجار ، صاعقه ، سیل ، طغیان آب ، باران ، برف ، هر نوع طوفان ، زمین لرزه ، نشست و لغزش زمین و صخره ها، دزدى، همچنین خسارت ناشى از خطا در نصب ، سهل انگارى، عدم مهارت، عدم تجربه ، اعمال توأم با سوء نیت ، اتصال كوتاه ، ولتاژ بیش از حد ، فشار یا خلاء بیش از حد و … بیمه تمام خطر ماشین آلات ساختمانى و راهسازى این نوع بیمه از انواع بیمه هاى مهندسى است كه براى ماشین آلاتى كه فاقد شماره شهربانى مى باشند و معمولاً براى كار در پروژه ها از آنها استفاده مى گردد، طراحى شده است ، براى مثال می توان از انواع جرثقیل ، لودر ، بولدوزر و یا هر نوع ماشین آلات و دستگاه هایى كه در محل اجراى یك پروژه ساختمانى مورد استفاده قرار می گیرد نام برد. این نوع بیمه از انواع بیمه هاى تمام خطر مى باشد كه به جزء چند استثناء كه در بیمه قید گردیده تقریباً هرگونه زیان یا خسارت ناگهانى و غیر قابل پیش بینى وارد به مورد بیمه را جبران مى نماید. بیمه هاى آتش سوزى بیمه نامه هاى آتش سوزى منازل مسكونى یكى از رایج ترین انواع بیمه آتش سوزى، بیمه آتش سوزى منازل مسكونى است كه در این نوع بیمه ، بیمه گزار اعیانى " ساختمان " و اثاثیه منزل مسكونى خود را در مقابل خطرات آتش سوزى ، انفجار و صاعقه بیمه مى نماید. ساختمان و اثاثیه منزل مسكونى را می توان در مقابل خطرات دیگرى از قبیل : سیل ، زلزله ، طوفان، تركیدن لوله هاى آب، ضایعات آب و برف ، برخورد وسایط نقلیه، ریزش ، فروكش و سقوط هواپیما به عنوان خطرات تبعى بیمه نمود . در این نوع بیمه مصالح به كار رفته در ساختمان و نوع بنا عامل مؤثرى در تعیین میزان حق بیمه متعلقه مى باشد. بیمه ( پول در صندوق و پول در گردش) پول در صندوق در این نوع بیمه ، پول ( اسكناس یا وجوه رایج مملكتى ) سكه ( به استثناى مسكوكات گرانبها ) چك بانكى و تمبرهاى مالیاتى موجود در صندوق و خزانه مؤسسات ، شركت ها و بانك ها مادامى كه در صندوق یا خزانه مذكور نگهدارى مى شود در مقابل خطر سرقت با شكستن حرز تحت پوشش بیمه اى مى باشد، ضمناً چنانچه محل استقرار صندوق یا خزانه متعلق به بیمه گزار باشد خسارات وارده به محل مورد بیمه در نتیجه سرقت یا اقدام به سرقت نیز تحت پوشش قرار مى گیرد. پول در گردش در ایــن بیمه ، كلیه وجوه در حین نقل و انتقال بیمه گزار از یك نقطه به نقاط دیگر در مقابل خطرات آتش سوزى ، انفجار ، صاعقه و سرقت ( اعم از مسلحانه یا غیر مسلحانه و توأم با جبر و عنف ) تحت پوشش بیمه اى مى باشد.   اهمیت بیمه در دنیای امروز، به‌حدی است که کمتر فعالیت اقتصادی و اجتماعی را می‌توان یافت که بدون وجود بیمه به عرصه تجارت وارد شوند و پابرجا نیز، مانده باشند که این امر، در میان کشورهای مترقی و پیشرفته بیشتر رؤیت می‌شود. بیمه عقدی است که به‌موجب آن یک طرف تعهد می‌کند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده با وجه معینی بپردازد. متعهد را بیمه‌گر، طرف تعهد را بیمه‌گذار، وجهی را که بیمه‌گذار به بیمه‌گر می‌پردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه می‌شود موضوع بیمه نامند. به‌عبارت دیگر بیمه به مانند ضمانت یا تضمینی می‌ماند که به‌هنگام ایجاد مشکل در زندگی فرد و یا به‌وجود آمدن حادثه و خط پیامدهای ناشی از آن را به حداقل می‌رساندو شرایط مناسب و متعادلی را برای فرد آسیب‌دیده فراهم می‌آورد در این شرایط کل و یا بخشی از زیان و خسارت ناشی از خطر، با حمایت‌ها و فراهم کردن امکانات مورد نیاز از سوی بیمه‌گر، از فرد بیمه‌گذار سلب می‌گردد در واقع هدف از تشکیل شرکت‌های بیمه‌ای، ایجاد تأمین موردنیاز جامعه از طریق انجام و تعمیم انواع بیمه‌های بازرگانی موردنیاز جامعه را می‌توان برشمرد. همچنین یکی دیگر از علل پیدایش بیمه، نیازمندی بشر به امنیت و تسریع فعالیت‌های اقتصادی برای سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی است که از طریق انواع بیمه‌نامه‌ها تأمین می‌گردد. صنعت بیمه در شور ما، در مقایسه با جوامع اروپائی و برخی از کشورهای آسیائی از پیشرفت چندانی برخوردار نیست که از جمله علل آن می‌توان به عواملی همچون: ▪ عدم سرویس‌دهی مناسب شرکت‌های بیمه ▪ پائین بودن سطح درآمدهای مردم ▪ و از همه مهمتر عدم آشنائی کافی با بیمه در بین مردم اشاره کرد. صنعت بیمه به‌عنوان یکی از بخش‌های اساسی و مهم اقتصاد هر کشور است و این صنعت زمانی می‌تواند رشد و توسعه یابد که فرهنگ استفاده از آن در بین مردم به‌وجود آمده و رشد یافته باشد. در این مبحث سعی بر آن است که با درج مطالبی در رابطه با بیمه، موجب آشنائی و افزایش اطلاعات خوانندگان در این زمینه گردد. در مبحث قبل به تاریخچه بیمه اشاره شد و عنوان گردید که بیمه به دو گروه بیمه اجتماعی و بازرگانی تقسیم می‌گردد. بیمه بازرگانی، بیمه‌ای است که افراد برای ایجاد اطمینان و پشتوانه در زندگی و فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی خود از آن بهره می‌گیرند و حالت قرارداد و داد و ستد با شرکت بیمه دارند. اهمیت اقتصادی بیمه‌های بازرگانی در جبران خسارت‌ها، جلب پس‌اندازها و تشکیل سرمایه و سرمایه‌گذاری‌ها، تحصیل درآمد ارزی و پیشگیری از وقوع خسارت‌ها و افزایش سطح اشتغال آشکار می‌شود.   بیمه‌های بازرگانی امروزه به ۳ گروه: ۱) بیمه اموال ۲) بیمه مسئولیت ۳) یبمه اشخاص تقسیم گردیده است. که در این مبحث به معرفی بیمه اشخاص و انواع آن پرداخته شده است و به سایر انواع بیمه‌ها در مبحث‌های آتی خواهیم پرداخت. تاریخچه بیمه‌های اشخاص، به چند قرن قبل بازمی‌گردد. نخستین بیمه‌نامه، در زمان ملکه الیزابت اول در انگلستان صادر گردید که به‌صورت یک بیمه عمر زمانی ساده بود و زندگی بیمه‌گذار را برای مدت یکسال تحت پوشش قرار می‌داد، در تاریخ بیمه انگلستان نوشته شده است که اولین بیمه‌نامه به‌طور رسمی که با تعیین حق بیمه معین و بیمه گرانی که در این زمینه به فعالیت بپردازند در ۱۸ ژوئن ۱۵۸۳ صادر گردید که زندگی ویلیام گیونز را به مدت یکسال تحت پوشش بیمه قرار داده بود. در سال‌های آغازین پیدایش بیمه‌های اشخاص، صدور بیمه‌نامه بدون توجه به اصول پزشکی صورت می‌گرفت. به‌طوری که شخص وارد شرکت بیمه می‌شد و با مذاکره و داوری ظاهری، فرد متقاضی ارزیابی و سپس قرارداد بیمه، با وی منعقد می‌گردید. تا اینکه در سال ۱۸۰۷ میلادی بیمه اشخاص بر پایه و اساس معیارهای فنی تنظیم و صادر گردید، به‌طوری که متخصصان و پزشکان به جمع این مدیران بیمه اضافه شدند و ارزیابی خطر صرفاً براساس اظهارات متقاضی بیمه و از روی ظاهر شخص انجام نمی‌پذیرفت و معیارهای فنی چون سن، جنس، تاریخچه سلامتی خانواده مانند بیماری‌های مادرزاد با معلولیت‌ها و شغل و حرفه و ... فرد در نظر گرفته می‌شد. امروزه صدور بیمه‌نامه برای بیمه‌های اشخاص معمولاً، مستلزم معاینه با انجام آزمایش پزشکی است. موضوع بیمه اشخاص عبارت است از تأمین خطر قوت، نقص عضو، از کارافتادگی همیشگی یا موقت، مستمری و جبران هزینه‌های درمانی. یکی از مواردی‌که در بیمه اشخاص مطرح می‌باشد موضوع مرگ یا از کارافتادگی است، به‌ویژه در رابطه با مرگ‌های زودرس و دور از انتظار، به‌طوری که مرگ زودرس در خانواده‌ای، می‌تواند عواقب اقتصادی ناگواری را به دنیال داشته باشد. ک یکی از راه‌های کاهش مخاطرات (مشکل اقتصادی) ناشی از مرگ نابهنگام می‌تواند با استفاده از بیمه‌های اشخاص صورت گیرد. چنانچه حادثه‌ای ناگوار منجر به مرگ و از دست رفتن زندگی فرد شود از طریق بیمه‌های عمر، ضرر و زیان‌های مالی و اقتصادی به حداقل می‌رسد و اگر حادثه‌ای به از کارافتادگی یا نقص عضو فرد منجر شود، شخص می‌تواند از طریق بیمه‌های حوادث و درمانی (بیمه‌های اشخاص) غرامت ناشی از آن را جبران نماید. فرضیه ایجاد بیمه‌های اشخاص، کاهش آثار اقتصادی (خطرات جانی - مالی) برای خانواده بوده است. بیمه اشخاص می‌تواند در زمینه اقتصادی آثار مثبتی در زندگی افراد ایجاد نماید: الف) هدف اصلی بیمه اشخاص حمایت از افراد به هنگام مضیقه مالی است به‌طوری که پس از مرگ یا از کارافتادگی نان‌آور خانواده درآمد مشخص و معینی برای بازمندگان جاری خواهد بود. ب) دیگر مزیت استفاده از بیمه‌نامه‌های اشخاص استفاده از آن به‌صورت نوعی پس‌انداز است. این‌گونه بیمه‌نامه‌ها براساس شرایط می‌توانند جنبه حمایتی یا جنبه پس‌انداز داشته باشند و حتی یک منبع درآمد اضافی برای زمان پیری و از کارافتادگی شخص به حساب آیند. ج) ارائه بیمه‌های درمانی نیز یکی دیگر از خدماتی است که توسط بیمه‌های اشخاص ارائه می‌گردد که معمولاً شرکت‌های بیمه به‌عنوان بیمه‌گر دوم و تکمیلی وارد کارهای بیمه درمان می‌شوند که خدمات بیمه اجتماعی و بهداشت عمومی را تکمیل می‌نمایند.   بیمه اشخاص به ۳ گروه اصلی تقسیم شده است: ۱) بیمه‌های عمر Life Insurance ۲) بیمه‌های حوادث Accident Insurance ۳) بیمه‌های درمانی Healt Insurance که در مبحث‌های آتی به انواع بیمه اشاره خواهد شد. بيمه هاي اموال يا اشياء در اين نوع بيمه هدف جبران خسارتهاي وارده به اشياء و اموال افراد جامعه مي باشد و در حقيقت زيان مالي وارده به اموال افراد جامعه را تحت پوشش قرار ميدهد.در اين نوع بيمه ، موضوع تعهد بيمه گر شي ء يعني آنچه كه قابل تقديم به وجه نقد است مي باشد از مهمترين ويژگيهاي انواع بيمه هاي اموال يا اشياء خسارتي بودن آنهاست . حداكثر تعهد بيمه گر در اين نوع بيمه ها تا سقف مبلغ شده مي باشد به عبارت ديگر بر اثر تحقق خطر بيمه شده وضعيت مالي بيمه گذار نامتعادل مي شود كه بيمه گر اين وضعيت نامتعادل را برطرف مي كند . بيمه هاي اموال يا اشياء‌ متنوع ترين شاخه بيمه هاي بازرگاني است و بيمه گران هر روز طرحها و پوششهاي بيمه اي متنوعي را براي جبران خسارت و زيانهاي احتمالي از اين گونه خطرها به بازار بيمه عرضه مي نمايند بنابراين انواع بيمه هاي اشياء به طور مرتب در حال افزايش مي باشد برخي از بيمه هاي اشياء‌ كه فعلاً در بازار بيمه موجود مي باشد عبارتند از : بيمه آتش سوزي بيمه اتومبيل بيمه مهندسي بيمه كشتي بيمه حمل و نقل كالا (باربري) بيمه و.... بيمه مسئوليت هر يك از ما (اشخاص حقيقي يا حقوقي) در زندگي اجتماعي و يا فعاليت اقتصادي خود، ممكن است به طور ناخواسته (غيرعمد) موجب وارد شدن خسارتي به شخص ديگري شويم، در چنين مواردي، قانون مقصر را مكلف مي‌كند كه زيان وارده به شخص خسارت ديده را جبران كند. در ايران، بخشي از قانون مدني، كل قانون مسئوليت مدني، بخش‌هايي از قانون كار و تأمين اجتماعي و همچنين بخش‌هايي از مقررات صنفي برخي از مشاغل، مسئوليت مقصر در جبران خسارت زيان‌ديدگان را تأييد مي‌كنند. شركت بيمه سامان مسئوليت‌هاي ناشي از وارد كردن خسارت‌هاي غيرعمدي كه طبق قانون مشمول جبران خسارت و استيفاي حقوق زيان‌ديده مي‌شوند را تحت پوشش بيمه قرار مي‌دهد. شركت بيمه سامان با صدور انواع بیمه‌نامه مسئولیت تعهد مي‌كند، خسارت‌هايي را كه از طرف بيمه‌گذار به طور غيرعمد به اشخاص ثالث وارد شده و وي مسئول جبران آنها شناخته شود را براساس شرايط بيمه‌نامه بپردازد. برخي از بيمه‌نامه‌هاي مسئوليت قابل صدور در شركت بيمه سامان : - بيمه‌نامه مسئوليت كارفرمايان در قبال كاركنان - بيمه‌نامه مسئوليت حرفه‌اي، شامل مسئوليت حرفه‌اي پزشكان و .... - بيمه‌نامه مسئوليت مدني عمومي در برابر اشخاص ثالث - بيمه‌نامه مسئوليت توليدكنندگان كالا - بيمه‌نامه مسئوليت حمل و نقل داخلي و بين‌المللي - انواع بيمه‌نامه مسئوليت قراردادي راهنماي دريافت خسارت بيمه مسئوليت براي دريافت خسارت چه مداركي مورد نياز است ؟ نكته مهم : از آنجائيه كه در كليه بيمه هاي مسئوليت مدني بدون استثنا بيمه گذار موظف است به محض اطلاع از هرگونه ادعا عليه خود بلافاصله حداكثر ظرف مدت 5 روز بيمه كننده را بصورت كتبي مطلع نموده و تشكيل پرونده خسارت نمايد لذا ضروريست در ابتدا به اطلاع بيمه شونده محترم رسانده شود كه موظف هستند در مدت تعيين شده نسبت به تشكيل پرونده اقدام نمايند و ساير مدارك را بعدا به بيمه گر ارائه نمايند . بنابراين مداركي كه در زير توضيح داده خواهد شد بعد از مرحله اعلام كتبي خسارت و تشكيل پرونده ميباشد و نه لزوما اينكه بيمه شونده ابتدا مدارك را بصورت كامل تهيه نمايد و بعدا جهت تشكيل پرونده مراجعه نمايد بنابراين در كليه بيمه نامه ها تكرار و شرح مرحله فوق خدداري ميگردد . بيمه مسئوليت حرفه اي پزشكان پيرانپزشكان مسئول فني بيمارستانها ارائه مدارك باليني و شناسايي بيمار نظريه سازمان نظام پزشكي و يا نظريه سازمان پزشكي قانوني بيمه مسئوليت در برابر كاركنان : گزارش كارشناسان خسارت توسط واحد اجرايي مدارك شناسايي و اشتغال به كار مصدوم در صورت فوت : نظريه كارشناس وزارت كار و امور اجتماعي گوهاي فوت جواز دفن گواهي انحصار وراثت گزارش مقامات انتظامي در صورت نقص عضو و جرح : مدارك باليني مصدوم بيمه مسئوليت ناشي از اجراي عمليات ساختماني ادعاي خسارت بر عليه بيمه گذار توسز زيانديده تهيه گزارش كارشناس خسارت توسط كارشناس منتخب بيمه كننده در صورت طرح دعوي از سوي زيانديده در مراجع قضايي ارائه مدارك مربوطه بيمه مسئوليت توليد كنندگان كالا مدارك خريد كالا توسط مصرف كننده و يا زيانديده ارائه گواهي بيمه مربوطه تهيه گزارش كارشناسي خسارت توسط كارشناس واحد اجرايي بيمه مسئوليت متصديان حمل و نقل داخلي ارائه گزارش نيروي انتظامي تهيه گزارش كارشناس خسارت توسط واحد اجرايي ارائه نسخ بارنامه مخصوص گيرنده كالا و راننده گواهينامه راننده تعدادي عكس از محموله خسارت ديده ترجيحا در محل وقوع حادثه فاكتور محموله و صورت حساب راننده در صورت وجود مقصر حادثه عدم رضايت عليه نامبرده بيمه مسئوليت شركتهاي حمل و نقل بين المللي C.M.R اصل راهنامه C.M.R بارنامه و صورت بسته بندي كالا اصل صورت مجلس گمركي گزارش مقامات انتظامي در صورت بروز حادثه وسيله نقليه اصل گواهي كسر تخليه در صورت احراز كسر تخليه اصل فاكتور خريد كالا بيمه طرح دام (گاوداري صنعتي اسبهاي مسابقه) اعلام كتب خسارت ظرف مدت 48 ساعت از وقوع حادثه و با شروع بيماري تهيه عكس از اسب يا دام آسيب ديده بطوريكه پلاك دام قابل شناسايي باشد. گواهي دكتر دامپزشك مجموعه مبني بر وقوع حادثه يا علت بيماري ارائه روند درمانهاي انجام شده در خصوص گاو ارائه گواهي مسئول فني كشتارگاه مبني بر ورود و انجام كشتار و وزن دام كالبد شكافي ارائه گزارش مربوطه بيمه مهندسي بيمه با ايجاد امنيت خاطر و آرامش روحي ، نگراني ناشي از حوادث ناگهاني و پيش بيني نشده را در اذهان كمرنگ كرده و از اين طريق به روان شدن چرخه كار و زندگي كمك مي نمايد . بدون پشتوانه و حمايت پوششهاي بيمه اي ، فعاليت بخشهاي مختلف اقتصادي نيز همراه با بيم و عدم اطمينان خواهد بود . با توجه به اينكه يكي از عوامل بنيادي در رشد و توسعه (امنيت سرمايه) مي باشد و اين امر نيز بدون وجود بيمه تحقق نخواهد يافت ، شركت سهامي بيمه ايران با توانائي پذيرش انواع پوششهاي بيمه اي و با هر سرمايه ، تلاش نموده است تا ضمن ايجاد امنيت در سرمايه گذاري ، گامي موثر در ايجاد خدمت بهتر به بيمه گذاران محترم بر دارد . بيمه هاي مهندسي از جمله رشته هاي بيمه اي است كه تضمين كننده سرمايه در بخش خصوصي و عمومي بوده و رونق چرخه اقتصادي مي باشد . مهمترين بيمه هاي مهندسي عبارتند از : بيمه تمام خطر پيمانكاران اين بيمه نامه خسارتهاي فيزيكي ، غير قابل پيش بيني و ناشي از حادثه را در حين اجراي پروژه هاي عمراني و زيربنائي و عمليات ساختماني انواع سازه از قبيل ساختمانهاي مسكوني ، اداري ، برجها ، كارخانجات ، سيلوها ، راهها ، راه آهن ، فرودگاه ، سدها ، پروژه هاي آبياري و زهكشي ، تونلها ، لوله كشي فاضلاب ، مخازن آب ، موج شكنها و مانند آن را تحت پوشش قرار مي دهد . عوامل زيادي از جمله آتش سوزي ، صاعقه ، انفجار ، سيل ، طغيان آب ، انواع طوفان ، زلزله ، نشست ، لغزش و رانش زمين ، دزدي ، طراحي غلط ، اجرا با كيفيت نازل ، فقدان مهارت ، غفلت ، اعمال ناشي از سوء نيت يا خطاي اشخاص باعث بروز خسارت در انواع سازه ها مي شوند كه در ضمن به هدر رفتن سرمايه سلامت جامعه را نيز به مخاطره خواهند انداخت . در بيمه ياد شده علاوه بر پوششهاي فوق خسارتهاي وارد ساختماني ، خسارتهاي جاني و مالي در برابر اشخاص ثالث و برداشت ضايعات نيز قابل بيمه شدن مي باشند و پس از تحويل موقت دوره نگهداري (دوره تضمين) نيز به منظور ايفاي تعهدات قراردادي تحت پوشش قرار مي گيرد . بيمه تمام خطر نصب اين بيمه نامه خسارتهاي فيزيكي غير قابل پيش بيني ناشي از حادثه كه در حين اجراي عمليات نصب و يا مونتاژ انواع ماشين آلات و تجهيزات و نيز نصب هر گونه سازه با اسكلت فلزي در كارگاههاي كوچك و بزرگ صنعتي ، صنايع خودرو سازي ، شيميائي ، فولاد ، غذائي ، چوب و كاغذ ، چرم ، كاشي سازي ، صنايع وابسته به كشاورزي همچنين سيستمهاي مخابراتي ، ابزارهاي دقيق آزمايشگاهي ، نيروگاهها ، پروژه هاي انتقال آب ، گاز و خطوط انتقال نيرو را تحت پوشش قرار مي دهد . بيمه نامه تمام خطر نصب خسارتهاي ناشي از آتش سوزي ، صاعقه ، انفجار ، زلزله ، سيل ، طوفان آب ، لغزش و رانش زمين ، دزدي با شكست حرز تحت پوشش مي باشد . مواردي نظير طراحي غلط ، مصالح معيوب ، اجراي غلط ، خطرات بوجود آمده در كارخانه سازنده ، ماشين آلات و تجهيزات بكارگرفته شده براي نصب نيز قابل بيمه شدن مي باشند . پوشش بيمه تمام خطر از زمان شروع عمليات نصب و ساختماني آغاز و شامل دوره آزمايش و نگهداري نيز خواهد شد . نيز مسئوليت در برابر اشخاص ثالث در بخش دو بيمه تمام خطر تحت پوشش قرار مي گيرد . مدارك لازم براي صدور بيمه نامه در بيمه هاي مهندسي تمام خطر نصب پيمانكاران شامل موارد زير مي باشد : فتوكپي پيمان ريز اقلام مورد بيمه يا فهرست بهاء نقشه كلي كار يا سايت پلن برنامه زمانبندي اجراي كار تكميل پرسشنامه مربوطه درخواست كتبي بيمه گذار بيمه سازه هاي تكميل شده اين بيمه نامه خسارتهاي وارد به انواع سازه هاي احداث شده را در زمان بهره برداري از قبيل ساختمانها ، برجها ، جاده ها ، راه آهن ، فرودگاه ، كانالهاي آبياري ، پلها ، تونلها ، سدها ، موج شكن و اسكله ، خطوط لوله آب ، نفت ، گاز ، فاضلاب و نيز انبارها و معادن را تحت پوشش قرار مي دهد . بيمه سازه هاي تكميل شده از نوع خطرات معين بوده و خسارتهاي ناشي از سيل ، طغيان آب ، طوفان ، زلزله ، آتش سوزي و انفجار ، خرابكاري ، برخورد وسائط نقليه زميني ، دريائي و هوائي ، نشست ، حركت زمين و صاعقه را تحت پوشش قرار مي دهد . بيمه شكست ماشين آلات بيمه به عنوان مكانيزم انتقال ريسك (ضرر و زيان ناشي از خسارت) مي باشد كه در آن بيمه گذار (مشتري) با پرداخت مبلغي به عنوان حق بيمه زيان را به شركت بيمه (بيمه گر) منتقل مي كند . در تعريف ريسك نيز گفته شده كه عدم اطمينان از وقوع خسارت مي باشد . امروزه بيمه در كشورهاي صنعتي و پيشرفته رشد چشمگيري يافته و تقريبا اكثر اموال ، دارائي ها و مسئوليتهاي گوناگون اشخاص در مقابل همديگر تحت پوشش بيمه قرار مي گيرد . شركتهاي بيمه نيز با توجه به سرمايه و ذخاير خود بخشي از ريسك را نگهداشته و قسمت ديگر را از طريق بيمه اتكائي به ديگر شركتهاي بيمه واگذار مي نمايند . بنابراين شركتهاي بيمه در انتقال ضررو و زيان اقتصادي يك كشور كه از حوادث گوناگون به وجود مي آيد به بازار بين المللي نقش مهمي را ايفا مي نمايند . هر چند كه در كشورما در سالهاي اخير صدور بيمه نامه رونق يافته اما در ارتباط با بيمه شكست ماشين آلات كه يكي از بيمه نامه هاي دوره بهره برداري و جز بيمه هاي مهندسي است رشد آنچناني حاصل نشده است و ماشين آلات و تاسيسات موجود در يك كارخانه ، كارگاه كه براي خريد و نصب و راه اندازي آنها سرمايه گذاري كلان صورت گرفته جز مورد بيمه در بيمه شكست ماشين آلات محسوب مي شوند به عنوان مثال نيروگاههاي توليد برق ، دستگاههاي توزيع برق كه در پست برق و خطوط انتقال نيرو قرار دارند ، كليه ماشين آلات توليد و تجهيزات كمكي آنها از قبيل ماشين ابزار ، ماشينهاي كاغذ سازي ، پمپ ها ، كمپرسورها ، مخازن لوله كشي و ... مي توانند تحت پوشش بيمه نامه قرار گيرند . بيمه نامه شكست ماشين آلات ، خسارتهاي فيزيكي و غير قابل پيش بيني و ناشي از حادثه را به ماشين آلات و تجهيزات و تاسيسات كه نياز به تعمير و يا تعويض داشته باند جبران مي كند . زيان يا حسارت تحت پوشش بيمه شكست ماشين آلات معمولا ناشي از علل زير مي باشد : خطا در طراحي ، محاسبات ، نقشه ، مشخصات فني ، خطا در نصب ، عيب در ريخته گري و يا مصالح اغلب حوادث ناشي از اين خطاها زماني رخ مي دهد كه دوره گارانتي آنها سپري شده است و امكان مراجعه به سازندگان جهت اخذ خسارت وحود ندارد . خطا در بهره برداري از ماشين آلات ، عدم مهارت ، بي دقتي ، سهل انگاري براساس آمار موجود خسارات ناشي از علل فوق دائما در حال افزايش مي باشند . علي رغم احتياط لازم و كافي ، خطا در بهره برداري هر لحظه ممكن است رخ داده و باعث خسارت سنگين شود . گسيختگي به واسطه نيروي گريز از مركز نيروي گريز از مركز در مقايسه با ساير علل به كرات اتفاق نمي افتد ولي مواردي وجود دارد كه علاوه بر خسارت به خود ماشين باعث از بين رفتن دستگاههاي مجاور نيز شده است . اتصال كوتاه و علل الكتريكي ديگر تجهيزات الكتريكي ممكن است در اثر اتصال كوتاه و يا ولتاژ زياد و يا عيب در عايق كاري يا تخليه الكتريكي و تنش مكانيكي ناشي از جريان برق خسارت جدي داشته باشد . در اين موارد علاوه بر اينكه خود دستگاه آسيب مي بيند به دليل توقف توليد خساراتي به توليد كننده وارد مي شود . كمبود آب در ديگ اغلب كمبود آب در ديگ ناشي از خطا در بهره برداري مي باشد عملكرد ناصحيح ابزارهاي اندازه گيري و يا از كارافتادن سيستم آبرساني ديگ و وسايل اعلام خبر ممكن است علت حادثه باشند . انفجار فيزيكي تفاوت انفجار فيزيكي در مقايسه با انفجار شيميائي گسيختگي ديواره مخازن در اثر فشار بيش از حد محتويات آن و بدون فعل و انفعال شيميائي مي باشد . مثال بارز آن انفجار ديگ در اثر فشار بخار آن مي تواند باشد . پديده انقباض وقتي كه مخزن به واسطه فشار خارجي و يا خلا داخلي در هم ريخته مي شود نيز تحت پوشش بيمه شكست ماشين آلات . طوفان و يخ زدگي ماشين آلاتي كه در فضاي آزاد نصب مي شوند بيشتر در معرض اين حوادث مي باشند . حتي آنهائيكه در داخل يك ساختمان نصب شده اند ممكن است به واسطه طوفان آسيب ببينند در اين ارتباط توجه خاص به خسارت وارده به جرثقيل ها ، كابل هاي هوائي ، خطوط انتقال نيرو و دكل آنها و آنتن هاي مخابراتي مبذول مي شود . علاوه بر موارد مذكور با پرداخت حق بيمه اضافي حوادث نظير زلزله ، سيل ، راتش زمين و يا ساير حوادث طبيعي كه بشر در ايجاد آنها دخالتي ندارد نيز تحت پوشش بيمه شكست ماشين آلات قرار مي گيرند . در تقسيم بندي عوامل باعث خسارت به ماشين آلات و تاسيسات يك كارخانه آنها را به سه دسته گروه بندي مي كنند: عامل فني يا نقص فني دستگاه كه ممكن است در كارخانه سازنده رخ داده ولي در زمان بهره برداري باعث خسارت مي شود . عامل انساني كه ممكن است مهندس يا تكنسيني كه با ماشين كار مي كند در رعايت ترتيب راه اندازي و يا اجراي دستور العمل كارخانه سازنده خطا نمايد و يا به اخطارهايي كه در اتاق منترل مي بيند و يا مي شنوند بي توجهي كند . عامل سوم كه در به وجود آمدن شكست ماشين آلات دخالت دارد عامل خارجي است مثل افتادن اشيا هنگام جابه جائي به روي دستگاهها قطع برق به دليل خاموشي و يا توسط پيمانكاري كه در مجاورت كارخانه كار مي كند كه ممكن است باعث منجمد شدن موارد مذاب در خط توليد گرديده و در نتيجه خسارات سنگيني را به خط توليد وارد نمايد . در مواردي نيز قصد خرابكاري باعث شكست ماشين آلات مي شود . ساير عوامل : علاوه بر عوامل سه گانه كه در نهايت حاصل سهل انگاري افراد بشر است بايد حوادث طبيعي مانند سيل و زلزله را نيز به آنها اضافه نمود كه بشر در ايجاد آنها دخالتي نداشته و نمي تواند جلو وقوع آنها را بگيرد ولي مي تواند در طراحي و اجرا اقداماتي به كار ببرد كه از اثرات مخرب آنها بكاهد و حتي تا اندازه اي به صفر برساند مثلا صاعقه كه يك حادثه طبيعي است ممكن است مدار الكترونيكي تجهيزات موجود در كارخانه را آسيب بزند با نصب برق گير تا اندازه اي از اثرات مخرب آن كاسته مي شود و يا با احداث زهكش و يا دايك از هجوم سيلاب به محوطه كارخانه جلوگيري به عمل مي آيد .   توضيحات : در صورت وقوع حادثه به ماشين آلات ، بيمه گر (شركت بيمه) ارزش جايگزين دستگاه آسيب ديده را پرداخت مي نمايد اين ارزش شامل : قيمت خريد دستگاه ، حقوق و عوارض گمركي براي واردات ، هزينه حمل تا محل نصب و هزينه نصب مي باشد . همچنين براي كارهاي ساختماني و مواد اوليه نيز حد غرامتي در بيمه نامه در نظر گرفته مي شود . جهت بيمه نمودن ماشين آلات بيمه گر پرسشنامه اي را در اختيار متقاضي قرار مي دهد تا به سوالات مربوطه پاسخ داده و اطلاعاتي را به منظور ارزيابي ريسك در اختيار بيمه گر قرار دهد. ذكر اين نكته ضروري است كه بيمه شكست ماشين آلات فقط براي كارخانجات بزرگ طراحي نشده بلكه يك دستگاه واحد نيز مي تواند تحت پوشش قرار گيرد . پس از دريافت پرسشنامه كارشناس فني بيمه گر بازديد اوليه را از مواردي كه براي بيمه پيشنهاد شده به عمل مي آورد . در بازديد اوليه كارشناس فني علاوه بر مشاهده كاركرد ماشين يا ماشين آلات و خط توليد و اطمينان از كاركرد درست و خط توليد و اطمينان از كاركرد درست آنها معمولا به مواردي مانند مديريت ، تعميرات و نگهداري ، مهندسي و بازرسي و سيستم اطفاي حريق و ايمني توجه بيشتر مي نمايد . بيمه ماشين آلات و تجهيزات پيمانكاري اين بيمه نامه تمامي خسارتهاي وارد به ماشين آلات و تجهيزات پيمانكاري مانند لودر ، بولدزر ، سايدبوم ، جرثقيل و... را كه بعنوان ابزار كار پيمانكاران مي باشند جبران مي نمايد . بيمه فساد كالا در انبار سردخانه اين بيمه نامه خسارتهاي وارد به كليه كالاهاي قابل نگهداري در سردخانه ها از قبيل مواد پروتئيني ، ميوه جات ، فراورده هاي لبني و نيز مواد شيميائي و داروئي را تحت پوشش قرار مي دهد. بيمه فساد كالا در سردخانه خطرات ناشي از عدم رعايت مسائل فني ، نوسانات درجه برودت ، نشست ناگهاني و پيش بيني نشده عوامل خنك كننده از مدار داخل سردخانه ، نوسانات برق سراسري ، تغيير در برودت هواي داخل و بطور كلي هر نوع اخلال در سيستم سرمايش را تحت پوشش قرار مي دهد . بيمه عدم النفع ناشي از شكست ماشين آلات اين بيمه نامه مكمل بيمه شكست ماشين آلات مي باشد وچنانچه در اثر خطرات ناگهاني وارد به ماشين آلات ، وقفه اي در توليد كارخانه بوجود آيد ، زيان ناشي از عدم توليد كه شامل هزينه هاي جاري ، حقوق و دستمزد كاركنان در طول دوره تعطيلي و سود از دست رفته مي باشد را بيمه مي نمايد . زيان ناشي از عدم توليد به مراتب بيشتر از خسارت فيزيكي وارد به ماشين آلات مي باشد. بيمه بويلر و مخازن تحت فشار اين بيمه نامه خسارتهاي ناشي از انفجار فيزيكي بويلر و مخازن تحت فشار را كه به بويلر و اموال بيمه گذار صدمه مي زند و همچنين خسارتهاي جاني و جاني و مالي وارد به اموال و اشخاص ثالث را تحت پوشش قرار مي دهد . بيمه تجهيزات الكترونيكي اين بيمه نامه خطرات وارد به انواع تجهيزات الكترونيكي مورد استفاده در كارگاههاي صنعتي ، صنايع ، لوازم پزشكي و آزمايشگاهي ، لوازم اداري ، سيستمهاي هشدار دهنده ، تجهيزات بيمارستاني ، دستگاههاي كنترلي ،‌تجهيزات مربوط به سينما و فيلمبرداري ، دستگاههاي تست مواد ، تجهيزات گيرنده و فرستنده كامپيوتر و مانند آنها را تحت پوشش قرار مي دهد . عوامل زيادي از جمله خطرات ناشي از تميز كردن دستگاه ، بازديد دستگاه در حين كار تصادم ،‌ نوسانات برق ، سرقت ، سقوط ، جابجائي ،‌آتش سوزي ، زلزله و طوفان ، سيل ، انواع تجهيزات را تهديد مي نمايد كه تحت پوشش اين بيمه نامه قرار مي گيرد . اين بيمه نامه داراي سه بخش مي باشد : بخش اول : سخت افزار بخش دوم : نرم افزار بخش سوم : هزينه هاي جانبي را تحت پوشش قرار مي دهد . بیمه مسئولیت بيمه مسئوليت كارفرما در برابر كاركنان همانگونه كه مي دانيد بر اساس قانون مسئوليت مدني ، كليه كارفرمايان در مقابل كاركنان و كارگران خود مسئول مي باشند. اين بيمه نامه خسارتهاي بدني ناشي از غفلت يا سهل انگاري كارفرما را كه براي كاركنان وي در حين كار بوجود مي آيد تحت پوشش بيمه اي قرار مي دهد . خسارتهاي مشمول بيمه : اين بيمه نامه شامل هزينه هاي پزشكي ، غرامت فوت و نقص عضو ، جبران غرامت روزانه ايام بيكاري و مطالبات سازمان تامين اجتماعي از كارفرما مي باشد . (بيمه ايران اخذ بيمه نامه ياد شده را براي كليه كارفرمايان مشمول قانون كار لازم و ضروري مي داند.) ميزان تعهدات جاني اين بيمه نامه با توجه به مبلغ ديه كامل پيش بيني شده است اما در مورد خريد تعهدات كارفرما مختار خواهد بود ولي با مسئوليتي كه بعهده كارفرما مي باشد ، پيش بيني تعهد كامل امري ضروري و عقلائي مي باشد. توضيح : كارفرمايان محترم مي توانند بجاي خريد بيمه نامه حوادث براي تك تك كاركنان خود از يك بيمه نامه مسئوليت براي كليه كاركنان بهره مند شوند. ضمناً با خريد اين نوع بيمه نامه حق بيمه مناسبتري را پرداخت خواهند نمود. بيمه مسئوليت حرفه ای پزشكان و پیراپزشكان : به منظور تأمین بیمه ‌ای جامعه پزشكی كشور، بیمه نامه مسئولیت حرفه‌ای پزشكان از سال 1365 و برای نخستین بار توسط شركت سهامی بیمه ایران ارائه گردیده است. این بیمه، مسئولیت حرفه ای پزشكان و پیراپزشكان را در قبال بیمارانی كه به علت خطا، غفلت و یا كوتاهی پزشكان و پیراپزشكان در انجام امور پزشكی دچار صدمه جسمانی، روانی یا فوت شوند تحت پوشش قرار می دهد. بر اساس قانون بیمه، حق بیمه این بیمه نامه با توجه به نوع شغل و ضریب بروز صدمه تعیین می شود كه در صورت عدم بروز خسارت تخفیفات قابل توجهی در تجدید بیمه نامه در اختیار وی قرار می گیرد.همچنین بر اساس قانون بیمه چنانچه استفاده كنندگان به صورت گروهی از این بیمه نامه استفاده كنند با توجه به تعداد از تخفیف حق بیمه برخوردار می شوند. (كه این واحدصدور جهت كلیه پزشكان و پیراپزشكان محترم استان خراسان بالاترین تخفیفات را قانوناً اعمال مینماید). كلیه دعاوی بیماران و یا ذوی‌الحقوق آنها علیه پزشكان و پیراپزشكان به مدت سه سال پس از انقضای تاریخ بیمه نامه مشمول پوشش بیمه‌ای می‌باشد به شرط آن كه معالجه یا عمل جراحی در مدت اعتبار بیمه نامه صورت گرفته باشد. به دلیل ارتباط قوانین جاری كشور (خصوصا قانون دیات) در رسیدگی به دعاوی حقوقی علیه پزشكان حدود پوشش بیمه‌ای بیمه نامه باید متناسب با قوانین موضوعه یاد شده باشد. پزشكان و پیراپزشكان با توجه به نوع تخصص در 4 گروه طبقه‌بندی گردیده‌اند و حدود تعهدات بیمه نامه و مبلغ حق بیمه به تناسب برای هرگروه و نیز میزان تحقیقات عدم خسارت و گروهی در جدول تعرفه بیمه نامه مربوط معین و مشخص گردیده است. مزیت بیمه نامه مسئولیت حرفه‌ای پزشكان و پیراپزشكان كه توسط شركت سهامی بیمه ایران ارائه می‌گردد. در این است كه این شركت مبلغ خسارت را پس از احراز مسئولیت بیمه‌گذار قبل از صدور رأی در مراجع قضایی پرداخت و موضوع دعوای خسارت را به صورت مسالمت‌آمیز حل و فصل می‌نماید. بیمه مسئولیت حرفه ای پرستاران و پیراپزشکان با توجه به ضرورت تامین حرفه ای پرستاران ،‌بهیاران ، تكنسینهای بیهوشی و اتاق عمل ، تكنسینهای رادیولوژی ، سی تی اسكن و M.R.I و نیز كارشناسان و تكنسینهای آزمایشگاه ، نوارنگاری و C.S.R ، بیمه ایران برای اولین بار طرح بیمه مسئولیت حرفه ای پرستاران و پیراپزشكان را تهیه و ارائه نموده است . ضمنا برای بیمه گروهی تخفیفات ویژه ای در نظر گرفته شده است . شركت سهامی بیمه ایران بعنوان ارائه دهنده و بنیانگدار انواع بیمه نامه های حرفه ای برای جامعه پزشكی كشور آماده بررسی سایر پیشنهادات بیمه ای از سوی جامعه محترم پزشكی كشور می باشد . بيمه نامه مسئوليت مدنی مديران و مسئولان فنی بيمارستانها ـ كلينيكها و درمانگاهها: بيمه نامه مسئوليت مدني مسئولان فني بيمارستانها، درمانگاهها و كلينيكها دومين طرح بيمه‌اي شركت سهامي بيمه ايران پس از بيمه نامه مسئوليت حرفه‌اي پزشكان است كه در جهت تأمين هرچه گسترده‌تر جامعه پزشكي كشور تهيه و ارائه گرديده است. موضوع بيمه نامه مسئوليت مدني مسئول فني عبارت است از جبران خسارتهاي بدني وارد به بيماران، ذوي‌الحقوق آنها و ساير اشخاص ثالث در محدوده بيمارستان ناشي از مسئوليت وي مطابق با شرح وظايف مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي‌باشد. ادعاي حقوقي عليه مراكز درماني به علل عدم كارآئي، فقدان و نقائص در امكانات پزشكي، تجهيزات فني، تأسيساتي، تغذيه نادرست در مدت معالجه مداوا، جراحي و دوران بستري بيمار كه منجر به خسارت بدني به بيماران و اشخاص ثالث (مراجعان، عيادت كنندگان و …) گردد، تحت پوشش اين بيمه نامه مي‌باشد. حدود تعهدات بيمه متناسب با قوانين موضوعه كشور و بدون محدوديت در بيمه نامه در نظر گرفته شده است و مسئولان فني بيمارستانها، درمانگاهها و كلينيكهاي سراسر كشور مي‌توانند پس از تكميل پرسشنامه و پرداخت حق بيمه متعلقه نسبت به اخذ بيمه نامه از شركت سهامي بيمه ايران اقدام نمايند. شركت سهامي بيمه ايران به عنوان ارائه دهنده و بنيانگذار انواع بيمه نامه‌هاي حرفه‌اي براي جامعه پزشكي كشور آماده بررسي ساير پيشنهادهاي بيمه‌اي از سوي جامعه محترم پزشكي كشور مي‌باشد. لازم به ذكر است اين بيمه نامه مسئوليت مسئولين فني مراكز درماني را فقط بعنوان مسئول فني مركز تحت پوشش قرار ميدهد و خريد آن به تنهايي مسئوليت پزشكان و پيراپزشكان شاغل در آن مركز درماني را پوشش نميدهد و حتماً بايد كليه پزشكان و پيراپزشكان شاغل در آن بيمارستان براي خود بيمه مسئوليت حرفه اي پزشكان و پيراپزشكان را نيز خرداري نمايند تا اشتباه و غصور شخصي آنان را تحت پوشش قرار دهد و اين دو بيمه نامه مكمل همديگر هستند. مزیت بیمه نامه های صادر توسط شرکت سهامی بیمه ایران: 1- عدم وجود فرانشیز در بیمه نامه ها و پرداخت کل خسارت بدون کسر درصد ( تا سقف تعهدات بیمه نامه ) 2- عدم وجود محدودیت در تعداد خسارات پرداختی در طی مدت بیمه نامه 3- پوشش بیمه ای جهت مسئولیت کلیه مسئولین فنی واحد درمانی بدون اضافه نرخ بیمه مسئوليت بيمه گذار در مقابل همسايگان مجاور ناشي از سرايت آتش سوزي و انفجار در اين بيمه نامه مسئوليت مدني بيمه گذار در مقابل همسايگان مجاور ناشي از سرايت آتش سوزي و انفجار تا مبالغ تعيين شده در جدول مشخصات بيمه نامه تحت پوشش قرار ميگيرد. تعهد بيمه گر پس از احراز مسئوليت بيمه گذار توسط مراجع قضايي است و شامل جهت جبران غرامات جاني و مالي وارد به همسايگان حداكثر تا مبالغ تعيين شده در جدول مشخصات بيمه نامه خواهد بود. نرخ حق بيمه با توجه به نوع استفاده از مكان موضوع بيمه تعيين مي‎شود. بيمه مسئوليت متصديان حمل و نقل بين‌المللي بر اساس كنوانسيون C.M.R بر اساس شرايط اين نوع بيمه، مسئوليتهاي مدني شركتهاي حمل و نقل بين المللي مطابق كنوانسيون C.M.A تحت پوشش بيمه‌اي قرار مي‌گيرد. در گذشته اين نوع بيمه نامه صرفا توسط بيمه‌گران خارجي ارائه مي‌گرديد و در نتيجه ارز قابل توجهي از كشور خارج مي‌شد. شركت سهامي بيمه ايران در سال 1366 در راستاي سياستهاي دولت اسلامي و در جهت مقابله با فشارهاي اقتصادي بيگانگان طرح بيمه‌اي فوق را بر اساس پول رايج كشور (ريال) به اجرا گذارد و در عين برتري كيفي بر بيمه نامه‌هاي خارجي كليه شركتهاي حمل و نقل بين‌المللي كشور را تحت پوشش بيمه‌اي خود درآورد. 2- بيمه مسئوليت متصديان حمل و نقل زميني (داخلي) در اين طرح مسئوليتهاي مدني شركتهاي حمل و نقل زميني داخلي (بنگاههاي حمل و نقل داخلي) در قبال صاحبان كالا مطابق قانون تجارت و شرايط بارنامه‌هاي صادره تحت پوشش بيمه‌اي قرار مي‌گيرند. 3 - بيمه مسئوليت متصديان حمل و نقل هوايي مطابق اين طرح مسئوليت مدني متصديان حمل و نقل هوايي در قبال صاحبان كالا يا ذويالحقوق آنان بر اساس شرايط بارنامه‌هاي هوايي صادره و كنوانسيون ورشو تحت پوشش بيمه‌اي قرار مي‌گيرد. 4 - طرح تضمين تعهدات شركتهاي حمل و نقل بين‌المللي در اين طرح تعهدات شركتهاي حمل و نقل بين‌المللي در قبال گمرك ايران در زمينه حقوق و عوارض گمركي عمليات ترانزيت كالا تحت پوشش بيمه‌اي قرار مي‌گيرد. بيمه ايران با اجراي طرح بيمه‌اي ياد شده نقش مؤثري در حل مشكلات شركتهاي حمل و نقل بين‌المللي ايفا نموده است، اجراي اين طرح موجب توسعه صنعت ترانزيت كالا در كشور گرديده كه مستقيما در توسعه اقتصادي و سياسي كشور تأثيرگذار است. 5- حدود و ميزان تعهد بيمه گر حدود و ميزان تعهدات بيمه گر در قبال خسارتها و يا هزينه هايي كه مسئوليت جبران آن با توجه به ماده يك اين قرارداد به عهده بيمه گذار مي باشد بشرح زير است: 1/3- در مورد مجموعه محمولاتي كه براي آنها قبض رسيد انبار صادر شده و در انبار بيمه گذار استقرار يافته است حداكثر معادل پانصد ميليون ريال . 2/3- براي خسارت وارد به كالا در هر حمل حداكثر معادل مبلغ دويست ميليون ريال 1/2/3- بيمه گذار مي تواند با جلب موافقت بيمه گر و پرداخت حق بيمه اضافي (بشرح مذكور در بندهاي 4/5 و 4/7 ) ميزان تعهد بيمه گر در يك حمل را افزايش دهد. 3/3- هزينه هاي لازم و متعارف جهت نجات كالا و جلوگيري از توسعه خسارت پس از وقوع حوادثي كه زيان حاصله از آن درتعهد بيمه گر باشد حداكثر معادل ارزش محموله . 4/3- هزينه دادرسي و دفاع از بيمه گذار در رابطه با دعاوي مطرح شده در مراجع قضايي.   تعهدات بيمه گذار: بيمه گذار متعهد است: 1/7- كليه حمل هاي خود را كه براي آنها بارنامه جاده اي داخلي وزارت راه و ترابري صادر مي نمايد, تحت اين قرارداد بيمه نمايد. 2/7- يك نسخه از تصوير (كپي ) حواله سازمان پايانه ها و حمل و نقل كشور را كه جهت دريافت بارنامه بنام وي (بيمه گذار) صادر ميگردد همواره و حداكثر در مدت پنج روز از تاريخ صدور حواله به بيمه گر تحويل نمايد. 3/7- ظرف مدت سه روز پس از پايان هر هفته , حق بيمه بارنامه هاي صادره طي آن هفته را به بيمه گر پرداخت نموده و فهرست و مشخصات بارنامه هاي صادره (شامل : تعداد, شماره سريال , مبلغ كرايه حمل و تاريخ صدور ) را به بيمه گر تسليم نمايد. 4/7- در صورتيكه مسئوليت بيمه گذار در يك حمل بيش از مبلغ دويست ميليون ريال باشد, بيمه گذار مي تواند جهت اخذ پوشش كامل , مراتب را قبل از حمل و طبق فرم پيوست اين قرارداد , به اطلاع بيمه گر برساند, در غير اينصورت حداكثر تعهد بيمه گر معادل دويست ميليون ريال خواهد بود. 5/7- همزمان با صدور بارنامه مدارك رانندگان و خودروها را كنترل نمايد. 6/7- در ذيل حواله بار مشخصات مربوط به راننده شامل شماره كارت آمار , شماره گواهينامه , نشاني محل سكونت و شماره تلفن وي را درج نمايد. 7/7- كليه اطلاعات مربوط به بارنامه هاي مورد نظر را حداقل تا يكسال نزد خود نگهداري نموده و هر زمان كه بيمه گر لازم بداند , اطلاعات مورد نياز را در اختيار وي قرار دهد. 8/7- مراقبت هاي لازم را كه هر كس عرفا" از منابع خود به عمل مي آورد , نسبت به محموله و حفظ حقوق و منافع بيمه گر به عمل آورد و كالاي مورد حمل را در مسير هاي مجاز و متعارف , حمل و به مقصد برساند. 9/7- در صورت وقوع حادثه موارد زير را رعايت نمايد: 1/9/7- مراتب را در اولين فرصت و حداكثر ظرف مدت پنج روز از تاريخ اطلاع كتبا" به بيمه گر (اولين و نزديكترين شعبه بيمه گر ) اطلاع دهد. 2/9/7- هيچگونه مسئوليتي را نسبت به حادثه و خسارت , بدون جلب موافقت بيمه گر قبول ننمايد. 3/9/7- بدون اطلاع و موافقت بيمه گر , تغييري در وضعيت خسارت بعمل نياورد مگر اقدامات و تغييراتي كه براي نجات كالا و جلوگيري از توسعه خسارت ضروري بوده و عرفا" بايد انجام پذيرد. 10/7- اسناد و مدارك زير را تهيه و در اسرع وقت به بيمه گر تسليم نمايند: 1/10/7- گزارش مقامات انتظامي محل وقوع حادثه . 2/10/7- بارنامه و صورت بسته بندي محموله . 3/10/7- فاكتور خريد محموله يا هرگونه مدارك قانوني ديگري كه دال بر تعيين ارزش محموله باشد. 4/10/7- هرگونه ادعاي خسارتي كه از طرف مدعي به وي اعلام شده باشد. 5/10/7- هرگونه مدرك ديگري كه جهت تشخيص مسئوليت بيمه گذار و يا ميزان خسارت موثر بوده و يا به هر نحوي در رابطه با خسارت , مورد نياز بيمه گر باشد. ماده 4- موارد استثناء بيمه گر نسبت به خساراتي كه بطور مستقيم و يا غير مستقيم در نتيجه عوامل زير به كالاي مورد حمل وارد آمده باشد , تعهدي ندارد: - عمل عمد يا مجرمانه بيمه گذار (شامل كاركنان و نمايندگان وي ) بيمه گر خسارات ناشي از سرقت كلي محموله حين حمل , توسط راننده را پرداخت و حق و حقوق خود جهت تب و بايافت خسارت از راننده را محفوظ نگه مي دارد. بليات طبيعي مانند سيل , طوفان , زلزله , آتشفشان , صاعقه . جنگ , شورش, اعتصاب , بلوا, ضبط و مصادره , ياغيگيري و سرقت مسلحانه . تشعشعات راديو اكتيو و فعل و انفعالات هسته اي . عيب ذاتي كالا. هرگونه خسارات غير مستقيم و عدم النفع . حمل هايي كه به هر دليل براي آنها بارنامه صادر نشده است. بيمه مسئوليت توليد كنندگان و فروشندگان محصول: براساس اين طرح مسئوليت مدني توليدكنندگان و فروشندگان در دو بخش زير تحت پوشش بيمه اي قرار مي گيرد : خطرات تبعي ناشي از محصول تضمين كيفيت محصول در برابر مصرف كنندگان و اشخاص ثالث هم اكنون توليد كنندگان و فروشندگان انواع محصولات توليدي از جمله : عايقهاي رطوبتي ، لوله ها و اتصالات ، جرثقيلها ، رايانه ها ، ميل لنگها ، انواع محصولات صنعتي ، لوازم خانگي و برقي ، محصولات غذايي و... تحت پوشش بيمه اي بيمه ايران قرار گرفته اند . در اين بيمه چنانچه محصول كيفيت مورد انتظار در عرف مصرف را نداشته باشد يا بهره برداري از محصول مشكلات جاني و مالي براي ساير افراد ايجاد نمايد،شركت بيمه ضرر و زيان ناشي از آن را جبران خواهد نمود. بعنوان مثال چنانچه محصولات غذائي داراي كيفيت مطلوب نبوده و يا فاسد و غيرقابل استفاده باشد و موجب مسموميت يا بيماري و فوت گردد، زيانهاي ناشي از استفاده از آن را مي توان با بيمه نامه مسئوليت توليدكنندگان و فروشندگان محصول جبران نمود. بدين ترتيب بيمه مسئوليت مي تواند تضميني براي مصرف كننده نيز باشد و از طرفي هرگونه تضمين كيفيت براي محصولات توليدي با اين بيمه نامه تحت پوشش درخواهد آمد. از جمله بيمه‌نامه‌هاي صادره در اين زمينه عبارتند از: ـ بيمه مسئوليت شركتهاي گازرساني ـ بيمه مسئوليت توليدكنندگان عايقهاي رطوبتي ـ بيمه مسئوليت توليدكنندگان قطعات مورد استفاده در خودرو مانند سيلندر، صفحه كلاج و … ـ بيمه مسئوليت توليدكنندگان كپسولهاي آتش نشاني ـ بيمه مسئوليت توليدكنندگان دستگاه‌هاي فيزيوتراپي ـ بيمه مسئوليت توليدكنندگان جرثقيلهاي سقفي ـ بيمه مسئوليت توليدكنندگان لوله‌هاي آب‌رساني (P.V.C) و شبكه آبياري و … بيمه نامه مسئوليت حرفه اي مهندسان طراح ـ محاسب و ناظر ساختمان بيمه ايران در جهت برقراري تامين حرفه اي براي مهندسين طراح ، محاسب و ناظر ساختمان كه در عضويت سازمانهاي نظام مهندسي استانها ،داراي پروانه اشتغال از وزارت مسكن و شهرسازي و شماره امضاء شهرسازي از شهرداري مي باشند طرح بيمه نامه مسئوليت حرفه اي مهندسين را تهيه و عرضه نموده است . براساس اين بيمه نامه مسئوليت حرفه اي اشخاص ياد شده در رابطه با طراحي ، محاسبه و نظارت ساختماني مطابق بيمه و مسئوليت ، قانون نظام مهندسي ساختمان و قانون شهرداري و آئين نامه هاي اجرايي مربوطه در برابر مالكين ساختمانها ، اشخاص ثالث (شامل همسايگان ، عابرين و...) كاركنان اجرايي پروژه ساختماني تحت پوشش بيمه اي قرار مي گيرد . مهندسین ناظر، طراح و محاسب در ساختمانهای احداثی ملزم و متعهد به رعایت ایمنی در موارد زیر هستند : ایمنی ساختمان در مقابل خطر زلزله طبق آئین نامه 2800 مجزا سازی خروجی اصلی اجرای محل پله فرار و دسترسی مناسب به آن نصب آسانسور مطابق با استانداردها و مقررات ملی ساختمان نقشه های پروانه و ضوابط ایمنی آتش نشانی اگر در صورت غفلت و یا سهل انگاری آنها اگر خسارتی به ساختمان و اشخاص ثالث وارد آید که مهندسین فوق مسئول آن شناخته شوند. تعهدات بيمه اي براي خسارت بدني تا مبلغ ديه قانوني براي هر نفر و براي خسارت مالي مطابق تقاضاي مهندس طرح ، محاسب و ناظر خواهد بود . مدت بيمه براي هر پروانه ساخت از تاريخ صدور پروانه (شامل دوره اجراي عمليات ساختماني و پس از آن ) شروع مي گردد و تا حداکثر 10 سال پس ادامه می یابد. در اين بيمه نامه همانگونه كه مشخص گرديده 2 نوع تعهد و جبران خسارت تضمين مي گردد: 1- جبران خدمات مالي پروژه 2- جبران غرامت جاني ناشي از حوادث مربوط به عدم كيفيت و محاسبات پروژه طرح بیمه اسبهاي مسابقه : با توجه به روند افزايش تلفات و نقص عضو اسبها در حين برگذاري مسابقات سرعت و پرش، تمرينات، حوادث در محل نگهداري و باشگاهها و نيز خطر بيماريها، نقش بيمه در جبران خسارات دو چندان گرديده است. شركت سهامي بيمه ايران در جهت جبران خسارت ياد شده و در راستاي تأمين اسبهاي مسابقه و سرمايه مالكان آنها براي اولين بار طرح بيمه اسبهاي مسابقه را در كشور ارائه نموده است. بر اساس اين طرح، تلف و نقص عضو اسبهاي مسابقه ناشي از حادثه (در حين مسابقه، حمل و نقل و … ) و نيز بيماري تحت پوشش بيمه‌اي قرار مي‌گيرد. ارزش اسبهاي مسابقه پس از اظهار بيمه‌گذار طبق معيارهاي ارزش گذاري (نژاد، فيزيك بدني، رده ورزشي، سلامت، قدرت باروري و … ) توسط كارشناس بيمه‌گر تعيين مي‌گردد. باشگاهها و مالكان اسبهاي مسابقه مي‌توانند براي اخذ پوشش بيمه‌اي مذكور به نزديكترين شعبه يا نمايندگي شركت سهامي بيمه ايران در سراسر كشور مراجعه نمايند. ضناً باشگاههايي كه براي بيش از 20 رأس اسب تقاضاي پوشش بيمه‌اي نمايند، از تخفيف گروهي حق بيمه بهره‌مند خواهند گرديد. بیمه مسئولیت جامع CGL : اين بيمه نامه براي پيمانكاران پروژه هاي ساختماني و تاسيساتي ارائه مي شود ، مطابق شرايط اين بيمه نامه مسئوليت مدني پيمانكار در اجراي پروژه بصورت جامع در برابر كاركنان و اشخاص ثالث تحت پوشش بيمه اي قرار مي گيرد. تفاوت اين بيمه نامه با بيمه نامه مسئوليت حرفه اي مهندسين در شخصيت و موقعيت كاري بيمه گذار است كه در بيمه مسئوليت حرفه اي مهندسين،طراحان،محاسبها و ناظرين ، مسئوليت ساخت و اجراي پروژه تحت پوشش مي باشد ؛ ولي در اين بيمه مسئوليت پيمانكاران در مقابل كاركنان و افراد ثالث تحت پوشش قرار مي گيرد. بيمه مسئوليت مديران و ناجيان استخرها در استخرهای شنا، شناگران همواره با خطراتی روبروهستند کا این خطرات به دوبخش زیرتفکیک میگردد: 1. غرق شدن شناگر بعلت عدم نظارت بر امر شنا ازطرف ناجی غریق 2. صدمات جسمانی دراثرنقص تاسیسات وامکانات استخر مانند: • نشت گاز • برق گرفتگی • مناسب نبودن پوشش محوطه بیرونی استخر و... درهرحال دراکثرمواردیکه حادثه ای ناگواردراستخر اتفاق می افتد، طبق قانون، ناجی یا مدیریت استخر و یا توامان مسئول شناخته میشوند و ملزم به جبران خسارت هستند که خطرات ذکر شده در این بیمه نامه قابل بیمه نمودن میباشد. دراین باره سایت روزنامه همشهري 15 دي مینویسد: در اين بيمه نامه دارندگان استخرها و ناجيان مي توانند مسئوليت خود را در مقابل خسارت هاي جاني مصرف كنندگان از اين مكان ها تحت پوشش قرار دهند. با توجه به تنوع مراجعه كنندگان به استخرها نيازي نيست كه بيمه گزار به طور مشخص بيمه نامه خريداري كند بلكه وي مي تواند به صورت كلي محل تحت مديريت خود را تحت پوشش بيمه مسئوليت قرار دهد، حداكثر تعهد بيمه گر براي جبران خسارت فوت و نقص عضو در اين بيمه نامه معادل ديه كامل يك مرد مسلمان است علا وه بر اينكه در بحث هزينه هاي پزشكي براي هر نفر حداكثر ۱۰ درصد ديه يك فرد مسلمان پرداخت مي شود.محاسبه حق بيمه در اين نوع بيمه مسئوليت، براساس مساحت استخرها و براي زمان هاي۳۶، و ۱۲ ماهه محاسبه مي شود. بيمه‌ مسئوليت‌ مدني‌ صاحبان‌ مجموعه هاي‌ ورزشی :‌ بروز حوادث‌ متنوع‌ و پر مخاط‌ره‌ براي‌ كليه‌ مراجعين‌ به‌ مجموعه‌ هاي‌ ورزشي‌ مشكلات‌ عديده‌اي‌ براي‌ صاحبان‌ و دست‌ اندركاران‌ اين‌ مجموعه‌ ها پديد مي‌ آورد. صاحبان‌ اماكن‌ ورزشي‌ همچون‌ استخرها، سالن‌ هاي‌ ورزشي‌ و بدنسازي‌ ضمن‌ رعايت‌ اصول‌ ايمني‌ و حفاظ‌تي‌، گاهي‌ با حوادثي‌ كه‌ منجر به‌ نقص‌ عضو و فوت‌ و هزينه‌ هاي‌ پزشكي‌ مراجعين‌ مي‌ شود، مواجه‌ ميگردند كه‌ مناسبترين‌ راه‌ براي‌ جبران‌ غرامت‌ حوادث‌ پيش‌ بيني‌ نشده‌، تهیه بيمه‌ نامه مسئوليت‌ مدني‌ مجموعه‌ هاي‌ ورزشي‌ است‌. بیمه مسئولیت آسانسور : بیمه مسئولیت مدنی آسانسور خسارت وزیان وارده به اشخاص ثالث رابرای استفاده از آسانسور هنگام ورود و ترک آن که ناشی ازمالکیت، مراقبت، تعمیر و نگهداری آن است و قانوناً بیمه گذار مسئول شناخته میشود جبران میکند و هرگونه حادثه منجربه خسارت و آسیب بدنی که ناشی از نقص فنی چرخها، در و تجهیزات آسانسور باشد، طبق این قرارداد پوشش بیمه ای خواهد داشت. پوششهای این بیمه نامه میتواند شامل جرح و صدمه بدنی و خسارت مادی وارد به اشخاص ثالث و خسارات ناشی از تصادم باشد. پرداخت حق بيمه مي‎تواند بصورت قسطي و با توافق بيمه گر و بيمه گذار باشد. بيمه آسانسور داراي تخفيف عدم خسارت براي هر سال 5% و حداكثر چهار سال 20% خواهد بود و در صورتيكه آسانسورها بيش از 100 دستگاه باشند، حق بيمه با 20% تخفيف گروهي محاسبه خواهد شد. تعهد بيمه گر مشروط به احراز مسئوليت بيمه گذار توسط مراجع قضايي است و شامل پرداخت غرامت فوت و نقص عضو دائم اعم از كلي و جزئي و پرداخت هزينه هاي پزشكي ميباشد كه بيمه گذار مسئول آن شناخته شده است و حداكثر تا مبالغ تعيين شده در جدول مشخصات بيمه نامه خواهد بود. مبلغ حق بيمه، با توجه به سال ساخت آسانسور، ظرفيت آسانسور و ميزان غرامت تعيين شده از طرف بيمه گذار، محاسبه مي گردد. در این بیمه نامه خسارت وارد به نصابان آسانسور پوشش ندارد و باید برای آن مدیر شرکت نصب آسانسور بیمه نامه مسئولیت در قبال کارگران را نیز خریداری نماید. بيمه مسئوليت مدني مراكز نمايش و تئاتر 1-3- بيمه مسئوليت مدني دارندگان مراكز نمايش اعم از سينما، تئاتر و سالنهاي كنسرت موسيقي در ارتباط با جبران غرامات جاني ناشي از مسئوليت مدني بيمه گذار در مقابل تماشاگران از لحظه ورود به مركز نمايش تا نقطه خروج از مركز نمايش كه مستقيماً در نتيجه هرگونه حادثه ناگهاني و غيرمترقبه حادث گردد. 2-3- تعهد بيمه گر مشروط به احراز مسئوليت بيمه گذار توسط مراجع قضائي است و شامل پرداخت غرامت فوت و نقص عضو دائم اعم از كلي و جزئي و پرداخت هزينه هاي پزشكي و حداكثر تا مبالغ تعيين شده در جدول تعهدات بيمه گر مندرج در بيمه نامه خواهد بود. 3-3- در اين بيمه نامه در صورت درخواست بيمه گذار، ممكن است مسئوليت در مقابل اشخاص ثالث نيز تحت پوشش بيمه قرار گيرد. 4-3- مبلغ حق بيمه براساس تعداد صندلي، تعداد نوبت نمايش در هر شبانه روز و تعداد روزهاي نمايش محاسبه مي گردد. حق بيمه براي پوشش مسئوليت مركز در مقابل اشخاص ثالث معادل 10% حق بيمه مذكور خواهد بود. بيمه اعتباري قراردادهاي فروش اقساطي: در اين طرح مطالبات شركتهايي كه كالاهاي خود را به صورت اقساطي مي‌فروشند در قبال خطر عدم وصول مطالبات تحت پوشش بيمه‌اي قرار مي‌گيرد. كليه شركتهايي كه بر اساس قرارداد تنظيمي، فروشهاي اعتباري دارند، مي‌توانند براي اطمينان از وصول مطالبات و تضمين سرمايه خود تحت پوشش بيمه نامه ياد شده قرار گيرند. طرح تضمین خودروهای ورودی و خروجی: بر اساس اين طرح تعهدات دارندگان خودرو ( تبعه داخلي و خارجي ) در قبال گمرك ايران در زمينه حقوق و عوارض گمركي عمليات ورود، خروج و عبور موقت خودروها تحت پوشش بيمه‌اي قرار گرفته است. بيمه ايران با اجراي طرح بيمه‌اي فوق علاوه بر تسهيل امور اداري مسافران با خودرو، نقش بسيار ارزنده‌اي در توسعه صنعت گردشگري و ترانزيت مسافران داشته است. در حال حاضر مراكز و شعب بيمه ايران در كليه مبادي ورودي و خروجي كشور مشغول ارائه خدمت به مسافران اعم از اتباع داخلي و خارجي مي‌باشند. بیمه مسئولیت سازمانهای دولتی: شركت سهامي بيمه ايران براي اولين بار طرح بيمه مسئوليت مدني وزارت آموزش و پرورش ، بيمه مسئوليت مدني سازمان آموزش فني و حرفه اي كشور بيمه مسئووليت وزارت راه و ترابري استانها ، بيمه مسئوليت شركت هاي برق منطقه اي و بيمه نامه مسئوليت جامع شهرداريها را به اجرا در آورده است . در اين نوع بيمه سازمانها مثلاً شهرداريها مي توانند مسئوليت حوادث ناشي از ساخت و ساز خيابانها ، اماكن مختلف و كند وكاوهاي خياباني و حتي خطر زلزله براي شهروندان يك شهر را نزد شركت بيمه تحت پوشش درآورند تا چنانچه براي هر يك از شهروندان در اثر بي توجهي كارگران شهرداري و ساير مورد مؤثر در حادثه ضرر و زياني اعم از مالي و جاني ايجاد شود شركت هاي بيمه زيانهاي وارده را جبران نمايد. ااز آغاز طراحي اين طرح تاكنون ، بسياري از شهرداريهاي مختلف شهرهاي كشور مسئوليت خود را در مقابل شهروندان نزد بيمه ايران بيمه نموده اند. این نمايندگي بيمه ايران آماده پذيرش هرگونه درخواست بيمه مسئوليت از سوي سازمانهاي دولتي مي باشد. بیمه بدنه و مسئولیت کشتی در بیمه کشتی خسارتهای وارد به بدنه شناورها و مسئولیت مالکان آنها در برابر اشخاص ثالث پوشش داده می شود. خطرها و خسارتهای قابل پرداخت در این بیمه شامل موارد زیر است: خطرها و خسارتهای وارد به شناورها آتش سوزی و انفجار طوفان به گل نشستن و یا برخورد با صخره تصادم شناور بیمه شده با شناورهای دیگر برخورد هواپیما یا وسایل مشابه و یا اشیایی که از آنها سقوط کند به مورد بیمه برخورد مورد بیمه با وسایل نقلیه زمینی، حوضچه تعمیر و یا تجهیزات و تأسیسات ساحلی زمین لرزه فوران آتشفشان صاعقه حوادث ناشی از بارگیری، تخلیه یا جابه جایی کالا ترکیدن دیگ بخار شکستن شفت زیان همگانی و هزینه های نجات در مورد شناورهای صیادی، علاوه بر خطرها و خسارتهای فوق، حوادث ناشی از بارگیری، تخلیه یا جا به جایی ماهی صید شده و همچنین خسارت وارد به وسایل و ادوات صیادی دارای پوشش می باشد. بيمه مسئوليت پيمانكاران ساختمانی صنعت ساختمان در ایران تابع تقاضای مسکن با توجه به جوانی جمعیت ایران کاملاً کشش پذیر است بدین معنی که هرچه میزان عرضه در این صنعت افزایش یابد تقاضا برای آن وجود دارد که این خود عامل اصلی جابه جایی سریع سرمایه از دیگر بخش های اقتصادی به سوی بخش ساختمان به شمار می آید. از سوی دیگر سود سرشاری که از این راه نصیب پیمانکاران ساختمانی می شود میتواند انگیزه یی قوی برای هر فرد متخصص و غیرمتخصص صاحب سرمایه برای روی آوردن به این صنعت باشد. همزمان با افزايش جذب سرمايه در اين بخش بعلت محدوديت زمينهاي باير شهري خصوصاً در كلان شهرها و افزايش هزينه عوامل توليد ناشي از تورم قيمت فروش هر متر آپارتمان در كلان شهرها رو به فلك نهاد بگونه اي كه عوايد ناشي از اين سرمايه گذاري ترغيب ورود پيمانكاران فرعي در عرصه ساخت و ساز انبوه مسكن را رقم زد و جالب توجه آن بود كه اكثر پيمانكاران جديد الورود به اين صنعت به دنبال كسب حداكثر سود با بكار بردن مصالح نامرغوب و عدم رعايت اصول استاندارد ايمن سازي ساختمان و عمليات ساختماني بودند. با وقوع حوادث متعدد ساختماني در كلان شهرها از جمله ريزش چندين دستگاه آپارتمان بلند در شهر تهران و تخريب نزديك به نود درصد بناهاي نوساز در حادثه تأسف بار زلزله بم مسئولين دولتي متولي اين صنعت را بر آن داشته است تا با اجراي طرح بيمه مسئوليت ساختمان مسئوليت كلان خود در قبال مالكين محترم را به دوش صنعت بيمه بياندازد. و اين در حاليست كه مي توان كليه بناها كه بر اساس مقررات و آيين نامه هاي اداري و فني ساختمان سازي رايج در كشور مطالعه و اجرا خواهند شد را تحت پوشش بيمه مسئوليت پيمانكاران ساختماني قرار داد. در بيمه مسئوليت پيمانكاران ساختماني بيمه گر موافقت مي نمايد خسارت مالك ساختمان را در برابر صدمات فيزيكي وارد به ساختمان كه ناشي از سازه هاي اصلي ساختمان است و ثبات يا ايمني ساختمان را تهديد مي كند و در اثر آن بيمه گذار طبق قانون مسئول شناخته مي شود را جبران نمايد و همچنين هزينه اقدامات لازم كه براي حفظ و نگهداري ساختمان و جلوگيري از فروريختن سازه هاي اصلي ساختمان ضروري است بعلاوه هزينه هاي پاكسازي ضايعات مربوط به خسارتهاي تحت پوشش را پرداخت نمايد. اين پوشش بيمه اي براساس مسئوليت قانوني و قراردادي و رأي دادگاه از زمانيكه ساختمان تحويل مي شود كاربرد خواهد داشت. حداكثر پوشش چنين بيمه نامه اي مي تواند مجموع ارزش ساختمانهاي بيمه شده در تاريخ تحويل باشد ولي بيمه گـذار يـا هـر شخـصي كـه در بيـمه نامه ذينفع باشد مي تواند در هر زمان با پرداخت حق بيمه اضافي متناسب، ضمن ارزش گذاري مجدد ساختمان سرمايه مورد بيمه را به روز نمايد. ارائه يك طرح موفق بيمه اي منوط و مشروط به همكاري مستدام بيمه گذار و بيمه گر و بر اساس رعايت اصل حسن نيت مي باشد بدين نحو كه بيمه گذار يا بيمه شده قبل از آغاز عمليات، پرونده عمليات ساختمان اعم از نقشه ها، شرح برآورد، مشخصات و تمام شواهد لازم و همچنين مدارك بعدي كه با پيشرفت كار تهيه مي شود را به بيمه گر تحويل و بيمه گر نيز موظف است بيمه شدگان را از هر عيب و ايراد كه ممكن است ثبات و يا استحكام ساختمان را به خطر اندازد از جمله «رعايت نکردن مقررات ساختماني از جانب پيمانكاران» مطلع و آگاه سازد. و چه نيكو است در راستاي افزايش عمر مفيد ساختمان ها در كشور بيمه گر خساراتي كه ناشي از اعمال عمدي و سؤنيت بيمه گذار و قصور مقاطعه كاران و روش هاي ناصحيح نگهداري ساختمان و عايق كاري نامطلوب ساختمان مي باشد را مستثني نموده و بدينوسيله مشوق عملكرد مطلوبتر بيمه گذار گردد. مسئوليت مدني از ديدگاه قانون در هر جامعه‌اي ملاك تشخيص مسئوليت افراد، قوانين و مقررات حاكم بر آن جامعه است و تبعاً در كشورما نيز قوانين حاكم، تعيين‌كننده مسئوليتها مي‌باشد. قوانين مذكور به ترتيب اولويت بشرح زير مي‌باشند: 1. قانون مجازات اسلامي‌كه مشتمل بر 159 ماده و هجده تبصره مي‌باشد و در مرداد ماه 1362 به تصويب رسيده است. جرم در ماده 2 قانون مذكور چنين تعريف گرديده است: ((ماده 2ـ‌ هر فعل يا ترك فعلي كه در قانون براي آن مجازات تعيين شده باشد جرم محسوب مي‌شود.)) مجازات ياد شده در برگيرنده مسئوليتهاي كيفري و مدني مي‌باشد و در ماده 12 بدين شكل تعريف گرديده است: ((ماده 12ـ مجازاتهاي مقرر در اين قانون پنج قسم است: 1ـ حدود 2ـ قصاص 3ـ ديات 4ـ تعزيرات 5ـ مجازاتهاي بازدارنده)) در تعريف مفاهيم فوق‌الذكر مواد 13 الي 17 قانون چنين اشعار مي‌دارد: ماده 13ـ حد به مجازاتي گفته مي‌شود كه نوع و ميزان و كيفيت آن در شرع تعيين شده است. ماده 14ـ قصاص، كيفري است كه جاني به آن محكوم مي‌شود و بايد با جنايت او برابر باشد. ماده 15ـ ديه، مالي است كه از طرف شارع براي جنايت تعيين شده است. ماده 16ـ تعزير، تأديب و يا عقوبتي است كه نوع و مقدار آن در شرع تعيين نشده و به نظر حاكم واگذار شده است از قبيل حبس و جزاي نقدي و شلاق كه ميزان شلاق بايستي از مقدار حد كمتر باشد. ماده 17ـ مجازات بازدارنده، تأديب يا عقوبتي است كه از طرف حكومت به منظور نظم و مراعات مصلحت اجتماع در قبال تخلف از مقررات و نظامات حكومتي تعيين مي‌گردد از قبيل حبس، جزاي نقدي، تعطيل محل كسب، لغو پروانه و محروميت از حقوق اجتماعي و اقامت در نقطه يا نقاط معين و منع از اقامت در نقطه يا نقاط معين . همانگونه كه ملاحظه مي‌گردد آنچه مرتبط با مسئوليت مدني است قانون ديات مي‌باشد. كه بخش چهارم مجموعه قوانين مجازات اسلامي‌به آن اختصاص داده شده است به بعضي از مواد آن كه مرتبط با بحث بيـمه مي‌باشد بشرح زير اشاره مي‌گردد: ماده 295ـ ديه مالي است كه به سبب جنايت بر نفس يا عضو به مجني‌عليه يا به ولي يا اولياء دم داده مي‌شود. ماده 295ـ در موارد زير ديه پرداخت مي‌شود: الف: يا جرح يا نقص عضو كه بطور خطا محض واقع مي‌شود و آن در صورتي است كه جاني نه قصد جنايت نسبت به مجني‌عليه را داشته باشد و نه قصد فعل واقع شده بر او را مانند آن‌كه تيري را به قصد شكاري رها كند و به شخصي برخورد نمايد. ب: قتل يا جرح يا نقص عضو كه بطور خطا شبيه عمد واقع مي‌شود و آن در صورتي است كه جاني قصد فعلي را كه نوعاً سبب جنايت نمي‌شود داشته باشد و قصد جنايت را نسبت به مجني‌عليه نداشته باشد مانند آن‌كه كسي را به قصد تأديب به نحوي كه نوعاً سبب جنايت نمي‌شود بزند و اتفاقاً موجب جنايت گردد يا طبيبي مباشرتاً بيماري را به طور متعارف معالجه كند و اتفاقاً سبب جنايت بر او شود. ج: تبصره3ـ‌هرگاه بر اثر بي‌احتياطي يا بي‌مبالاتي يا عدم‌مهارت و عدم‌رعايت مقررات مربوط به امري قتل يا ضرب جرح واقع شود به نحوي كه اگر آن مقررات رعايت مي‌شد حادثه‌اي اتفاق نمي‌افتاد قتل و يا ضرب و يا جرح در حكم شبه عمد خواهد بود. مقدار ديه در ماده 297 به شش صورت معين گرديده كه قاتل در انتخاب هر يك از آنها مخير مي‌باشد كه بدين شرح است: 1) يكصد شتر سالم 2) دويست گاو سالم 3)يكهزار گوسفند سالم 4) دويست دست لباس سالم از حله‌هاي يمن 5) يكهزار دينار مسكوك 6) ده هزار درهم مسكوك البته با دستور مقام معظم رهبري (مقام ولايت) سه نوع آخر ديه به دليل عدم وجود در قطع زماني كنوني داراي موضوعيت نيستند و براي سه نوع اول نيز توسط هيئت كارشناسي تعيين‌شده در قوه قضائيه همه ساله معادل ريالي ارزش‌گذاري مي‌گردد. طبق ماده 297 قانون ديات، انواع ديه (كامل) به شرح زير است. 1- شتر 100 نفر 2- گاو 200 رأس 3- گوسفند 1000 رأس 4- طلا 1000 دينار مسكوك 5- نقره 000/10 در هم مسكوك 6- لباس 200 دست حله يمن ماده 299ـ ديه قتل در صورتي‌كه صدمه و فوت هر دو در يكي از چهارماه حرام (رجب ـ ذيقعده ـ ذيحجه ـ محرم) و يا در حرم مكه معظمه واقع شود علاوه بر يكي از موارد شش‌گانه مذكور در ماده 297 به عنوان تشديد مجازات بايد يك سوم هر نوعي كه انتخاب كرده است اضافه شود و ساير امكنه و ازمنه هر چند متبرك باشند داراي اين حكم نيستند. ماده 300ـ ديه قتل زن مسلمان خواه عمدي خواه غير عمدي نصف ديه مرد مسلمان است. ماده 301ـ ديه زن و ر يكسان است تا وقتي‌كه مقدار ديه به ثلث ديه كامل برسد در آنصو ديه زن نصف ديه مرد است. - اَرش نيز كه نوعي ديه مي‌باشد در ماده 367 چنين تعريف گرديده است: ماده 367ـ ه جنايتي كه بر عضو كسي وارد شود و شرعاً مقدار خاصي به عنوان ديه براي آن تعيين نشده باشد جاني بايد اَرش بپردازد. ماده 495ـ در كليه مواردي كه به موجب مقررات اين قانون اَرش منظور گرديده با در نظر گرفتن ديه كامل انسان و نوع در كيفيت جنايت ميزان خسارت وارده طبق نظر كارشناس تعيين مي‌شود. از طرفي همانطور كه در ماده 497 اين قانون تأكيد گرديده الست كليه قوانين كه با قانون مجازات اسلامي‌ مغاير مي‌باشند ملغي هستند بنابراين در مراجع قضايي در وهله اول مجموعه قوانين مجازات اسلامي ‌ملاك عمل مي‌باشند. 2. قانون مسئوليت مدني كه مصوب سال 1339 است و مشتمل بر 16 ماده مي‌باشد و مواد مندرج در اين قانون كراراً تأكيد بر جبران خسارت جاني و مالي توسط عامل زيان را دارد بطوريكه ماده يك اين قانون چنين اشعار ميدارد: ماده يك: هر كس بدون مجوز قانوني عمداً يا در نتيجه بي‌احتياطي به جان يا سلامتي يا مال يا آزادي يا حيثيت يا شهرت تجارتي يا به هر حق ديگري كه به موجب قانون براي افراد ايجاد گريده لطمه‌اي وارد نمايد كه موجب ضرر مادي يا معنوي ديگري شود مسئول جبران خسارت ناشي از عمل خود مي‌باشد. 3. قانون مدني مصوب سال 1307 كه بعضي از مفاد آن مورد استفاده اثبات مسئوليت واقع مي‌گردد. در قانون مدني ايران موضوع مسئوليت مدني تحت عنوان "اتلاف و تسبيب" ضمن مواد 328 الي 335 بيان شده است. در مبحث اتلاف ماده 328 چنين اشعار مي‌دارد: هر كس مال غير را تلف كند ضامن آن است و بايد مثل يا قيمت آن را بدهد. اعم از اينكه از روي عمد تلف كرده باشد يا بدون عمد و اعم از اينكه عين باشد يا منفعت و اگر آنرا ناقص يا معيوب كند ضامن نقص قيمت آن مال است. همينطور در مبحث تسبيب ماده 331 چنين مقرر مي‌دارد: هر كس سبب تلف مالي بشود بايد مثل يا قيمت آنرا بدهد و اگر سبب نقص يا عيب آن شده باشد بايد از عهده نقص قيمت آن برآيد. همانگونه كه مشهود است در قاعده اتلاف مسئوليت ناشي از خسارات مستقيم مطرح است و در قاعده تسبيب چنين بيان گرديد كه هر كس براي تلف مال غير سبب‌سازي كند، ضامن و مسئول جبران خساررت است و به عبارت ديگر بحث مسئوليت ناشي از خسارت غير مستقيم مطرح مي‌باشد. بیمه هاي عمر و پس انداز همه ما در جستجوي آرامش و آسودگي خيال هستيم. اضطراب، آشفتگي، حادثه و مرگ پديده هايي هستند كه همواره زندگي انسان ها را مورد تهديد قرار مي دهند. به راستي چگونه مي توان در هنگام بروز اين گونه موارد، خانواده ها را از آسيب و گزند حفظ كرد و آرامش و اميد را براي آنان به ارمغان آورد؟ بيمه آسيا افتخار دارد،‌ به منظور تامين آسايش، رفاه و حمايت از خانواده ها و تمامي آحاد مردم كشور چه در زمان حيات و چه بعد از حيات و يا در مقاطعي نظير ازدواج، تحصيل فرزندان، تهيه مسكن، اشتغال و تامين دوران بازنشستگي با عرضه بيمه هاي عمر و پس انداز هزينه و سرمايه لازم را تا حد پيش بيني شده تامين نمايد. براساس اين بيمه نامه همه افراد 15 تا 65 ساله مي توانند با در نظر گرفتن توان مالي خويش، پوشش دلخواه خود را با سرمايه موردنظر در سه دوره زماني 5، 10 و 15 ساله با روش پرداخت حق بيمه ماهيانه، سه ماهه، شش ماهه، سالانه و يا پرداخت يكجا، انتخاب نمايند. بیمه گـــر: شرکت سهامی بیمه آسیــا می باشد0 بیمه گـذار: شخصی حقیقی یا حقوقی است که قرارداد بیمه را با بیمه گر منعقد و پرداخت حق بیمه را به ترتیب مندرج در بیمه نامه تعهـد می کند0 بیمه شده : شخصی حقیقی است که فوت و حیـات او موضــوع قرارداد بیمـه و سن و وضع مزاجـی و سلامتی او پایه محاسبه حق بیمه است0 استفاده کننده : شخصی حقیقی یا حقوقی است که بیمه گـذار، قرارداد بیمه را به نفـع او منعقد ساخته است 0 مـــاده 1- اساس قرارداد و شـروع اعتبار آن 1-1 اظهارات کتبی بیمه گذار و بیمه شده در بـرگ پیشنهاد و پیوستهای احتمالی آن و گزارش پزشک معاینه کننده معتمد بیمه گر، اساس قرارداد بیمه زندگی را تشکیل می دهند0 2-1 هرگاه در مورد سوابق جسمی و روحی بیمه شده که بوسیله معاینه پزشکی قابل تشخیص نیست و پزشک ناچار به اظهارات بیمه شده قناعت کرده است معلوم شود که اظهارات او دراین موارد مطابق با حقیقت نبوده یا آنکه بیمه شده ، در این قبیل موارد از ابراز مطالب موثر در وضع قرارداد بیمه خودداری کرده یکی از سه حالت مشروحه زیر وجود خواهد داشت0 1-2-1 در صورتیکه بیمه گر قبل از وقوع خطر به اظهار خلاف واقع بیمه گذار یا بیمه شده پی ببرد اما اهمیت موضوع کشف شده به درجـه ای نباشد که اگر بیمه گــردر ابتداء عقـد قرارداد هم از آن مطلع بوداقدام به صـدور بیمه نامه می کرد ، در این صورت بیمه گر حق داردیا قرارداد بیمه را فسخ نمایدیا با دریافت حق بیمه اضافی مناسبی آن را ادامه دهد0 در صـورت فسخ قرارداد باید حق بیمه هـای دریافت شده را به بیمه گذار مسترد نماید0 2-2-1 در صورتیکه بیمه گر بعداز وقوع خطر به اظهارات خلاف واقع بیمه گذار یا بیمه شده پی ببرد تعهدات او به نسبت مابه التفاوت حق بیمه دریافتی به حق بیمه واقعی کاهش می یابد0 3-2-1 اگر اهمیت موضوع کشف شده به درجه ای باشد که بیمه گر در موقع عقد قرارداد بیمه از آن اطلاع داشت اقدام به صدور بیمه نامه نمیکرد،دراین صورت قرارداد باطل و نود درصد از حق بیمه هائی که از بیمه گذار دریافت گردیده به او مسترد خواهد شد0 مـــاده 2-شروع اعتبار قرارداد بیمه و لازم الاجراء بودن مندرجات آن 1-2 اعتبار قرارداد بیمه و آثار مترتبه بر آن پس از امضاء بیمه نامه توسط بیمه گر و پرداخت حق بیمه واحد یا اولین قسط حق بیمه اقسـاطی توسط بیمه گـذار تحقق می یابد مشــروط بر اینکه وضع مزاجــی بیمه شده در فاصله بین تاریــخ تکمیل پیشنهـاد بیمه توسط بیمه شده وگـزارش پزشکــی پزشک معتمد بیمه گر تا تاریـخ امضاءقرارداد بیمه و پرداخت حق بیمه واحد یا اولین قسط حق بیمه تغییر نیافته باشد0 2-2 این قرارداد جز در مورد ثبوت تقلب موضوع بنـد( 2-1 ) ماده 1 برای بیمه گـر لازم الاجـراست و نمی تواند هیچگونه تغییری در نرخ ،مدت یا مزایای مندرج در بیمه نامه بدهد0 مـاده 3- حدود وظائف و تعهدات بیمه گر و بیمه گذار بموجب مندرجات بیمه نامه 1-3 وظایف و تعهدات بیمه گر و بیمه گـذار و بیمه شده و هرگونه استفاده از مزایـای بیمه در بیمه نامه معین شده است0 2-3 هرگونه تقاضـای بیمه گذار در مورد تغییری در شرایـط بیمه نامه ، در صورت موافقت بیمه گر، با صدور الحاقیه ای ، عملی خواهد شد0 اینگونه الحاقیه ها جزء لاینفک قرارداد محسوب می شوند0 3-3 هرگاه مطلبی از مطالب درج شده در بیمه نامه یا برگهای الحاقی با شرایط مورد توافق بین بیمه گر و بیمه گذار می تواند در طـی مدت سـه هفته از تاریــخ صـدور بیمه نامه تقاضــای تصحیح آنرا بنماید و بیمه گر با صدور الحاقیه ای موضوع مورد تقاضا را انجام خواهد داد0 پس ازگذشتن این مدت وسکوت بیمــه گذار در مـورد مندرجـات بیمه نامه ، مندرجات مزبور مورد قبول بیمه گـذار تلقی می گردد0 4-3- در صورتی که شرایط جدیدی توسـط بیمه گر به نفــع بیمه گذاران وضـع شود و بیمه گـــذاری تقاضای استفاده از آن شرایط را بنماید، بیمه گر در صورت موافقت با تقاضای آن بیمه گذار، با صدور الحاقیه ای ، حق استفاده از آن شرایط را به بیمه گذار می دهد0 مـــاده 4- پرداخت حق بیمه و عواقب تاخیر در پرداخت آن 1-4 حق بیمه به اقساط سالانه ودر اول هر سال بیمه ای باید پرداخت گـردد0 2-4 حق بیمه سالانه بنا به تقاضای بیمه گذار ممکن است به اقساط شش ماهه ،سه ماهه و ماهانه تقسیط شود و میزان قسط آن بر طبق جدول بیمه گر می باشد0 3-4 در صورت فوت بیمه شده در اثناء یکی از سالهــای بیمه ای، اگر حق بیمه آن سال تمامـاً پرداخت نشده باشد بیمه گـــر باقیمانده حق بیمه آن ســال را از ســرمایه بیمه قابــل پرداخت به استفــاده کننده از بیمه نامه کسر خواهد کرد0 4-4 پرداخت حق بیمه در صورتی معتبر خواهد بود که به صنــدوق شرکت و یا شعب آن و در مقابــل قبض رسمی شرکت انجام شده و یا به روش دیگری که بیمه گرتعیین کرده باشد صورت پذیرد0 5-4 اقساط بیمه نامه در سررسید تعیین شده باید پرداخت گردد و حداکثر مهلت پرداخت هر قسط 30 روز از تاریخ سررسید آن قسط خواهد بود0 6-4 در صورت تاخیر بیش از 30 روز درپرداخت قسط حق بیمه یا قسمتی از آن به یکی از دوحالـت زیرعمل خواهد شد: 1-6-4 بیمه نامه هائیکه حق بیمه آن کمتر از 6 ماه تمام پرداخت شده باشد خودبخود بدون هیچگونه تشریفاتی فسخ و حق بیمه پرداخت شده قابل استرداد نیست 0 2-6-4 بیمه نامه هائیکه لااقل حق بیمه 6 ماه تمام آن پرداخت شده باشد به بیمه ای با سرمایه بیمه ای کمتر به نام بیمه مخفف تبدیل می گردند و حق بیمه دیگری بابت این بیمه دریافت نمی شود0 مـــاده 5- برقراری مجـدد اعتبار بیمه نامه فسخ شده یا مخفف شده 1-5 بیمه گــذار در طول مدت اصلی بیمه نامه در صورت رضایت بخش بودن وضع مزاجی بیمه شده می تواند تقاضای برقراری مجدد بیمه نامه فسخ و یا مخفف شده را با شرایط ذیل بنماید0 1-1-5 از سررسید اولین قسط حق بیمه تادیه نشده بیمه نامه مخفف شده بیش از سه سال نگذشته باشد0 2-1-5 از سررسید اولین قسط حق بیمه تادیه نشده بیمه نامه فسخ شده بیش از سه سال نگذشته باشد0 3-1-5 اقساط حق بیمه معوقه با در نظر گرفتن جریمه تاخیر پرداخت گردد0 ( جریمه تاخیر در پرداخت حق بیمه مازاد بر 30 روز به ازاء هر ماه و کسر ماه 5/1 درصـد حق بیمه است ( 2-5 بیمه گر برای برقراری مجــدد اعتبار بیمه نامه حق دارد که به هــزینه بیمه گذار از بیمه شده معــاینه پزشکی بعمل آورد0 تبصره : در صورتیکه حق بیمه بصـورت غیر مستقیم و به حساب بیمه آسیـا واریز گردد،بیمه نامه با رعایت بند1-5 و 2-5 معتبر خواهد بود0 مــاده 6- حقوق بیمه گذار در مورد اندوخته بیمه نامه اش اندوخته ای که از این بیمه نامه نزد بیمه گــر تشکیل می شود حقوقی برای بیمه گذار ایجــاد می کند که یکی ارزش بازخرید بیمه نامه و دیگری دریافت وام از محل ارزش بازخرید می باشد0 1-6ارزش بازخرید : بیمه گذار از ابتدای ماه هفتم سال اول بیمه ای می تواند بیمه خود را به بیمه گر واگذار و ارزش بازخرید را، بر طبق محاسبه بیمه گر ، از او دریافت کند0 2-6 دریافت وام :بیمه گــذار می تواند از محل اندوخته بیمه زندگــی خود، از بیمه گـــروام دریافت کند0 در این صورت تعهد بیمه گر تا میزان مبلغ وامی که به بیمه گذار داده، یا تا میزان باقیمانده وام اگر بطور اقساطی بازپرداخت می شود، به اضافه سود مربوط به آنها، کاهش می یابد0 مــــاده 7- انتقال قرارداد بیمه زندگی 1-7 بیمه گـــذاربا جلب موافقت بیمه گــر و شخص بیمه شده، اگر غیر از بیمه گــذار باشد، می تواند قرارداد بیمه خود را به هر یک از وسایل قانونی به دیگری انتقال دهد0 در صورتی که بیمه گــذار بیمه خود را به دیگری منتقــل کند یا فوت شود و بیمه اش به ورثه اش منتقل گردد اگر کسی که بیمه به او انتقــال داده شده یا ورثه بیمه گذار متوفی کلیه تعهداتی را که بیمه گــذار اصلی بابت آن بیمه در مقابل بیمه گر داشته مانند بیمه گذار اصلی اجرا نمایند بیمه به نفع انتقال گیرندگان به اعتبار خود باقی خواهد ماند و انتقال گیرندگان ، بر طبق شرایط عمومی بیمه زندگی ، حق فسخ قرارداد بیمه را هم خواهند داشت0 2-7 انتقال دهنده مسئول پرداخت کلیه اقساط حق بیمه تا تاریخ انتقال است0 3-7 اگر انتقال گیرندگان ، اعم از ورثه یا دیگران ، متعدد باشند هر یک از آنان ، بطور تضامنی ، مسئول پرداخت هر قســط سررسید شده می باشد بطوریکـه اگر یکی از آنان سهــم خــود را از قســط حق بیمـه سررسید شده پرداخت نکند هیچیک از انتقال گیرندگـان حق استفاده از مزایـای قرارداد بیمه انتقال یافته را نخواهد داشت0 مـــاده 8- خطـرات متمم سه خطرمشروحه زیر قابل الحاق به هر گونه بیمه زندگی می باشند که وجه آنها در صورت فوت شخص بیمه شده در خـلال مدت بیمه یا در انتهای آن مدت باید پرداخت شود، مگــر آنکه در شرایط خصوصی بیمه عمر از شمول بیمه استثناء شده باشند0 1-8خطر مسافرت هوائی :اگر بیمه شده بعنوان مسافر عادی به وسیله هواپیمــاهای مسافری یا ارباس در خطوط حمل و نقل تجاری مجاز مسافرت کند بدون پرداخت حق بیمه اضافی و بدون احتیاج به دادن اطلاع قبلی به بیمه گــر تحت پوشش بیمه ای قرار می گیرد0 فوت ناشی از مسابقه سرعت و پروازهـــای اکتشافی و آکروباسی و هر نوع تمرین پرواز هــوائی بیمه نمی شود و در صورت وقــوع فوت در اینگونه پروازها تنها وجه اندوخته تا روز وقوع حادثه، توسط بیمه گر، پرداخت خواهد شد0 2-8 خطر جنــگ :این بیمه نامه تمام خطرات نظامی و انتظامی را در حال صلح که به منظور حفظ نظم و امنیت و جلوگیری از اغتشاشات انجام می گیرد، تا آنجا که منجــر به عملیات جنگی نشود شامل می شود0 درموقع جنگ علیه دولت خارجی هرگاه بیمه شده بعنوان یک فرد نظامی یا در تشکیلات نظامی تحت هر عنوان به جنگ اعزام شود بیمه نامه او از روز اعزام به بیمه معلقی تبدیل می گردد حتی اگر بیمه گــر براثر عدم اطلاع از اعزام بیمه شده به ماموریت جنگی به دریافت حق بیمه ادامه داده باشد0 دراین صورت هم هرگــاه به هرعلتی بیمه شده به خطــری دچار شود تنها اندوخته بیمه زندگـی او تا روز تعلیق بیمه اش اگر بیمه زندگی اش اندوخته ای داشته باشد پرداخت خواهد شد و حق بیمه هــای دریافتی احتمالی در نتیجه عدم اطلاع از ماموریت جنگی شخص بیمه شده هم برگشت داده خواهد شد0 بیمه نامه معــلق شش ماه پس از خاتمه عملیات جنگی یا بازگشت بیمه شده بنا به تقاضــای او با توجــه به ماده 5 برقراری مجدد گردیده و به اعتبار اولیه خود باز می گردد0 در صورتیکه بیمه شده در کشوری که در حال جنگ است فوت شود بیمه گذار،استفاده کننده و یا وراث قانونی بیمه شده باید ثابت کنند که فوت بیمه شده در نتیجــه عملیات جنگــی نبوده و بیمه او نمی بایستی معلق شده باشد،درغیـر این صــورت تنهــا اندوخته بیمه زندگــی او ، اگر وجــود داشته باشد ، پرداخـت خواهد شد0 3-8 عملیات پلیسی، عملیات نظامی محسـوب نخواهد شـد0 مــاده 9-خطراتی که جبـران نمی شود 1-9 در صورتیکه بیمه شده خودکشی کند ویا در اثــر سعی در خودکشی فـوت نماید براســاس شرایط زیرعمل می گردد: 1-1-9 هرگــاه دو سال تمام از مدت بیمه نگذشته باشد فقط اندوخته بیمه نامه که از طــرف بیمه گــر تعیین می شود به استفاده کننده پرداخت خواهد شد0 2-1-9 هرگاه دوسال تمام از مدت بیمه گذشته باشد تمام سرمایه بیمه پرداخت خواهد شد0 2-9 در صورتیکه استفاده کننده یا یکی ازاستفاده کنندگان یا بیمه گذار سبب مرگ بیمه شده باشند در اینصورت فقط سهم سایر استفاده کنندگان و در صورت عـدم وجود استفاده کننده دیگر به وراث قانونی بیمه شده پرداخت خواهد شد0 مــاده 10- اختیار بیمه گذار در تغییر استفاده کننده 1-10 بیمه گذار می تواند استفاده کننده از منافع بیمه زندگی را که دراختیار دارد با اخــذ موافقت کتبی بیمه شده تغییر دهد مگر اینکه بیمه نامه را به دیگری انتقــال داده وسند بیمه نامه را هم به منتقل ا لیه تسلیم کرده باشد0 2-10 بیمه گذار موظف است مراتب را کتباً با اعــلام نام و نام خانوادگی و شمــاره شناسنامه هر یک از استفاده کنندگان جـدیـد به بیمه گر اطـلاع دهد مــاده 11- تـاریـخ امکان استفاده از سرمـایه بیمه 1-11 امکان قانونی استفاده از سرمایه بیمه از تاریـخ فوت بیمه شده یا از تاریــخ پایان مدت بیمه شــروع می شود0 ولی اگر بیمه گذار یا استفاده کننده معین شده از طرف اواز بابت بیمه نامه مــربوط از بیمه گــر وجهی دریافت کرده یا معــامله ای نموده باشدتعهــدات بیمه گر به میزان وجهــی که قبلاً پرداخت کرده تقلیل خواهد یافت 0 2-11 سرمایه بیمه در صورتیکه بر اثر فوت بیمه شده قابل پرداخت گردد، متعلق به ورثه قانونی بیمه شده است مگر آنکه در بیمه نامه یا الحــاقیه های آن استفاده کننده دیگری معین شده باشد که در آن صـورت سرمایه بیمه به استفاده کننده معین شده تعلق می گیرد0 مــاده 12- مدارک لازم برای پرداخت سرمایه بیمه سرمایه بیمه شده در مقابل رسیدی که دارای امضاء مصدق باشد و پس از دریافت اسنادومدارک مشروحه ذیل به استفاده کننده پرداخت خواهد شد0 1-12 بیمه نامه و اوراق الحاقی ضمیمه آن 2-12 قبض رسید حق بیمه های پرداخت شده عــلاوه بر مـدارک فوق : 3-12 درصورتیکه پرداخت سرمایه در صورت حیـات بیمه شده باشد رونوشت کامل مصــدق شناسنامه باید ارائه گردد0 4-12 در صورتیکه پرداخت ســرمایه بعد از فـوت بیمه شده باشد باید کتبــاً با ذکر علت فـوت در اولین فرصت منتهی تا یکمـاه ( مگر در موارد غیر عـادی ) مراتب از طرف استفاده کننده یا بیمه گذار به اطـلاع بیمه گر برسد بعلاوه مدارک ذیل را برای رسیدگی در اختیار بیمه گر قرار دهند0 - گواهی رسمی فوت - گواهی مشروح آخرین پزشک معــالج که در آن علت بیماری و شروع و سیر آن ذکـر شده باشد و در صورتیکه معالجه بعمل نیامده باشد مدارک مثبته حــاکی از بیماری و علت فوت و اوضاع و احـوالیکه فوت در آن اتفاق افتاده باشد تهیه و ارائه گردد0 - گواهی انحصار وراثت در صورتی که استفاده کنندگـان در بیمه نامه و اوراق الحـاقی مشخص نشده باشد0 - بیمه گر حق دارد اطلاعات و مدارک تکمیلی در این زمینه مطالبه یا خود تهیه کند0 - درصورتیکه اشتباهی در تاریخ تولد بیمه شده درموقع انعقاد قرارداد بیمه رخ داده باشد حق بیمه های اشتباهی مسترد و یا از سرمایه کسر خواهد شد0 - بیمه گرپس از دریافت اسناد و مدارک مزبور و اطمینان از صحت آنهاحداکثر ظرف یکماه تعهدات خود را انجام خواهد داد0 مــاده 13-مفقود شدن بیمه نامه یا قبوض رسید حق بیمه درصورت مفقود شدن بیمه نامه یا قبــوض رسید حق بیمه ، بیمه گذار باید هر چه زودترمراتب را کتبــاً به بیمه گر اطلاع دهد تا بیمه گــر پس از اطمینان یافتن از فقدان آنها ا لمثنــای آنها صـادر کرده و در اختیار بیمه گذار بگذارد0 مــاده 14- نشانی قانونی محـل اقامت بیمه گذار در ایـران 1-14 نشانی بیمه گذار به ترتیبی که در پیشنهاد بیمه زندگی نوشته و امضــاء کرده است نشانی قانونی او محسوب شده و مکاتبات بیمه گر به همان نشانی ارسال خواهد شد0 2-14 در صورتیکه بیمه گذار محــل اقامت خود را تغییر دهد موظف است که نشانی محل اقامت جدید خود را کتباً به اطلاع بیمه گر برسـاند0 3-14 هرگاه بیمه گذار خارج از ایران اقامت نماید باید یک نفر مقیم ایران را به بیمه گر معـرفی کند که در کارهای مربوط به بیمه عمرنماینده او باشد و بیمه گر نامه های مربوط را بعنوان و نشـانی نامبرده ارسال نماید0 4-14 درصورت عدم توجه بیمه گــذار به رعایت این مقــررات ، مکاتبات بیمه گــر به آخـــرین نشانی بیمه گذاردر ایران که به بیمه گر اطلاع داده شده معتبر تلقی خواهد شد0 5-14 بیمه گــذار و نماینده او در ایران باید در کلیه مکــاتبات خود بعنوان شرکت بیمه آسیـا در تهـران یا شعب آن در شهرستانهـا شمـاره بیمه نامه زندگــی خود را که در باره آن مکــاتبه کرده اند درنامه خود قید کنند0 مــاده 15- دادگاههای صـالحه این بیمه نامه براساس قانون بیمه و مقررات مربــوط به آن تنظیم شده است و در موردتمام دعاوی که علیه بیمه گر راجع به این بیمه نامه یا راجع به اجـراء آن ممکن است اقامه شود صریحاً تعهد و موافقت می شود که به محاکم صالحه ایران ارجـاع خواهد گردید0 مــاده 16- مدت مرور زمان مدت مرور زمان تمام دعاوی ناشی از این بیمه نامه دو سال از تـاریـخ حادثه منشاء دعوی است0 مزايای بيمه عمر و پس انداز 1- در صورت حيات بيمه شده، اصل سرمايه به اضافه سود مشاركت در منافع، در پايان مدت بيمه به بيمه گذار پرداخت مي شود. 2- در صورت فوت بيمه شده در طي مدت بيمه نامه، اصل سرمايه به استفاده كنندگان و بازماندگان پرداخت مي شود. 3- چنانچه بيمه شده به علت حادثه فوت نمايد، علاوه بر سرمايه بيمه پس انداز سرمايه بيمه حادثه نيز قابل پرداخت خواهد بود. (الحاقيه حادثه) اين سرمايه مي تواند تا چهار برابر سرمايه بيمه عمر پس انداز باشد. 4- چنانچه بيمه شده به دلايلي دچار از كار افتادگي كلي و دايم شود. از آن پس تا پايان مدت قرارداد، حق بيمه اي از وي دريافت نخواهد شد و مزاياي بيمه همچنان به قوت و اعتبار خود باقي است. (الحاقيه معافيت از پرداخت حق بيمه) 5- چنانچه خريدار اين بيمه نامه پس از گذشت 6 ماه از مدت بيمه نامه و پرداخت حق بيمه، از ادامه آن منصرف شود. طبق جدول ضميمه بيمه نامه مي تواند آن را بازخريد نمايد. 6- سرمايه بيمه عمر درآمد محسوب نمي شود و استفاده كننده از اين سرمايه از پرداخت ماليات معاف است. (ويژگي معافيت مالياتي بيمه عمر و پس انداز). منابع : بیمه چیست؟ http://aftab.ir انواع بیمه http://www.bih.ir رتبه بندی شرکت های بیمه ای http://www.rastak.com بيمه مسئوليت http://210.5.233.143:8080 بيمه هاي اموال يا اشياء http://www.tehran.ir آشنائی با بیمه اشخاص http://aftab.ir تاریخچه بیمه http://www.pasargadinsurance.ir رتبه بندی شركت‌های بيمه http://zarei81.blogfa.com بیمه هاي عمر و پس انداز http://www.bimehasia.com پرسش بیمه ای شما و پاسخ ما http://sanatebimeh.blogfa.com بيمه مسئوليت http://www.iraninsurance.ir بیمه اشخاص بیمه حوادث انفرادی : موضوع و محور اين بيمه سانحه و حادثه اي است كه مي تواند منجر به فوت ، نقص عضو و از كار افتادگي دائم كلي و يا جزئي و از كار افتادگي موقت ،‌جراحت و صدمات بدني و هزينه هاي پزشكي گردد . موضوع بيمه حوادث تامين و پرداخت غرامت معين در صورت فوت بيمه شده يا نقص عضو و از كار افتادگي و جبران هزينه هاي درماني ناشي از وقوع حوادث مشمول بيمه است . خطر فوت و نقص عضو به عنوان پوشش هاي اصلي در بيمه هاي حوادث مي باشد و خطرات از كار افتادگي دائم ، از كار افتادگي موقت و بستري در بيمارستان و هزينه هاي پزشكي ناشي از صدمات و جراحات به عنوان خطرات تبعي قرار دارند . بيمه هاي حوادث اكثرا " به صورت پوشش خطرات ناشي از حوادث در تمام اوقات (24 ساعت شبانه روز) و در هر مكان و يا زمان در طول مدت بيمه نامه بوده و شامل خطرات شغلي ، حرفه اي ، ورزشي ، ماموريت و مسافرت و ... مي گردد. غرامت روزانه، مبلغي است كه درايام ازكار افتادگي موقت بيمه شده ، بعلت تحقق خطر موضوع بيمه نامه به وي پرداخت ميگردد. تعهد بيمه گر براي غرامت روزانه از ششمين روز ازكارافتادگي شروع و حداكثر به مدت 180 روز ادامه خواهد يافت. در مورد پرداخت غرامت امام بستري در بيمارستان، اين مدت از چهارمين روز بستري تا حداكثر 90 روز ميباشد. غرامت روزانه و غرامت بستري در بيمارستان فقط به بيمه گذاراني ارائه ميگردد كه شغل ازاد دارند. مجموعه حوادثي كه در 7 روز اتفاق مي افتد يك حادثه محسوب ميگردد. شرايط سني اين بيمه 18 تا 70 سالگي ميباشد.   بیمه حوادث خانواده اين بيمه نامه كه طرحي جديد در راستاي ارائه حدمات بهينه به هموطنان گرامي مي باشد كليه افراد خانواده را در مقابل حوادث (كه شرح آن ابتدا آمده است) در تمام ساعات شبانه روز داخل و خارج از كشور با حق بيمه بسيار ناچيز بيمه مي نمايد. مزاياي بيمه نامه خانواده عبارتند از : پوشش غرامت فوت و نقص عضو جهت هر يك از اعضاء خانواده تا مبلغ 10.000.000 ريال جبران هزينه هاي پزشكي ناشي از حادثه براي كل اعضاء خانواده مجموعا تا مبلغ 1.000.000 ريال حق بيمه سالانه جهت سرپرست خانواده و همسر هر يك مبلغ 10.000 ريال و هر يك از فرزندان زير 18 سال مبلغ 5000 ريال مي باشد . پدر بزرگ ها ، مادر بزرگ ها و فرزندان بالاي 18 سال خانواده نيز مي توانند با پرداخت حق بيمه سالانه 10.000 ريال جزو بيمه شدگان بيمه نامه حوادث خانواده قرار گيرند . این بیمه نامه تا 10 برابر تعهدات فوق قابل خریداری میباشد یعنی حداکثر تعهدات برای هر نفر 100.000.000 ریال و حداکثر هزینه پزشکی نیز تا 10.000.000 ریال تحت پوشش میباشد که حق بیمه نیز به همین نسبت افزایش مییابد. آکسا بیمه مسافران عازم به خارج از کشور axa اين بيمه نامه كه براي اولين بار در ايران توسط شركت سهامي بيمه ايران ارائه گرديد ، اشخاصي كه قصد مسافرت به خارج از كشور را دارند تحت پوشش بيمه قرار مي دهد و اعتبار آن در خارج از كشور بوده و كليه خدمات موضوع اين بيمه نامه با توجه به قرارداد في مابين مطابق با شرايط عمومي توسط شبكه بين المللي شركت كمك رساني آكسا تضمين و ارائه مي گردد . همچنين خسارتهاي وارده در محل و به ارز قابل پرداخت مي باشد . مزاياي بيمه نامه مسافرت به خارج از كشور با احتساب موارد استثنائات و شرايط مندرج در بيمه نامه عبارتند از : پرداخت هزينه هاي درماني ، جراحي ، داروخانه و بيمارستان جهت حوادث و بيماريهايي كه در طول مسافرت بروز نمايد تا مبلغ 50.000 يورو پرداخت هزينه هاي فوريتهاي دندانپزشكي تا مبلغ 150يورو پذيرش و انتقال پزشكي به نزديكترين بيمارستان و يا بازگرداندن بيمار به ايران تحت نظارت پزشكي پرداخت هزينه هاي دعاوي حقوقي تا 1000 يورو طبق شرايط بيمه نامه راهنمايي و كمك رساني در سرقت يا مفقود شدن مدارك مسافرتيبازگرداندن كودكان به ايران در صورت فوت يا بستري شدن بيمه شده ازگرداندن جسد به ايران در صورت فوت بيمه شده در طول مسافرت پرداخت هزينه هاي عزيمت همراه به بالين بيمه شده بستري در بيمارستان انتقال پيامهاي فوري و اضطراري بيمه شده ارسال دارو از كشور مبدا به كشوري كه بيمه شده در آن بستري است . بازگشت پيش بيني نشده به دليل مسائل پزشكي يا بيماري بستگان بيمه شده در صورتيكه نتواند از بليط اوليه جهت بازگشت استفاده نمايد . استرداد بار مسافر در صورت فقدان يا اشتباه مسير بار ( چنانچه بار كنترل شده مسافر تا 12 ساعت به بيمه شده تحويل نگردد ، هزينه خريدهاي اضطراري تا مبلغ 200 يورو و در صورتيكه اين تاخير به بيش از 48 ساعت منجر شود حداكثر تا مبلغ 800 يورو) در صورت مفقود شدن يا به سرقت رفتن مدارك مهم مسافرتي از قبيل گذرنامه ، ويزا و... ارائه اطلاعات لازم در مورد چگونگي اقدامهاي قانوني براي جاريگزيني آنها. پرداخت هزينه هاي ديدار اضطراري هر فرد به درخواست بيمه گذار از مبدا ايران شامل يك فقره بليط دو طرفه و مخارج اقامت تا سقف روزانه 60 يورو براي حداكثر 15 روز متوالي (مشروز بر آنكه بيمه گذار بيش از 10 روز متوالي در بيمارستان بستري شود) . مسافراني كه قصد خروج از كشور را دارند، مي توانند با آرامش و بدون دغدغه هاي جانبي، از سفر خود لذت ببرند.   بيمه های زندگی انسان‌ از آغاز پيدايش‌ جوامع‌ انسانی، در جستجوی غريزی به‌ دنبال‌ تأمينهای جسمی، اقتصادی، اجتماعی وسياسی بوده‌ است‌. باتوجه‌ به‌ همين‌ نياز بوده‌ كه‌ شركتهای بيمه‌ با ارائه‌ طرحهای متفاوت‌ و ابتكاری متناسب‌ با نيازهای جوامع‌ انسانی درپی تأمين‌ و تسهيل‌ اين‌ غريزه‌ ثبات‌ مالی و اقتصادی برآمدند تا در زمان‌ بروز حادثه‌ ناگوار، شيرازه‌اقتصاد خانواده‌ها از هم‌ نپاشد و افراد وابسته‌ به‌ شخص‌ متوفی و يا حادثه‌ ديده‌ بتوانند از مزايای اين‌ تأمين‌ اقتصادی بهره‌مند شوند. نيازهای خانواده‌ در اغلب‌ جوامع‌ بشری با هر درجه‌ای از پيشرفت‌ و تكامل‌ را میتوان‌ به‌ شرح‌ زيرطبقه‌بندی كرد : تأمين‌درآمدي ‌معين‌ و مشخص ‌براي ‌افراد يك‌ خانواده ‌پس‌ از فوت ‌نان ‌آور خانواده‌ تأمين‌ درآمدی معين‌ و مشخص‌ برای ايام‌ از كارافتادگی، پيری و بازنشستگی.   بيمه‌های اشخاص‌ شامل • عمر • حادثه • درمانی • عمر گروهی • عمر و حوادث گروهی طرح کارکنان دولت يكی از شاخصهای شناخته‌ شده‌ برای سنجش‌ ميزان‌ تأمين‌ و رفاه‌مردم‌ كشورهاست‌ و كشورهايی كه‌ افراد آن‌ به‌ فراخور نياز خود از اين‌ تأمين‌ برخوردارند، با اطمينان‌ و اعتماد بيشتریدر برنامه‌ريزی توسعه‌ و گسترش‌ جامعه‌ خويش‌ مشاركت‌ مینمايند. بيمه‌های عمر در مراحل‌ بدوی خود برپايه‌ اصول‌ علمی و فنی در رابطه‌ با جدولهای حق‌ بيمه‌ و نحوه‌ انتخاب‌مخاطرات‌ پايه‌گذاری نشده‌ بود و در واقع‌ پيدايش‌ جدول‌ مرگ‌ و مير(2) نقطه‌ عطفی در تاريخچه‌ بيمه‌ عمر محسوب‌میشود و به‌ همين‌ دليل‌ امروزه‌ بيمه‌گران‌ در زمان‌ گزينش‌ بيمه‌گذاران‌ عوامل‌ زير را برای قبول‌ يا رد يك‌ پيشنهاد وتعيين‌ حق‌ بيمه‌ مناسب‌ وضعيت‌ سنی و سلامت‌ بيمه‌گذار در نظر میگيرند. 1-سن در بيمه‌های عمر، سن‌ بيمه‌گذار عامل‌ اصلی تعيين‌ نرخ‌ حق‌ بيمه‌ به‌ شمار میرود و به‌ همين‌ دليل‌ جداول‌ حق‌ بيمه‌با كاربرد جدول‌ مرگ‌ و مير، هزينه‌های بيمه‌گر و نرخ‌ سود حاصل‌ از سرمايه‌گذاری تنظيم‌ میشود 2- جنسيت‌ در اغلب‌ مناطق‌ جهان‌ به‌ اثبات‌ رسيده‌ است‌ كه‌ زنان‌ از عمر طولانیتری برخوردارند و متوسط طول‌ عمرشان‌ بيشتراست‌. بدين‌ جهت‌ در شركتهای بيمه‌ جداول‌ جمعيتی نيز برحسب‌ مردان‌ و زنان‌ تهيه‌ میشود كه‌ اين‌ جداول‌ در زمان‌محاسبه‌ حق‌ بيمه‌ به‌ كار میآيد. 3- وضعيت‌ جهانی ساختار فيزيكی بدن‌ انسان‌ يكی از عوامل‌ مهم‌ و تعيين‌ كننده‌ در انتخاب‌ و يا رد شخص‌ متقاضی بيمه‌ عمر به‌حساب‌ میآيد. پيشرفت‌ علم‌ پزشكی و تشخيص‌ پزشكی و آزمايشهای متعددی كه‌ انجام‌ میشود بيمه‌گر را دروضعيت‌ كاملا مناسبی قرار میدهد تا با آگاهی نسبت‌ به‌ پذيرش‌ يك‌ بيمه‌ شده‌ با نرخ‌ استاندارد و يا غيراستاندارد و يااضافه‌ نرخ‌ پزشكی بيمه‌نامه‌ عمر صادر كند. 4- تاريخچه‌ سلامتی خانواده بسياری از آمار و تجربه‌ها نشان‌ داده‌ كه‌ عمر طولانی و زياد يك‌ امر موروثی در خانواده‌هاست‌. عمرطولانی ممكن‌ است‌ ريشه‌ در توارث‌ و يا محيط و شرايط زيست‌ خانواده‌ داشته‌ باشد. بعضی از بيماريهاموروثی است‌ و به‌ همين‌ دليل‌ علت‌ مرگ‌ والدين‌ و يا ساير اعضای خانواده‌ میتواند در زمان‌ پذيرش‌خطر عامل‌ تعيين‌ كننده‌ محسوب‌ شود. 5- شغل‌ و حرفه در كشورهايی كه‌ شركتهای بيمه‌، بيمه‌های عمر گروهی صنعتی را در بازار عرضه‌ میكنند، شغل‌ وحرفه‌ بيمه‌گذاران‌ يكی از مهمترين‌ عوامل‌ ارزيابی خطر محسوب‌ میشود، زيرا بسياری از مشاغل‌ اثرات‌ناخوشايند خود را به‌ مرور بر زندگی بيمه‌گذاران‌ نشان‌ میدهد، زيرا افرادی كه‌ در معادن‌ كار میكنند و ياشرايط محيط كارشان‌ مساعد و مناسب‌ نيست‌ در درازمدت‌ با مرگ‌ و مير بيشتری در مقايسه‌ با سايرگروه‌ها روبه‌رو میشوند. صور مختلف‌ بيمه‌های عمر در جهان‌ جوامع‌ انسانی نيازهای مختلف‌ اقتصادی دارند و با همين‌ ديدگاه‌ شركتهای بيمه‌ طرحهای متفاوتیمتناسب‌ با نياز اين‌ جوامع‌ ارائه‌ داده‌اند. آنچه‌ ما در اينجا به‌ آن‌ اشاره‌ میكنيم‌ تقسيم‌بندی مختلف‌بيمه‌های عمر است‌، حال‌ آنكه‌ هريك‌ از نمونه‌های ذكر شده‌ دارای زير گروههای بسيار متفاوتی است‌. بيمه هاي تمام عمر بيمه عمرزماني بيمه ها مختلط پس انداز بيمه هاي مستمري بيمه ها بازنشستگي بيمه‌های تمام‌ عمر خطر فوت در اين‌ نوع‌ پوشش‌ بيمه‌ای، قرارداد برای تمام‌ مدت‌ عمر بيمه‌گذار بسته‌ میشود، و حق‌ بيمه‌ نيز به‌طور سالانه‌ پرداخت‌ میگردد. البته‌ میتوان‌ ترتيب‌ پرداخت‌ حق‌ بيمه‌ را طوری تنظيم‌ كرد كه‌ برای تمام‌عمر نباشد، بلكه‌ با رسيدن‌ بيمه‌گذار به‌ سن‌ بازنشستگی خاتمه‌ پيدا كند. سرمايه‌ تعيين‌ شده‌ در صورت‌فوت‌ بيمه‌ شده‌ به‌ وراث‌ قانونی او پرداخت‌ میشود. بيمه‌ عمر دارای انواع‌ ديگری است‌ از قبيل‌ : بيمه‌ تمام‌ عمر با پرداخت‌ حق‌ بيمه‌ در تمام‌ طول‌ قرارداد بيمه‌ تمام‌ عمر با پرداخت‌ محدود حق‌ بيمه‌ بيمه‌ عمر مشترك‌ بيمه‌ عمر زماني بيمه‌ عمر در صورت‌ فوت‌ و يا به‌ اصطلاح‌ ديگر بيمه‌ عمر ساده‌ زمانی، نوعی از بيمه‌ اشخاص‌ است‌كه‌ پوشش‌ بيمه‌ای برای مدت‌ معينی ارائه‌ میشود سرمايه‌ بيمه‌ د صورت‌ فوت‌ بيمه‌ شده‌ در اثناء مدت‌اعتبار قرارداد قابل‌ پرداخت‌ است‌ و در صورتیكه‌ بيمه‌شده‌تا پايان‌ قرارداد درقيد حيات‌باشد وجهیبابت‌ تعهدات‌ بيمه‌گر به‌ بيمه‌گذار پرداخت‌ نخواهد شد. اين‌ گونه‌ بيمه‌نامه‌ها برای مدتهای كمتر از يك‌سال‌ و تا چندين‌ سال‌ صادر میشود. انواع‌ ديگر بيمه‌های عمر زمانی به‌ شرح‌ زير میباشد: بيمه‌های عمر زمانی قابل‌ تبديل بيمه‌های عمر زمانی با سرمايه‌ نزولی (مانده‌ بدهكار) بيمه‌های عمر زمانی قابل‌ تمديد بیمه اموال   انواع بیمه‌ های هوایی در این بیمه ها تعهدات بیمه‌گر شامل جبران هزینه ‌های خسارت و زیان‌ های وارد به هواپیما در صورت از بین رفتن یا آسیب‌ دیدگی هواپیما بر اثر وقوع خطرات مشمول بیمه می‌باشد. بیمه‌های هوایی شامل، بیمه انواع هواپیماهای مسافربری و باری ،‌هلیکوپتر و انواع هواپیماهای سبک و فوق سبک را می‌توان با توجه به نوع خطرات تحت پوشش، به شرح تقسیم نمود : ▪ بیمه اموال ـ بیمه وسایل پرنده ـ بیمه نامه بدنه (Hull) ـ بیمه فرانشیز بدنه (Hull Deductible) ـ بیمه‌نامه جنگ بدنه (Hull War) ـ بیمه‌نامه خسارت کلی (Total Loss) ـ بیمه‌نامه تجهیزات فرودگاهی ـ بیمه‌نامه تجهیزات و لوازم یدکی شرکتهار هواپیمایی (Spare Parts) ▪ بیمه مسئولیت ـ مسئولیت متصدی حمل و نقل هوایی (پوشش Combined Single Limit) ـ بیمه مسئولیت قانونی شرکت هواپیمایی در قبال مسافر (Passenger Legal Liability) ـ بیمه مسئولیت قانونی بار همراه مسافرین (Baggage) ـ بیمه مسئولیت قانونی در قبال اشخاص ثالث (Third Party Legal Liability) ـ بیمه مسئولیت قانونی کالای حمل شده توسط هواپیما (Cargo) ـ بیمه مسئولیت ناشی از جنگ (War Liability) AVN۵۲E ـ بیمه مسئولیت عمومی (General Liability) ـ بیمه مسئولیت تولید (Product Liability) ـ بیمه مسئولیت خدمات زمینی (Ground Handler Liability) ▪ بیمه حوادث سرنشین (Personal Accident Cover) ـ بیمه از دست دادن گواهی پرواز خلبان، کمک خلبان و مهندس پرواز (Loss of Licence) ● بیمه نامه بدنه (Hull) در این پوشش تعهدات بیمه‌گر شامل جبران هزینه‌های خسارت و زیان‌های وارد به هواپیما در صورت از بین رفتن یا آسیب‌دیدگی هواپیما بر اثر وقوع خطرات مشمول بیمه می‌باشد. همچنین هزینه‌های مربوط به فرود اضطراری هواپیما، هزینه‌های امداد و نجات هواپیما و هزینه‌های پاکسازی باند فرودگاه نیز طبق شرایط بیمه‌نامه قابل پرداخت می‌باشد. ● بیمه فرانشیز بدنه (Hull Deductible) با این پوشش بیمه گزار می‌تواند با پرداخت حق‌بیمه اضافی و بر اساس شرایط بیمه‌نامه، فرانشیز بیمه‌نامه بدنه را نیز تحت پوشش قراردهد. ● بیمه‌نامه جنگ بدنه (Hull War) با توجه به این امر که طبق شرایط بیمه‌نامه بدنه، خسارات ناشی از جنگ، اقدامات تروریستی و موارد نظیر آن استثناء گردیده است، بیمه گذار می‌تواند با پرداخت حق‌بیمه مربوطه و بر اساس شرایط بیمه‌نامه بدنه صادره، قسمتی از پوششهایی که در بیمه‌نامه بدنه استثنا ء گردیده‌اند را تحت پوشش قرار دهد. ● بیمه‌نامه خسارت کلی (Total Loss) این پوشش فقط خسارت کلی هواپیما را در صورتی که مشمول Total Loss شود پرداخت می‌نماید. ● بیمه‌نامه تجهیزات فرودگاهی این بیمه نامه کلیه تجهیزات و ماشین‌آلات فرودگاهی را در برابر حوادث تا ارزش توافق شده پرداخت می‌نماید. ● بیمه‌نامه تجهیزات و لوازم یدکی شرکتهای هواپیمایی (Spare Parts) این بیمه‌نامه موتور هواپیما، قطعات لوازم یدکی (شامل بسته‌های لوازم یدکی و موتورهای یدکی حمل شده) و دستگاه‌های زمینی بکار رفته در رابطه با هواپیما،تجهیزات موجود در کارگاهها، دستگاههای لازم جهت جابجایی زمینی ، دستگاههای کامپیوتری، سیستمهای شبیه‌ساز، دستگاههای الکتریکی، مکانیکی حفاظتی در برابر آتش، اقلام تجاری و مواد غذایی می‌باشد. ● بیمه مسئولیت قانونی شرکت هواپیمایی در قبال مسافر (Passenger Legal Liability) این بیمه‌نامه صدمات منجر به فوت، نقص عضو ومقت و دائم و هزینه‌های درمانی ناشی از حادثه وارد به مسافرین را در زمانی که داخل هواپیما هستند و یا در حال پیاده شدن را تحت پوشش قرار می‌دهد. ● بیمه مسئولیت قانونی بار همراه مسافرین (Baggage) در این پوشش خسارات وارد به بار همراه مسافرین بر مبنای کنوانسیون‌های بین‌المللی تحت پوشش قرار می‌گیرد. ● بیمه مسئولیت قانونی در قبال اشخاص ثالث (Third Party Legal Liability) این بیمه‌نامه مسئولیت قانونی بیمه‌گزار در قبال اشخاص ثالث مانند برخورد هواپیما، یا سقوط اشخاص و اشیاء از هواپیما که منجر به بروز خسارت به اشخاص ثالث گردد را در صورتی که بیمه‌گذار قانوناً مسئول شناخته شوده تحت پوشش قرار داده و خسارات بدنی ناشی از حوادث منجر به فوت یا غیر از آن و صدمات وارد به اموال را (به انضمام هزینه‌هایی که علیه بیمه‌گذار توسط محاکم صالحه صادر می‌شود) را پرداخت خواهد کرد. ● بیمه مسئولیت قانونی کالای حمل شده توسط هواپیما (Cargo) در این بیمه‌نامه خسارات وارده به کالاهایی که با صدور بارنامه توسط هواپیما حمل می‌شوند را بر اساس کنوانسیون‌های بین المللی پرداخت می‌نماید. ● بیمه مسئولیت عمومی (General Liability) این بیمه‌نامه غرامات ناشی از از فعالیت بیمه‌گزار و مسئولیت وی شامل صدمات بدنی، فقدان یا خسارات وارده به اموال را جبران می‌نماید. ● بیمه مسئولیت تولید (Product Liability) جبران صدمات جانی یا خسارات و آسیب‌های مالی که در اثر استفاده، مصرف و یا اداره کردن هر گونه کالا یا تولیدات ساخته شده، تعمیر یافته، عرضه شده یا پخش شده بوسیله بیمه‌گزار یا کارکنان وی هنگامی که از مالکیت یا کنترل بیمه‌گزار خارج گردیده است تحت پوشش این بیمه‌نامه خواهد بود. ● بیمه مسئولیت خدمات زمینی (Ground Handler Liability) در این نوع بیمه‌نامه بیمه‌گر متعهد می‌گردد بر اساس سقف تعهد و شرایط بیمه‌نامه نسبت به جبران کلیه وجوهی که بیمه‌گزار قانوناً ملزم به پرداخت آن بعنوان خسارت به شخص یا اشخاص دیگر می‌باشد، اقدام نماید. ● بیمه حوادث سرنشین (Personal Accident Cover) بر اساس این بیمه‌نامه بیمه گر جبران صدمات بدنی ناشی از حوادادث وارد به مسافرین را که منجر به فوت و نقص عضو دائم می‌گردد ، مادامی که ایشان به هواپیما سوار می شوند، در مدتی که داخل هواپیما هستند و در حالی که از هواپیما پیاده می‌شوند را متعهد می گردد. ● بیمه از دست دادن گواهی پرواز خلبان، کمک خلبان و مهندس پرواز (Loss of Licence) این بیمه‌نامه خسارت ناشی از توقف منافع مالی وارد به خلبان، کمک خلبان و مهندس پرواز در صورتی که در اثر بیماری و یا حادثه، گواهینامه پروازی خود را بطور موقت و یا دائم از دست داده و به تبع آن مزایای آتی گواهینامه خود را از دست دهند، را تحت پوشش قرار می‌دهد . بیمه منازل مسکونی ، آتشسوزی، سرقت، زلزله و ... شرکت سهامی بیمه ایران طرحهای مختلف بیمه ای را جهت سهولت هرچه بیشتر در ارئه بیمه نامه های منازل مسکونی ارائه داده است که از جمله بیمه نامه هایی که بدون جهت منازل مسكوني انجام میپذیرد میتوان به : بيمه نامه آتش سوزي طرح همگاني (بدون بازديد) بيمه نامه آتش سوزي طرح جامع خانه و خانواده (با پوشش سرقت) بيمه نامه آتش سوزي معمولي منازل معمولي بيمه نامه آتش سوزي منازل مسكوني با پوشش سيل و زلزله بيمه نامه آتش سوزي منازل مسكوني با پوشش سيل بیمه نامه آتشسوزی ، مسئولیت و حوادث خانه و خانوار (طرح مهر) اشاره نمود. و سایر بیمه نامه هایی که بصورت جامع تر با سرمایه های بالا و با پوششهای کاملتر انجام میپذیرند و برای آنها انجام بازدید اولیه مورد نیاز است( در هرکجای ایران که هستید میتوانید ازطریق این سایت درخواست صدور و بازدید کارشناسی منزل خود را ( بدون هزینه اضافی ) بنمایید. بیمه آتشسوزی ، انفجار، صاعقه با پوششهای تکمیلی بیمه زلزله، ترکیدگی لوله آب و فاضلاب، سیل ، طوفان و... بيمه نامه آتش سوزي واحدهاي مسکوني هرگاه مورد بيمه واحد مسكوني باشد بيمه نامه آتش سوزي واحدهاي مسكوني مورد نظر قرار مي گيرد.استفاده همه ما از منزل مسكوني به يك صورت انجام مي شود و لذا تمايز اين بيمه نامه از ساير بيمه هاي آتش سوزي بواسطه همين يكنواخت بودن در بهره برداري از موضوع بيمه مي باشد. پس بيمه آتش سوزي واحدهاي مسكوني خطراتي را كه براي منزل مسكوني احتمال وقوع آن مي باشد تحت پوشش قرار مي دهد. هر يك از خطرات آتش سوزي ، انفجار ، صاعقه ، سيل ، زلزله ، سرقت و ... مي تواند در يك بيمه نامه آتش سوزي ارائه شود كه همانگونه كه قبلاً ذكر شد خطرات آتش سوزي ، انفجار و صاعقه خطرات اصلي و ساير خطرات بعنوان پوشش اضافي يا خطرات تبعي بسته به نوع بيمه با عناوين و ويژگي هاي متفاوتي به بيمه گذاران ارائه خواهد گرديد و بيمه گذار هنگام خريدن بيمه نامه آتش سوزي در صورت تمايل مي تواند از پوششهاي اضافي نيز بهره مند گردد. واحدهاي مسكوني را مي توان هم به صورت انفرادي و هم گروهي بيمه نمود كه بيمه گذاران در صورت خريد بيمه گروهي بيش از 15واحد از تخفيف بيمه گروهي نيز بهره مند خواهند شد.   معرفی بیمه آتشسوزی: بیمه آتشسوزی سابقه ‌ای بیش از 300 سال در جهان دارد و پیشینه آن در ایران به حدود یك قرن می‌رسد. در بیمه آتش‌ سوزی، ساختمان و كلیه كالاها و لوازم موجود در آن در مقابل خطر آتش‌سوزی و انفجار و صاعقه بیمه می‌شود. مورد بیمه ممكن است منزل مسكونی، غیرمسكونی و یا واحد صنعتی و یا تجاری باشد. خسارت‌های وارده ناشی از آتش‌سوزی و همچنین هزینه‌های پیشگیری از توسعه آتش در این بیمه‌نامه قابل جبران است. البته غیر از آتش‌سوزی، خطرات دیگری نظیر زلزله، سیل، طوفان، تركیدگی لوله آب، ضایعات برف و باران، سقوط هواپیما و هلی‌كوپتر، شكست شیشه و سرقت از منزل نیز در بیمه آتش‌سوزی و با عنوان خطرات اضافی قابل پوشش است. نکته مهم در مورد آتشسوزی : آتش‌سوزی در لغت به معنی احتراق توأم با شعله است. بنابراین سوختن آهسته، اكسیداسیون، تغییر رنگ و بو دادن، تخمیر و نظایر آن به معنی آتش‌سوزی نیست و طبعاً تحت پوشش بیمه ‌نامه آتش‌سوزی نمی‌باشد. خطرات مورد تعهد: در بیمه آتش ‌سوزی خطرات ناشی از آتش، صاعقه و انفجار تحت پوشش بیمه است. كه به توضیح آنها می‌پردازیم: 1- آتش: تركیب هر ماده با اكسیژن به شرط آن كه با شعله همراه باشد. پس مقصود، آتش خسارت‌ زننده و غیر قابل مهار است؛ و گرنه از بین رفتن اشیاء در داخل محدوده آتش كنترل شده نظیر داخل بخاری و یا داخل كوره مشمول این بیمه‌ نامه نمی‌شود. 2- صاعقه: تخلیه بار الكتریكی بین دو ابر یا بین ابر و زمین كه برای القای دوبار مخالف به وجود می‌آید. صاعقه در اثر برخورد دو ابر دارای بارهای مثبت و منفی ایجاد می‌شود و به اشیای روی زمین خسارت وارد می‌كند. 3- انفجار: هر نوع آزاد شدن انرژی حاصل از انبساط گاز یا بخار، نظیر كپسول گاز و نظایر آن. خطرات اضافی: خطرات تبعی یا پیرو آتش‌سوزی كه با پرداخت حق بیمه اضافی همراه بیمه ‌نامه آتش‌سوزی تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرند؛ این خطرات عبارتند از: زلزله، سیل، طوفان، سقوط هواپیما و هلیكوپتر، تركیدن لوله آب و ضایعات آب و برف و باران، دزدی با شكستن حرز، شكست شیشه. • بیمه نامه های مجتمع های مسکونی: بیمه‌نامه‌های مجتمع های مسكونی شامل آپارتمانهایی است كه دارای بیش از 15 واحد می‌باشند و شامل 10 درصد تخفیف گروهی می‌باشد بخش سوم – خطرات اضافی خطرات اضافی، خطرات تبعی و پیرو آتش‌سوزی هستند؛ یعنی برای این كه خطرات اضافی تحت پوشش باشند باید حتماً بیمه آتش‌سوزی داشت و این خطرات مستقل از بیمه آتش‌سوزی تحت پوشش قرار نمی‌گیرند. خطرات اضافی بیمه آتش‌سوزی عبارتند از: زلزله، سیل، طوفان، سقوط هواپیما و هلی‌كوپتر، تركیدن لوله آب و ضایعات آب و برف و باران، دزدی با شكست حرز، شكست شیشه. • بیمه نامه آتش سوزی مراكز غیر صنعتی مراكز غیر صنعتی مشتمل بر كلیه فروشگاههای تجاری ، تعمیرگاهها ، بیمارستانها ،اماكن عمومی ، ساختمان های اداری ، بنگاههای معاملاتی ، مراكز پخش دارو ،فروشگاههای مواد غذایی و پروتئینی ، آموزشگاهها ، مراكز خدماتی و سایر موارد مشابه می باشد. ساختمان ، تاسیسات ، موجودی اثاث ثابت و دكوراسیون هر یك از مراكز یاد شده را می توان در مقابل خطرهای آتش سوزی ، انفجار ، صاعقه و نیز كلیه خطرهای اضافی ذكرشده نزد بیمه ایران به قیمت روز بیمه نمود. بيمه نامه آتش سوزي طرح جامع خانه و خانواده: در اين طرح با پرداخت مبلغ 88800 ريال حق بيمه در سال ساختمان مسكوني و اثاث منزل در مقابل خطرهاي زير بيمه مي شوند : ساختمان ، تاسيسات و اثاث منزل در مقابل خطرهاي آتش سوزي ، انفجار ، صاعقه و سيل تا مبلغ 40.000.000 ريال سرقت اثاث و لوازم منزل تا مبلغ 10.000.000 ريال مسئوليت بيمه گذار بر اثر حوادث آتش سوزي ، انفجار در برابر همسايگان و اشخاص ثالث تا مبلغ 20.000.000 ريالخسارتهاي جاني ناشي از خطرهاي آتش سوزي ، انفجار ، صاعقه ، سيل و سرقت وارد به افراد مقيم محل مورد بيمه تا مبلغ 40.000.000 ريال حداكثر هزينه پزشكي اشخاص مجاز به اقامت در محل مورد بيمه ناشي از حريق ، انفجار ، صاعقه ، سيل و سرقت در محل مورد بيمه تا مبلغ 4.000.000 ريال هزينه اجاره و اسكان موقت حانواده بيمه گذار كه محل مورد بيمه وي بر اثر خطرهاي آتش سوزي ، انفجار ، صاعقه و سيل غير قابل سكونت گردد تا مبلغ 5.000.000 ريال حداقل سرمايه هاي تحت پوشش در بيمه آتش سوزي طرح جامع خانه و خانواده 12.000.000 ريال است و تا بيست برابر قابل افزايش مي باشد. بیمه گذار میتواند تعهدات فوت را تا 20 برابر خریداری نماید بعنوان مثال اگر لوازم منزل بیمه گذار که مایل است آنها را تحت پوشش خطر سرقت قراردهد 50.000.000 ریال ارزش داشته باشد بیمه گذار 88800*5 ریال یعنی 444.000 ریال در سال پرداخت مینماید و کل تعهدات بیمه نامه نیز تا 20 برابر افزایش می یابد.   بيمه نامه زلزله خطرات يا پوشش هاي تبعي (تکميلي) در بيمه نامه آتش سوزي است که در صورت تمايل بيمه گذار بر اساس ارزش بنا و ارزش اثاثيه منزل به بيمه نامه آتش سوزي ضميمه مي شود ؛ و براي هر يک ميليون تومان سرمايه معادل 700 تومان حق بيمه در بر خواهد داشت . شما مي توانيد با خريد بيمه نامه آتش سوزي ، پوشش زلزله را نيز از شرکت بيمه خريداري نمائيد . ساير پوششها: • سيل • طوفان • شكست شيشه • ضايعات ناشي از تركيدگي لوله آب و فاضلاب • ... بيمه دزدی (سرقت با شكست حرز) هر ساله‌ در سراسر دنيا، وجوه‌ نقد، جواهر آلات‌ و ساير اجناس‌ قيمتي‌ به‌ وسيله‌ دزدان‌ به‌ سرقت‌ مي‌رود و اين‌سرقتها مبالغ‌ هنگفتي‌ را دربرمي‌گيرند عليرغم‌ استفاده‌ از سيستمهاي‌ پيشرفته‌ در كارخانه‌ها، منازل‌ و واحدهاي‌تجاري‌، دزدان‌ حرفه‌اي‌ همچنان‌ به‌ كار خود ادامه‌ مي‌دهند. از آنجمله‌ سارقان‌ منازل‌ مسكوني‌، دله‌ دزدان‌ فروشگاهها،كيف‌ زنها، سارقان‌ بانكها و جواهرفروشيها، دزدان‌ انبارهاي‌ كالا، سارقان‌ مسلح‌ و ساير گروههاي‌ فعال‌ در اين‌ زمينه‌ رامي‌توان‌ نام‌ برد باتوجه‌ به‌زيان‌ هنگفتي‌ كه‌اين‌ دزديها براي‌ انسانها به‌وجود مي‌آورد براي‌اولين‌ بار درحدود يك‌ صد سال‌ پيش‌مؤسسه‌ لويدز لندن‌ اقدام‌ به‌ ارائه‌ بيمه‌نامه‌ دزدي‌ كرد به‌ طور كلي‌ پوشش‌ بيمه‌ دزدي‌ و سرقت‌ را مي‌توان‌ به‌ سه‌ دسته‌ كلي‌ تقسيم‌ كرد : 1. بيمه‌ سرقت‌ از منازل‌ مسكوني‌ 2. بيمه‌سرقت‌از واحدهاي‌تجاري ‌و صنعتي‌ (مغازه‌ها، ادارات‌، انبارها، مطب پزشکان، كلوپهاي‌ورزشي‌ و كارخانه‌ها) 3. بيمه‌ دزدي‌ از بانكها در اين‌ نوع‌ بيمه‌نامه‌، >خطر دزدي‌< و خساراتي‌ كه‌ در اثر دزدي‌ به‌ بيمه‌گذار وارد مي‌شود، بيمه‌ مي‌گردد. معمولابيمه‌ دزدي‌ با ساير بيمه‌نامه‌ها تركيب‌ مي‌شود كه‌ از رايج‌ترين‌ آنها تركيب‌ با بيمه‌ آتش‌سوزي‌ است. 1- موارد تحت‌ پوشش‌ بيمه‌ گر لازم‌ به‌ توضيح‌ است‌ كه‌ بيمه‌ دزدي‌، خسارات‌ وارد در اثر سرقت‌ (فقدان‌ كالا) و يا خسارات‌ وارد در اثر سرقت‌، به‌اشياء مورد بيمه‌ و يا خسارات‌ وارد به‌ محلي‌ را كه‌ اشياء مورد بيمه‌ در آن‌ قرار دارد تحت‌ پوشش‌ قرار مي‌دهد. اما در بيمه‌ دزدي‌ خسارات‌ وارد به‌ اموال‌ زماني‌ قابل‌ جبران‌ است‌ كه‌ سرقت‌ با شكستن‌ حرز همراه‌ باشد و سارق‌ ياسارقان‌ به‌ يكي‌ از طرق‌ زير به‌ قصد سرقت‌ وارد محل‌ مورد بيمه‌ شده‌ باشند 1. شكستن‌ در يا پنجره‌ و يا سوراخ‌ كردن‌ سقف‌ و ديوار 2. ورود به‌ محل‌ مورد بيمه‌ بطور مخفيانه 3. ورود به‌ محل‌ مورد بيمه‌ از طريق‌ بالا رفتن‌ از ديوار 4. ورود از در مورد بيمه‌ بوسيله‌ كليدهاي‌ ساختگي 5. باز كردن‌ در با كليدهاي‌ اصلي‌ مشروط بر اينكه‌ كليدهاي‌ مزبور به‌ صورت‌ غيرقانوني‌ و از راه‌ دزدي‌ در اختياردزدان‌ قرار گرفته‌ باشد باتوجه‌ به‌ مطالب‌ ذكر شده‌، كليه‌ خسارات‌ وارد به‌ اشياء مورد بيمه‌ اعم‌ از سرقت‌، بروز خسارت‌ به‌ اشياء و يا خودمورد بيمه‌، غارت‌ اموال‌ بيمه‌ اعم‌ از اينكه‌ با اعمال‌ زور و حادثه‌ توأم‌ باشد يا خير، تحت‌ پوشش‌ بيمه‌اي‌ قرار دارد در بيمه‌ دزدي‌ منازل‌ مسكوني‌ مي‌توان‌ وجوه‌ نقد، فلزات‌ قيمتي‌ و اوراق‌ بهادار را نيز با توافق‌ بيمه‌گر و تا مبلغ‌ معيني‌بيمه‌ كرد كه‌ معمولا در اين‌ مورد حدود تعهدات‌ بيمه‌گر محدود است‌. سرقتهاي‌ مسلحانه‌ از بانكها در زمان‌ حمل‌ وجوه‌نقد بين‌ شعب‌ و خزانه‌ و يا موجودي‌ صندوقها و پشت‌ گيشه‌ها هم‌ براساس‌ شرايط خاصي‌ تحت‌ پوشش‌ قرار مي‌گيرد خطرات‌ ناشي‌ از تصادف‌ اتومبيل‌ حامل‌ وجوه‌ نقد، سوانح‌ مربوط به‌ هواپيماي‌ حامل‌ وجوه‌ نقد واوراق‌ بهادار، از جمله‌ هواپيما ربايي‌ هم‌ تحت‌ پوشش‌ بيمه‌اي‌ است‌. معمولا حق‌ بيمه‌ اين‌ گونه‌بيمه‌نامه‌ها در مورد خزانه‌ها باتوجه‌ به‌ نوع‌ خزانه‌ و امكانات‌ ايمني‌ و نگهداري‌ آن‌ محاسبه‌ مي‌شود، حال‌آنكه‌ وجوه‌ در راه‌ و در جريان‌ حمل‌ و همچنين‌ وجوه‌ موجود در شعبه‌ و گيشه‌ براساس‌ حجم‌ گردش‌ پول‌در طول‌ سال‌ و با درنظر گرفتن‌ امكانات‌ ايمني‌ محاسبه‌ مي‌گردد. در سرقت‌ از بانكها، معمولا سرقتهايي‌كه‌ با شكستن‌ حرز همراه‌ است‌ و يا سرقتهاي‌ مسلحانه‌ تحت‌ پوشش‌ بيمه‌ قرار مي‌گيرند. سرقت‌ توسطكاركنان‌ بيمه‌گذار (كاركنان‌ بانك‌) تحت‌ پوشش‌ نيست‌. در پوشش‌ دزدي‌ بانكها، باتوجه‌ به‌ نوع‌ فعاليت‌آنها، اوراق‌ بهادار، مسكوكات‌ طلا و ارزهاي‌ خارجي‌ هم‌ داراي‌ پوشش‌ هستند . بيمه باربري از روزگاران كهن تا كنون بازرگانان، دريانوردان و كاروان‌داران در جستجوي ابتكاراتي بوده‌اند كه مخاطرات در حمل و نقل كالاي آنها را جبران كند. بيمه سامان با صدور انواع بيمه‌نامه باربري، در مقابل دريافت حق بيمه از بيمه‌گذار، كالاها را در برابر مخاطرات مربوط به حمل و نقل تحت پوشش قرار مي‌دهد و خسارات احتمالي را جبران مي‌كند. بيمه سامان خدمات خود را در زمينه بيمه باربري براي حمل داخلي و بين المللي (واردات، صادرات يا ترانزيت) به بيمه‌گذاران خود عرضه مي‌كند. بيمه حمل داخلي اين نوع بيمه‌نامه كه شرايط و مفاد آن مطابق مقررات داخلي ايران تدوين شده، محموله‌هايي را كه مبداء، مقصد و مسير حمل آنها در محدوده جغرافيايي ايران قرار دارند، در قبال خطرهاي ناشي از آتش‌سوزي، انفجار و همچنين تصادف ، تصادم و واژگوني وسيله حمل، تحت پوشش قرار مي‌دهد. بيمه سامان با درخواست بيمه‌گذار و پرداخت حق بيمه اضافي دامنه پوشش را به مخاطرات ديگري مانند سرقت كلي محموله، خطرات ناشي از تخليه و بارگيري، پرت شدن محموله مورد بيمه از روي وسيله حمل و برخورد جسم خارجي با محموله نيز تعميم مي‌دهد. بيمه سامان براي كليه محموله‌هايي كه توسط وسايل نقليه جاده‌اي و حمل و نقل آبي (درمحدوده آب‌هاي داخلي كشور) حمل مي‌شوند بيمه‌نامه حمل و نقل داخلي صادر مي‌كند. بيمه حمل بين‌المللي اين نوع بيمه‌نامه شامل انواع محموله‌هاي وارداتي، صادراتي و ترانزيتي مي‌شود. در حمل بين المللي، بيمه‌نامه براساس شرايط استاندارد انستيتو بيمه‌گران لندن صادر مي‌شود و مورد تأييد بيمه‌گران و مراجع حقوقي اكثر كشورها مي‌باشد. بيمه سامان، بيمه‌نامه حمل و نقل بين‌المللي را با هريك‌ از شرايط A, B, C صادر مي‌كند. اين شرايط در سطح جهان با همين عناوين مشهورند و دامنه پوشش هر كدام با ديگري متفاوت مي‌باشد. در بيمه‌نامه حمل بين‌المللي، كامل‌ترين پوشش بيمه‌اي تحت شرايط A يا تمام خطر ارائه مي‌شود. بيمه سامان، بيمه‌نامه باربري با شرايط خسارت كلي يا تلف شدن كامل كالا(Total Loss) را نيز ارائه مي‌كند. اين بيمه نامه با حداقل حق بيمه صادر مي‌شود و با داشتن آن صرفاً در صورت از بين رفتن كل كالا در اثر آتش‌سوزي و حوادث وسيله حمل، خسارت قابل پرداخت خواهد بود. بيمه سامان بيمه‌نامه بين‌المللي را با هر يك از شرايط چهارگانه براي انواع محموله‌هاي صادراتي، وارداتي و يا ترانزيتي در حمل ريلي، جاده‌اي، هوايي و دريايي صادر مي‌كند. قرارداد "Open Cover" نوعي قرارداد كلي بيمه براي حمل كالا در طول دوره اعلام شده بيمه‌نامه است كه در آن ارزش مورد بيمه و همچنين شرايط حاكم بر هر مورد از حمل تغيير مي‌كند. در اين حالت بيمه‌گذار به محض انجام هر مورد حمل (و يا طبق قرارداد به صورت روزانه، هفتگي و يا ...) فهرست‌هاي حمل، مشخصات ازرش و حق بيمه آن را اعلام و بيمه‌گر متناسب با آن الحاقيه‌اي به قرارداد كلي اضافه مي‌كند. شركت بيمه سامان آماده است تا براي فعاليت مؤسسات توليدكننده، صادركننده و مؤسسات حمل و نقل، قرارداد بيمه حمل به صورت "Open Cover" صادر نمايد. بيمه سامان در اين چهارچوب براي بيمه‌ گذار خود در طي دوره مشخص، يك قرارداد كلي صادر و همزمان با حمل هر محموله، با شرايط مربوط به آن حمل، الحاقيه‌اي جديد صادر مي‌كند. در اين قرارداد حق بيمه ابتدا به صورت كلي منظور مي‌شود و با روند كاري اداري براي حمل ‌هاي وابسته به آن كمتر مي‌شود. در زمان حمل كه دسترسي به بيمه‌گر ممكن نباشد، اعلام بعدي بيمه‌گذار در چهارچوب قرارداد كلي كه از قبل منعقد شده، براي صدور الحاقيه كافي است. از مزاياي قرارداد "Open Cover" اين است كه اگر در زمان حمل دسترسي به بيمه‌گر ممكن نباشد، اعلام بعدي بيمه‌گزار در چهارچوب قرارداد كلي كه از قبل منعقد شده، مبني بر حمل كالا، براي صدور الحاقيه كفايت مي‌كند. همينطور روند اداري مورد نياز براي صدور بيمه‌نامه باربري كاهش مي‌يابد. بیمه نامه مرهونات بانکی این نوع بیمه نامه برای اشخاص حقیقی یا حقوقی که از بانک وام های کوتاه مدت یا بلند مدت دریافت میکنند با ارئه فاکتور تائید شده توسط بانک صادر میگردد. بیمه نامه پول در صندوق در یانی توع بیمه ، پول (اسکناس و یا وجوه رایج مملکتی)، سکه ( به استثنای مسکوکات گرانبها) چک بانکی و تمبرهای مالیاتی موجود در صندوق و خزانه مؤسسات، شرکت ها و بانک ها مادامی که در صندوق یا خزانه مذکور نگهداری میشود، در مقابل خطر سرقت یا شکست حرز تحت پوشش بیمه ای است. در ضمن چنانجه محل استقرار صندوق یا خزانه متعلق به بیمه گذار باشد، خسارت های وارد به محل مورد بیمه در نتیجه سرقت یا اقدام به سرقت نیز تحت پوشش میباشد. انواع بیمه هایی که صادر کنندگان و سرمایه گذاران می توانند برای پوشش ریسک های خود از آن استفاده کنند. بیمه های باربری، آتش سوزی، مسئولیت و بیمه های وسایل نقلیه را تشکیل می دهند، در بخش تخصصی فعالیت خود که بیمه های اعتباری است می تواند به صادرکنندگان کالا و خدمات در برابر حوادث و ریسک های سیاسی و اقتصادی پوشش بیمه ای ارائه کند. این بیمه نامه می تواند با توجه به نوع صادرات بیمه نامه های اعتباری صادرات کالا باشند و در رابطه با خدمات فنی و مهندسی بیمه های اعتباری خدمات فنی و مهندسی نامیده می شوند. بیمه نامه های صادرات کالا به دو صورت قابل صدور است. این بیمه نامه می تواند به صورت گروهی باشد یا به صورت انفرادی که البته بیمه پوشش باز (بیمه مجموعه عملیات صادراتی) تعبیر بهتری از بیمه های گروهی است. یعنی این که یک صادرکننده می تواند مجموعه عملیات صادراتی خود را در طول یک دوره مشخص به صورت عمومی و در قالب یک مجموعه واحد تحت پوشش قرار بدهد. خرید بیمه نامه اعتباری به صورت قرارداد خاص صادراتی که با شرکت خریدار خاصی در خارج بسته می شود نیز قابل انجام است. در ارتباط با صادرات خدمات فنی و مهندسی نیز پرداخت بهای صورت وضعیت های انجام خدمات بیمه می شود و چنانچه کارفرمای خارجی مطالبات پیمانکار ایرانی را پرداخت نکنند، ضمن اعلام خسارت از سوی پیمانکار ایرانی میتوانند خسارت خود را از شرکت بیمه دریافت کنند. همچنین سرمایه گذاران ایرانی در خارج از کشور نیز می توانند سرمایه گذاری های خود را تحت پوشش بیمه های سرمایه گذاری قرار بدهند. بیمه های سرمایه گذاری پوشش هایی هستند که صرفاً ریسک های سیاسی را بیمه می کنند که از نظر نوع خطرات تحت پوشش به نوعی با بیمه های اعتباری صادراتی مشابهت دارند. اما در عین حال بیمه های سرمایه گذاری صرفاً در رابطه با ریسک های سیاسی است. عمده ترین خطراتی که در رابطه با بیمه سرمایه گذاری وجود دارد، شامل بیمه مصادره سرمایه گذاری انجام شده توسط کشور میزبان، بیمه خطر عدم انتقال ارز به خارج از کشور میزبان (به دلیل مقررات ارزی خاص وضع شده در آن کشور)، ریسک جنگ و آشوب در کشور میزبان و بیمه لغو قراردادهای سرمایه گذاری توسط دولت میزبان به عنوان چهار ریسک سیاسی عمده در چهارچوب بیمه سرمایه گذاری از سوی شرکت بیمه صادرات و سرمایه گذاری تحت پوشش قرار می گیرد. پرسش و پاسخ بیمه تکمیلی درمان (بيمه تامين مازاد هزينه هاي درمان) چگونه ميتوان پوشش بيمه درمان تكميلي را خريداري نمود ؟ خريد بيمه درمان تكميلي بصورت انفرادي مقدور نبوده و فقط به صورت گروهي انجام ميشود . تمامي كاركنان سازمانها ، موسسات ، واحدهاي صنفي ، بهمراه اعضاي خانواده تحت تكفل آنها ، ميتوانند تحت پوشش بيمه‌ نامه‌هاي تكميلي درمان شركت بيمه ايران قرار گيرند . حق بیمه ها چقدر است : حق بیمه ها را باید از قسمت حق بیمه ها (منوی سمت راست) ببینید. مدارك لازم جهت اخذ معرفي نامه جهت ارائه به مراكز درماني طرف قرارداد چیست ؟ 1- گواهي بيمه‌ گذار مبني بر تاييد هويت بيمه شده ، اعلام رديف بيمه‌اي و درخواست صدور معرفينامه براي بيمارستانهاي طرف قرارداد. 2- فتوكپي از صفحه اول دفترچه بيمه‌گر اول (مانند سازمان بيمه خدمات درماني ، سازمان تامين اجتماعي و . . . .) مدارك لازم براي تشكيل پرونده اعلام خسارت و دريافت هزينه‌هاي درماني كدامند؟ چنانچه هزينه هاي درماني در بيمارستانهاي غيرطرف قرارداد انجام مي پذيرد، ارائه اصل صورتحساب به همراه كليه ضمائم كه شامل گواهي تمام پزشكان معالج اعم از جراح ، كمك جراح ، بيهوشي ، مشاوره ، تصوير شرح عمل ، برگ خلاصه پرونده ، ريز دارو ، آزمايش ، راديولوژي ، تصوير جواب و اسكن، MRI، آندوسكوپي و نظاير آن ، جواب پاتولوژي و ... بر حسب نوع درمان انجام شده ضروري است. چنانچه اعمال جراحي سرپايي كه در مطب انجام مي شود مربوط به برداشتن تومور ، توده يا كيست از هر نوع باشد، جهت پرداخت هزينه ها ارائه كپي جواب پاتولوژي ضروري است. خاطر نشان مي سازد هزينه اعمال جراحي سرپايي در صورتي قابل پرداخت است كه برابر ضوابط وزارت بهداشت و درمان انجام آنها در مطب و بصورت سرپايي مجاز دانسته شده باشد. در مورد هزينه شكستگي ها و گچ گيري نيز عكس راديولوژي بايد ارائه گردد. مهلت ارائه صورتحساب هزينه هاي درماني انجام شده جهت دريافت خسارت از شركت بيمه ، حداكثر 2 ماه از زمان تاريخ انجام هزينه مي باشد. در غير اينصورت هزينه معوقه تلقي شده و پرداخت نمي گردد. مشكل هزينه هاي جراحي و بستري شدن از بيمارستان را چگونه مي توان با بيمه حل كرد؟ هزينه هاي روزافزون درماني, به ويژه هزينه هاي جراحي و بستري شدن در بيمارستان يكي از مشكلات جدي خانواده هاست . اين هزينه ها را با پرداخت حق بيمه سرانه معيني مي توان بيمه كرد. آيا مي توان در بيمارستان خصوصي به صورت خصوصي عمل جراحي زنانه انجام داد و هزينه بيمه تكميلي را دريافت كرد؟ بلی - بیمه تکمیل درمان تا سقف تعهد خود در چهارچوب قرارداد فیمابین مازاد هزینه های درمانی شما را که بیمه گر اول (سازمان تامین اجتماعی ، خدمات درمانی و یا ...) پرداخت خواهد نمود. در صورتیکه بیمه گذاری بیمه نامه درمان نداشته باشد و یا نخواهد از بیمه اول خود استفاده نماید بیمه تکمیل درمان آیا هزینه ای پرداخت خواهد کرد؟ بلی - درصدی از هزینه ها (با کسر فرانشیز بر طبق قرارداد) قابل پرداخت میباشد. آیا زیرمیزی پزشک در این بیمه نامه تحت پوشش است؟ بلی- با قانونی شدن زیرمیزی و برای حمایت از بیمه گذاران، زیر میزی پزشکان نیز طبق فاکتور پزشک قابل پرداخت میباشد. پرسش شما با اهداء سلام و احترام و ضمن تشکر از درج پاسخ سوال بنده در سایت صنعت بیمه خواهشمندم در خصوص سوال های زیر نیز همچون گذشته یاری رسان بنده باشید:۱- شخص الف ماشینی را از شخص ب خریداری نموده است.مالک قبلی(شخص ب) کارمند یکی از شرکت های بیمه بوده و مبلغ حق بیمه بابت بیمه شخص ثالث را با اعمال تخفیفات مقرر(فرضا 75 % تخفیف) پرداخت کرده و خریدار نیز پس از انتقال سند هیچ گونه مراحعه ای به شرکت بیمه نکرده است.پس از مدتی در اثر تصادف وسیله مزبور که منجر به فوت عابر می گردد این شخص به شرکت بیمه مراجعه و ادعای خسارت می کند. شرکت بیمه نیز خسارت را به نسبت حق بیمه دریافتی به وی پرداخت کرده است .آیا کار شرکت بیمه درست است؟حال این شخص می تواند به صندوق تامین خسارت های بدنی بیمه مرکزی مراجعه نماید؟ 2-آیا شرکت بیمه(بیمه گر) می تواند بیمه شخص ثالث صادر نماید و در آن عنوان نماید که "دیه جرح قابل پرداخت نمی باشد"؟اگر می تواند به چه دلیل ؟اگر نمی تواند به چه دلیل این موضوع انجام می پذیرد ؟(در صورت لزوم نام شرکت مزبور را اعلام می نمایم) 3-با توجه به ماده یک قانون بیمه شخص ثالث که درآن کلیه دارندگان وسایل نقلیه موتوری و انواع یدک و تریلر متصل به وسایل مزبور و قطار های راه آهن و..........را مسول خسارت های بدنی و مالی به اشخاص ثالث معرفی نموده آیا دستگاه خرمنکوب جزء یدک یا تریلر و یا به طور کلی وسیله نقلیه به حساب می آید ؟ اگر دستگاه مورد نظر در مزرعه در اثر بی احتیاطی شخصی که هدایت آن را بر عهده داشته موجب وارد آمدن خسارت به شخص ثالث شود آیا این مورد جزء تعهدات صندوق تامین خسارت های بدنی بیمه مرکزی هست؟ 4-آیا وسیله نقلیه و انواع یدک و تریلر متصل به وسایل مزبور و قطار های راه آهن و..... در جایی متوقف(پارک)باشند و به دلیل نقص فنی که در وسیله بوده (بدون اینکه راننده ای هدایت آن را بر عهده داشته باشد)موجب وارد آمدن خسارت به شخص ثالث گردند(فرضا خود بخود به دلیل نقص در سیستم ترمز به حرکت در آید)آیا شخص می تواند از بیمه شخص ثالث وسیله استفاده نماید؟ و اگر بیمه شخص ثالث نداشته باشد این مورد جزء تعهدات صندوق تامین خسارت های بدنی هست؟ 5-در خصوص ماده 12 قانون بیمه شخص ثالث اگر از تاریخ صدور رای دادگاه که در آن مقصر حادثه محکوم به پرداخت دیه شده بیش از یکسال بگذرد و شخص مقصر به شرکت بیمه مراجعه نماید (به منظور تشکیل پرونده)با این فرض که از تاریخ وقوع حادثه دو سال نگذشته باشد آیا این مورد مصداق ماده 12 قانون بیمه شخص ثالث می باشد یا خیر؟ 6-در خصوص تبصره یک و دو ماده 11 آئین نامه صندوق تامین خسارت های بدنی نیز اگر توضیح مختصری بدهید سپاسگزارم.دانشجوی بیمه پاسخ ما برای اطلاع این پرسش کننده محترم و آن گروه از خوانندگان که در آینده قصد طرح پرسشهای مشابه ایشان را دارند، می رساند که بخش "پرسش بیمه ای شما و پاسخ ما" با هدف یافتن پاسخ برای مسائل واقعی بیمه گذاران ، بیمه شدگان و فعالان صنعت بیمه برقرار شده است. بنابراین، پرسشهائی مانند 3 و 6 در سوال فوق که جنبه نظری یا به اصطلاح آکادمیک دارند از حیطه فعالیت این بخش خارج است. برای دریافت پاسخ این گونه پرسشها می توان به کتب و به طور کلی متون بیمه ای رجوع کرد. صنعت بیمه پییش از این اعلام کرده بود که در آینده نزدیک پاسخ سوالهای 1 و 2 فوق را در این بخش درج می نماید. و اکنون پاسخ ما را در زیر می خوانید: ۱- قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث، قانونی برگرفته از قوانین و مقررات حاکم در اروپاست؛ بویژه آنکه تصویب این قانون ( در اواخر سال 1347 ) تقریبا هم زمان است با اواخر دهه پنجاه میلادی که طی آن سالها، در اغلب کشورهای اروپای غربی قانون بیمه اجباری از تصویب گذشت. البته، در آن زمان که این قانون در ایران به تصویب رسید بحثی از « دیه » که پس از انقلاب اسلامی در قانون مجازات اسلامی عنوان گردید نبود. علاوه بر این، همانگونه که روشن است قانون بیمه اجباری شخص ثالث صرفا ناظر به جبران خسارت است در حالیکه قانون دیات دارای دو جنبه است؛ یعنی هم برای جبران خسارت است و هم طبق قانون مجازات اسلامی، حالت تعزیری و مجازات دارد و البته، می دانیم که مجازات و جرائم را نمی توان بیمه کرد. 2- بر خلاف استنباط برخی از شرکت های بیمه، به صراحت عبارتی که در ماده 3 آئین نامه اجرائی بکار رفته " جرح حاصل از حوادث رانندگی و نقص عضو و از کار افتادگی " هم جزء تعهدات بیمه گر می باشد و بیمه گر باید خسارت ناشی از جرح و صدمات بدنی را هم مانند خسارت معالجه مصدوم جبران نماید مگر به صراحت، اینگونه خسارت ها مستثنی شده باشد. ضمنا باید به حکم عام ماده 6 قانون بیمه شخص ثالث مبنی بر الزام بیمه گر به جبران کلیه خسارات وارد به شخص ثالث نیز توجه داشت. ۳- چون قانون بیمه شخص ثالث جنیه اجباری دارد تمام مفاد آن برای طرفین یعنی بیمه گر و بیمه گذار الزام آور است و گرنه اگر مانند بیمه های دیگر، بیمه گذار اجازه داشته باشد که هر شرطی را ولو خلاف مفهوم قانون در بیمه نامه بگنچاند، جنبه اجباری بودن قانون بی معنی می شود. بنابراین به نظر می رسد که بیمه گرنمی تواند شرطی بر خلاف مفهوم قانون در بیمه نامه ملحوظ نماید که در نهایت، به زیان بیمه گذار منجر شود. به این ترتیب به نظر می رسد نه در بیمه نامه های معمولی و نه در بیمه نامه های با حداقل پوشش اجباری، بیمه گر مجاز نیست شرطی به زیان بیمه گذار بگنجاند و مثلا خود را از جبران زیان حاصل از جرح معاف بداند .۴-اصولا بین رابطه بیمه گر و بیمه گذار با رابطه بیمه گذار و زیان دیده از حادثه رانندگی باید اختلاف قائل شد. ممکن است به هر دلیلی بعضی از خسارت ها از شمول تعهد بیمه گر خارج باشد اما این امر مانع این نخواهد بود که زیان دیده به مسئول حادثه رجوع نماید و زیان خود را از وی مطالبه کند. درست است که در نتیجه، مسئولیت بیمه گر و فرع بر مسئولیت بیمه گذار است ولی عکس آن صادق نیست. یعنی هر جا بیمه گر تعهد ندارد نمی توان نتیجه گرفت که بیمه گذار هم الزامی به جبران خسارت ندارد. این رویه بویژه در زمان حکومت قانون بیمه اجباری مصوب سال 1347 یعنی در شرایطی که حق رجوع مستقیم زیان دیده بر بیمه گر شناخته شده، جای اعمال نظر دارد. دکتر مسیح ایزد پناه حقوقدان بیمه   پرسش شما سلام و خسته نباشید اینجانب یک سوال خیلی مهم دارم که متاسفانه هیچ شرکت بیمه ای پاسخ گو به اینجانب نبوده است اما سوال؟ تفاوت یک باجه با یک نماینده از یک شرکت بیمه مشترک از نظر کار, نصب تابلو ,تبلیغات چه می باشد ؟ با تشکر پاسخ ما برای اطلاع خوانندگانی که پاسخ این پرسش را ملاحظه خواهند کرد منظور پرسش کننده از اصطلاح "باجه" (که در میان نمایندگان بیمه کاربرد شایعی دارد)، دفتر فرعی نمایندگی بیمه است. به عبارت دیگر، نماینده ای که در شهر الف قرار دارد بتواند یک دفتر فرعی در همان شهر یا شهر دیگر ایجاد بکند و فعالیت های مجاز و اعلام شده توسط شرکت بیمه، مانند صدور بیمه نامه را انجام دهد. اکنون به پاسخ این پرسش می پردازیم. با توجه به تمایل روزافزون نمایندگان بیمه در سالهای گذشته برای ایجاد دفتر فرعی ، شورای عالی بیمه در قالب یکی از بندهای آیین نامه شماره 7/28 تاسیس دفتر فرعی توسط نمایندگان حقیقی بیمه را ممنوع اعلام کرد. البته نمایندگان حقوقی یا به اصطلاح "شرکتهای خدمات بیمه ای "، با رعایت مفاد بند زیر اجازه تاسیس دفتر فرعی را خواهند داشت: شرکت نمایندگی بیمه با موافقت قبلی شرکت بیمه ذی ربط و اجازه بیمه مرکزی ایران می تواند دفتر فرعی دایر نماید مشروط به آنکه مسئول دفتر فرعی شرایط نماینده حقیقی را داشته باشد. مسئولین دفاتر فرعی مشمول مفاده ماده 32 آئین نامه نمایندگی می باشند.(آئین نامه 8/28 مورخه، 24/3/84) شایان ذکر است که طبق ماده 32 آیین نامه نمایندگی،شغل نماینده باید منحصرا ارائه خدمات بیمه ای در محدوده قرارداد مربوطه باشد. بنابراین،مسئولان دفاتر فرعی نیز صرفا باید به ارائه خدمات بیمه ای اشتغال داشته باشند و مجاز به داشتن شغل دیگری نیستند. پس از این توضیحات ضروری، در پاسخ به این پرسش که تفاوت یک دفتر فرعی با یک دفتر اصلی نمایندگی بیمه از نظر کار، نصب تابلو و تبلیغات چیست؟ باید گفت ،با توجه به اینکه شورای عالی بیمه در مورد اینگونه نکات جزئی مقررات خاصی ندارد تصمیم گیری در این مورد قاعدتا بستگی به سیاست شرکت بیمه ذی ربط در حوزه فعالیت نمایندگان خود دارد و هر شرکت با توجه با این سیاستها مخیر است ضمن رعایت مقررات کلی مندرج در آیین نامه شماره 28، عمل نماید. پرسشی دیگر   پرسش شما: با سلام خدمت شما ، من در پانزدهم مرداد همین سال تصادف کردم ، البته مسافر بودم که بر اثر بی احتیاطی راننده اتومبیل واژگون شد. چند سوال از خدمت شما داشتم. 1- با توجه به اینکه تصادف در ماه رجب بوده،آیا مبلغ دیه متعلقه دو برابر میباشد. 2- زائده پشت اخرین مهره گردن من هم شکست ، میزان دیه آن چقدر است. ممنون از شما پاسخ ما: با سلام و آرزوي سلامتي براي شما، به نكات زير توجه نمائيد: 1- براي اينكه از بيمه شخص ثالث راننده استفاده كنيد نبايستي از اقوام درجه يك (پدر، مادر، اولاد، اولاد اولاد یا اجداد تحت تکفل ...) راننده (بیمه گذار) باشيد. در صورتي كه از اقوام درجه يك راننده باشيد باید از بيمه سرنشين استفاده كنيد. 2- در ماه هاي حرام ديه به ميزان يك سوم افزايش مي يابد. 3- تعيين ميزان ديه بر عهده دادگاه با توجه به مدراك مثبته مي باشد.   پرسش شما با عرض ادب و سلام تقاضای درخواست نمایندگی بیمه ایران در کرمانشاه با توجه به داشتن فاکتورهایی از قبیل داشتن مکان مناسب و رشته تحصیلی مرتبط را دارم لطفا مرا راهنمایی فرمایید. پاسخ ما دوست عزیز برای کسب اطلاعات دقیق در مورد نمایندگی بیمه و مقررات مربوطه از نظر مکان، شرایط تحصیلی، سابقه کاری و ... به وب سایت بیمه مرکزی ایران( لینک مربوطه در همین سایت قرار دارد) مراجعه و در بخش مربوط به مقررات و آئین نامه ها، آئین نامه نمایندگی بیمه را مطالعه نمائید.   پرسش شما با اهداء سلام و احترام و ضمن تشکر از درج پاسخ سوال بنده در سایت صنعت بیمه خواهشمندم در خصوص سوال های زیر نیز همچون گذشته یاری رسان بنده باشید:۱- شخص الف ماشینی را از شخص ب خریداری نموده است.مالک قبلی(شخص ب) کارمند یکی از شرکت های بیمه بوده و مبلغ حق بیمه بابت بیمه شخص ثالث را با اعمال تخفیفات مقرر(فرضا 75 % تخفیف) پرداخت کرده و خریدار نیز پس از انتقال سند هیچ گونه مراحعه ای به شرکت بیمه نکرده است.پس از مدتی در اثر تصادف وسیله مزبور که منجر به فوت عابر می گردد این شخص به شرکت بیمه مراجعه و ادعای خسارت می کند. شرکت بیمه نیز خسارت را به نسبت حق بیمه دریافتی به وی پرداخت کرده است .آیا کار شرکت بیمه درست است؟حال این شخص می تواند به صندوق تامین خسارت های بدنی بیمه مرکزی مراجعه نماید؟ 2-آیا شرکت بیمه(بیمه گر) می تواند بیمه شخص ثالث صادر نماید و در آن عنوان نماید که "دیه جرح قابل پرداخت نمی باشد"؟اگر می تواند به چه دلیل ؟اگر نمی تواند به چه دلیل این موضوع انجام می پذیرد ؟(در صورت لزوم نام شرکت مزبور را اعلام می نمایم) 3-با توجه به ماده یک قانون بیمه شخص ثالث که درآن کلیه دارندگان وسایل نقلیه موتوری و انواع یدک و تریلر متصل به وسایل مزبور و قطار های راه آهن و..........را مسول خسارت های بدنی و مالی به اشخاص ثالث معرفی نموده آیا دستگاه خرمنکوب جزء یدک یا تریلر و یا به طور کلی وسیله نقلیه به حساب می آید ؟ اگر دستگاه مورد نظر در مزرعه در اثر بی احتیاطی شخصی که هدایت آن را بر عهده داشته موجب وارد آمدن خسارت به شخص ثالث شود آیا این مورد جزء تعهدات صندوق تامین خسارت های بدنی بیمه مرکزی هست؟ 4-آیا وسیله نقلیه و انواع یدک و تریلر متصل به وسایل مزبور و قطار های راه آهن و..... در جایی متوقف(پارک)باشند و به دلیل نقص فنی که در وسیله بوده (بدون اینکه راننده ای هدایت آن را بر عهده داشته باشد)موجب وارد آمدن خسارت به شخص ثالث گردند(فرضا خود بخود به دلیل نقص در سیستم ترمز به حرکت در آید)آیا شخص می تواند از بیمه شخص ثالث وسیله استفاده نماید؟ و اگر بیمه شخص ثالث نداشته باشد این مورد جزء تعهدات صندوق تامین خسارت های بدنی هست؟ 5-در خصوص ماده 12 قانون بیمه شخص ثالث اگر از تاریخ صدور رای دادگاه که در آن مقصر حادثه محکوم به پرداخت دیه شده بیش از یکسال بگذرد و شخص مقصر به شرکت بیمه مراجعه نماید (به منظور تشکیل پرونده)با این فرض که از تاریخ وقوع حادثه دو سال نگذشته باشد آیا این مورد مصداق ماده 12 قانون بیمه شخص ثالث می باشد یا خیر؟ 6-در خصوص تبصره یک و دو ماده 11 آئین نامه صندوق تامین خسارت های بدنی نیز اگر توضیح مختصری بدهید سپاسگزارم.دانشجوی بیمه پاسخ ما برای اطلاع این پرسش کننده محترم و آن گروه از خوانندگان که در آینده قصد طرح پرسشهای مشابه ایشان را دارند، می رساند که بخش "پرسش بیمه ای شما و پاسخ ما" با هدف یافتن پاسخ برای مسائل واقعی بیمه گذاران ، بیمه شدگان و فعالان صنعت بیمه برقرار شده است. بنابراین، پرسشهائی مانند 3 و 6 در سوال فوق که جنبه نظری یا به اصطلاح آکادمیک دارند از حیطه فعالیت این بخش خارج است. برای دریافت پاسخ این گونه پرسشها می توان به کتب و به طور کلی متون بیمه ای رجوع کرد. صنعت بیمه پییش از این اعلام کرده بود که در آینده نزدیک پاسخ سوالهای 1 و 2 فوق را در این بخش درج می نماید. و اکنون پاسخ ما را در زیر می خوانید: ۱- قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث، قانونی برگرفته از قوانین و مقررات حاکم در اروپاست؛ بویژه آنکه تصویب این قانون ( در اواخر سال 1347 ) تقریبا هم زمان است با اواخر دهه پنجاه میلادی که طی آن سالها، در اغلب کشورهای اروپای غربی قانون بیمه اجباری از تصویب گذشت. البته، در آن زمان که این قانون در ایران به تصویب رسید بحثی از « دیه » که پس از انقلاب اسلامی در قانون مجازات اسلامی عنوان گردید نبود. علاوه بر این، همانگونه که روشن است قانون بیمه اجباری شخص ثالث صرفا ناظر به جبران خسارت است در حالیکه قانون دیات دارای دو جنبه است؛ یعنی هم برای جبران خسارت است و هم طبق قانون مجازات اسلامی، حالت تعزیری و مجازات دارد و البته، می دانیم که مجازات و جرائم را نمی توان بیمه کرد. 2- بر خلاف استنباط برخی از شرکت های بیمه، به صراحت عبارتی که در ماده 3 آئین نامه اجرائی بکار رفته " جرح حاصل از حوادث رانندگی و نقص عضو و از کار افتادگی " هم جزء تعهدات بیمه گر می باشد و بیمه گر باید خسارت ناشی از جرح و صدمات بدنی را هم مانند خسارت معالجه مصدوم جبران نماید مگر به صراحت، اینگونه خسارت ها مستثنی شده باشد. ضمنا باید به حکم عام ماده 6 قانون بیمه شخص ثالث مبنی بر الزام بیمه گر به جبران کلیه خسارات وارد به شخص ثالث نیز توجه داشت. ۳- چون قانون بیمه شخص ثالث جنیه اجباری دارد تمام مفاد آن برای طرفین یعنی بیمه گر و بیمه گذار الزام آور است و گرنه اگر مانند بیمه های دیگر، بیمه گذار اجازه داشته باشد که هر شرطی را ولو خلاف مفهوم قانون در بیمه نامه بگنچاند، جنبه اجباری بودن قانون بی معنی می شود. بنابراین به نظر می رسد که بیمه گرنمی تواند شرطی بر خلاف مفهوم قانون در بیمه نامه ملحوظ نماید که در نهایت، به زیان بیمه گذار منجر شود. به این ترتیب به نظر می رسد نه در بیمه نامه های معمولی و نه در بیمه نامه های با حداقل پوشش اجباری، بیمه گر مجاز نیست شرطی به زیان بیمه گذار بگنجاند و مثلا خود را از جبران زیان حاصل از جرح معاف بداند .۴-اصولا بین رابطه بیمه گر و بیمه گذار با رابطه بیمه گذار و زیان دیده از حادثه رانندگی باید اختلاف قائل شد. ممکن است به هر دلیلی بعضی از خسارت ها از شمول تعهد بیمه گر خارج باشد اما این امر مانع این نخواهد بود که زیان دیده به مسئول حادثه رجوع نماید و زیان خود را از وی مطالبه کند. درست است که در نتیجه، مسئولیت بیمه گر و فرع بر مسئولیت بیمه گذار است ولی عکس آن صادق نیست. یعنی هر جا بیمه گر تعهد ندارد نمی توان نتیجه گرفت که بیمه گذار هم الزامی به جبران خسارت ندارد. این رویه بویژه در زمان حکومت قانون بیمه اجباری مصوب سال 1347 یعنی در شرایطی که حق رجوع مستقیم زیان دیده بر بیمه گر شناخته شده، جای اعمال نظر دارد. دکتر مسیح ایزد پناه حقوقدان بیمه   پرسش شما سلام و خسته نباشید اینجانب یک سوال خیلی مهم دارم که متاسفانه هیچ شرکت بیمه ای پاسخ گو به اینجانب نبوده است اما سوال؟ تفاوت یک باجه با یک نماینده از یک شرکت بیمه مشترک از نظر کار, نصب تابلو ,تبلیغات چه می باشد ؟ با تشکر پاسخ ما برای اطلاع خوانندگانی که پاسخ این پرسش را ملاحظه خواهند کرد منظور پرسش کننده از اصطلاح "باجه" (که در میان نمایندگان بیمه کاربرد شایعی دارد)، دفتر فرعی نمایندگی بیمه است. به عبارت دیگر، نماینده ای که در شهر الف قرار دارد بتواند یک دفتر فرعی در همان شهر یا شهر دیگر ایجاد بکند و فعالیت های مجاز و اعلام شده توسط شرکت بیمه، مانند صدور بیمه نامه را انجام دهد. اکنون به پاسخ این پرسش می پردازیم. با توجه به تمایل روزافزون نمایندگان بیمه در سالهای گذشته برای ایجاد دفتر فرعی ، شورای عالی بیمه در قالب یکی از بندهای آیین نامه شماره 7/28 تاسیس دفتر فرعی توسط نمایندگان حقیقی بیمه را ممنوع اعلام کرد. البته نمایندگان حقوقی یا به اصطلاح "شرکتهای خدمات بیمه ای "، با رعایت مفاد بند زیر اجازه تاسیس دفتر فرعی را خواهند داشت: شرکت نمایندگی بیمه با موافقت قبلی شرکت بیمه ذی ربط و اجازه بیمه مرکزی ایران می تواند دفتر فرعی دایر نماید مشروط به آنکه مسئول دفتر فرعی شرایط نماینده حقیقی را داشته باشد. مسئولین دفاتر فرعی مشمول مفاده ماده 32 آئین نامه نمایندگی می باشند.(آئین نامه 8/28 مورخه، 24/3/84) شایان ذکر است که طبق ماده 32 آیین نامه نمایندگی،شغل نماینده باید منحصرا ارائه خدمات بیمه ای در محدوده قرارداد مربوطه باشد. بنابراین،مسئولان دفاتر فرعی نیز صرفا باید به ارائه خدمات بیمه ای اشتغال داشته باشند و مجاز به داشتن شغل دیگری نیستند. پس از این توضیحات ضروری، در پاسخ به این پرسش که تفاوت یک دفتر فرعی با یک دفتر اصلی نمایندگی بیمه از نظر کار، نصب تابلو و تبلیغات چیست؟ باید گفت ،با توجه به اینکه شورای عالی بیمه در مورد اینگونه نکات جزئی مقررات خاصی ندارد تصمیم گیری در این مورد قاعدتا بستگی به سیاست شرکت بیمه ذی ربط در حوزه فعالیت نمایندگان خود دارد و هر شرکت با توجه با این سیاستها مخیر است ضمن رعایت مقررات کلی مندرج در آیین نامه شماره 28، عمل نماید.   پرسش شما حدود 8 سال پیش تصادفی در جاده داشتیم . در آن تاریخ ماشین ما هم بیمه بدنه و هم بیمه شخص ثالث داشت . در آن تصادف مقصر ما مشخص شدیم و بیمه خسارت ماشین خسارت دیده را پرداخت کرد . اما راننده ماشین مقابل و یکی از سرنشینان ادعا بر جراحت در آن حادثه را داشتند که در طی دادگاه های تشکیل شده در آن تاریخ نظر به خلاف ادعا آنها داده شد ، اما پرونده کاملا بسته نشد و شاکیان دیگر پیگیر این ماجرا نشدند . اما بعد از 8 سال از گذشت آن سانحه آن دو شاکی دوباره پرونده را به جریان انداخته اند و بعد از تشکیل دادگاه ( البته بدون حضور و اطلاع ما از تشکیل این دادگاه ) نظر به پرداخت دیه یک کبودی پا و یک آسیب دندان داده شد و چون ما از این مسئله بی اطلاع بودیم ، شخص شاکی اقدام به جلب و بازداشت نمودند . دیه را پرداخت نمودیم ، چون حتی با سند گذاشتن هم امکان آزادی موقت نبود . حال می خواهم بدانم بیمه دیه را پرداخت خواهد نمود ؟ آیا بعد از گذشت 8 سال از حادثه ، در صورتیکه بیمه ما در آن تاریخ کامل و درست بوده ، بیمه به ما تعلق خواهد گرفت یا خیر ؟ در حال حاضر بیمه ما کامل است و پرونده تکمیل شده است . برخی می گویند بیمه دیه مدت اعتبار دارد ، اگر بیش از دو سال گذشته و اقدام به دریافت دیه نشود ، بیمه از بین خواهد رفت . امیدوارم که هر چه زودتر از راهنمایی شما برخوردار شوم . با کمال تشکر پاسخ ما در پی دریافت این پرسش، صنعت بیمه با درخواست دریافت اطلاعات تکمیلی از بیمه گذار مورد نظر، ایشان را در مورد نحوه ارتباط با شرکت بیمه ذی ربط برای استرداد خسارت بدنی مستقیم پرداختی به شخص زیان دیده راهنمایی نمود. شایان ذکر است که با دریافت این اطلاعات ، مشخص شد که تصادف مذکور حدود پنج سال پیش رخ داده و اتومبیل بیمه گذار نیز بیمه نامه بدنه نداشته است. به هر حال، با راهنمائی صنعت بیمه و مهمتر از آن به دلیل رفتار مشتری محور اداره خسارت بدنی شخص ثالث شرکت بیمه ذیربط، به رغم آنکه اعلام خسارت فوق شامل مرور زمان می شد و شرکت بیمه می توانست به استناد به آن از پرداخت خسارت خودداری کند، بیمه گذار توانست بخش اعظم وجه نقدی پرداختی مستقیم به زیان دیده را از شرکت بیمه دریافت نماید.   پرسش شما با عرض سلام ، دو سوال داشتم که می خواستم با شما مطرح کنم. 1-در مورد تصادف دو یا چند وسیله نقلیه موتوری که هر دو طرف دارای بیمه نامه شخص ثالث با حداکثر تعهدات می باشند چنانچه خسارت وارده به شخص ثالث مبلغ 000ر000ر20 ریال به عنوان دیه مطابق با حکم دادگاه باشد و یکی از رانندگان طبق نظر کارشناس فنی یا کارشناس رسمی دادگستری در حادثه مزبور 30 % و راننده دیگر 70% مقصر باشد در این حالت هر راننده چه میزان خسارت را باید بپردازد؟ 2-در مورد سوال بالا چنانچه هر دو راننده فاقد بیمه نامه شخص ثالث باشند و با فرض تقصیر طرفین به میزان بالا مطابق با ماده 10 قانون بیمه شخص ثالث صندوق تامین خسارت های بدنی بیمه مرکزی ایران مکلف به پرداخت تعهد خود می باشد.در این حالت صندوق مزبور چه میزان از خسارت طرفین را پرداخت می کند؟(با فرض تصادف در سال 1384 که تعهد صندوق در این سال برای فوت مبلغ 000ر000ر80 ریال می باشد) . دانشجوی مدیریت بیمه پاسخ ما در پاسخ به پرسش اول، به فرض آنکه دادگاه مطابق نظر کارشناس فنی اداره راهنمایی و رانندگی یا کارشناس رسمی دادگستری ، در حکم خود درجه تقصیر دو راننده را 30 درصد و 70 درصد مشخص کرده باشد، رقم دیه تعیین شده را (که معرف معادل مالی زیان بدنی به شخص ثالث است) به نسبت تقصیر این دو، شرکت های بیمه گر مسولیت آنها پرداخت خواهند کرد. به عبارت دیگر، بیمه گر مسئولیت راننده اول 6 میلیون ریال یعنی 30 درصد دیه مقرر، و بیمه گر مسئولیت راننده دوم 14 میلیون ریال یعنی 70 درصد دیه مقرر را می پردازند. در پاسخ به پرسش دوم ، همانطور که پرسش کننده به درستی گفته اند، طبق قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری در مقابل اشخاص ثالث ( که در میان عموم به نام بیمه شخص ثالث شناخته می شود)، در مورد این دو راننده فاقد بیمه نامه شخص ثالث و رانندگان مشابه ، قانونگذار با هدف حمایت مالی از شخص ثالث آسیب دیده( و در صورت فوت او، با هدف حمایت مالی از بازماندگانش)، تاسیس صندوق تامین خسارتهای بدنی (وابسته به بیمه مرکزی ایران) را برای جبران زیان چنیین اشخاصی در حوادث رانندگی( تا ملبغ میعن) پیش بینی کرده است، در ماده 10 قانون صندوق تامین خسارتهای بدنی آمده است که: " براي جبران زيان هاي بدني وارد به اشخاص ثالث كه به علت بيمه نبودن وسيله نقليه ، بطلان قرارداد بيمه ، تعليق قرارداد بيمه ، تعليق تامين بيمه گر، فراركردن و ياشناخته نشدن مسئول حادثه وياورشكستگي بيمه گرقابل پرداخت نباشد يا بطور كلي براي جبران خسارتهاي خارج از شرايط بيمه نامه ( به استثناي مواد مطرح درماده 4) صندوق مستقلي به نام ً صندوق تامين خسارتهاي بدني ً تاسيس مي شود..." در این مورد خاص ، صندوق پس از پرداخت 20 میلیون ریال دیه مقرر، به شخص ثالث آسیب دیده ، طبق قانون حق دارد، به هر دو راننده مقصر مراجعه کند و خسارت پرداختی را به نسبت درجه تقصیر هر یک از آنها مطالبه نماید. " درآمد صندوق تامین خسارتهای بدنی از منابع زیر تامین خواهد شد: ..... مبالغی که صندوق پس از پرداخت خسارت بدنی به زیاند دیده گان ، بابت خسارت پرداختی و هزینه های ذی ربط از مقصران حادثه وصول خواهد کرد" . برای اطلاع بیشتر درباره هدف تشکیل صندوق تامین خسارتهای بدنی و نحوه فعالیت آن، به سایت بیمه مرکزی ایران( با مراجعه به بخش پیوندها در همین صفحه) مراجعه و آیین نامه صندوق تامین خسارتهای بدنی و آیین نامه منابع درآمدی آن را مطالعه نمایید. محمود مهربان، کارشناس بیمه   پرسش شما آیا فرزندان یا همسرنماینده بیمه نیز می توانند ، همزمان یا پس از او، مجوز نمایندگی بیمه بگیرند و به این فعالیت اشتغال ورزند؟ پاسخ ما طبق مقررات موجود فرزندان نماینده بیمه ، به شرط داشتن شرایط مقرر در آئین نامه نمایندگی بیمه ، ( موسوم به آئین نامه شماره 28) ، مجازند از شرکت بیمه مورد نظر خود درخواست پروانه نمایندگی بیمه نمایند. به این ترتیب ، فقط زن و شوهر مجاز نیستند همزمان نماینده بیمه باشند. البته، ادامه فعالیت همزمان نمایندگان زن و شوهر که قبل از ازدواج ، دارای پروانه نمایندگی بیمه از هر یک از شرکتهای بیمه یا یک شرکت بیمه واحد بوده اند بلامانع است. برای اطلاع از شرایط نمایندگی بیمه به آئین نامه شماره 28 و مکمل های آن در سایت بیمه مرکزی ایران به نشانی www.centinsur.ir ؛ مراجعه نمائید. سید مسعود طباطبائی ، کارشناس بیمه، ۳/۱۲/۸۴   پرسش شما حدود 8 سال پیش تصادفی در جاده داشتیم . در آن تاریخ ماشین ما هم بیمه بدنه و هم بیمه شخص ثالث داشت . در آن تصادف مقصر ما مشخص شدیم و بیمه خسارت ماشین خسارت دیده را پرداخت کرد . اما راننده ماشین مقابل و یکی از سرنشینان ادعا بر جراحت در آن حادثه را داشتند که در طی دادگاه های تشکیل شده در آن تاریخ نظر به خلاف ادعا آنها داده شد ، اما پرونده کاملا بسته نشد و شاکیان دیگر پیگیر این ماجرا نشدند . اما بعد از 8 سال از گذشت آن سانحه آن دو شاکی دوباره پرونده را به جریان انداخته اند و بعد از تشکیل دادگاه ( البته بدون حضور و اطلاع ما از تشکیل این دادگاه ) نظر به پرداخت دیه یک کبودی پا و یک آسیب دندان داده شد و چون ما از این مسئله بی اطلاع بودیم ، شخص شاکی اقدام به جلب و بازداشت نمودند . دیه را پرداخت نمودیم ، چون حتی با سند گذاشتن هم امکان آزادی موقت نبود . حال می خواهم بدانم بیمه دیه را پرداخت خواهد نمود ؟ آیا بعد از گذشت 8 سال از حادثه ، در صورتیکه بیمه ما در آن تاریخ کامل و درست بوده ، بیمه به ما تعلق خواهد گرفت یا خیر ؟ در حال حاضر بیمه ما کامل است و پرونده تکمیل شده است . برخی می گویند بیمه دیه مدت اعتبار دارد ، اگر بیش از دو سال گذشته و اقدام به دریافت دیه نشود ، بیمه از بین خواهد رفت . امیدوارم که هر چه زودتر از راهنمایی شما برخوردار شوم . با کمال تشکر پاسخ ما برای پاسخ به این پرسش اطلاعات تکمیلی از پرسش کننده محترم درخواست شده است و پس از دریافت این اطلاعات پاسخ آن ارائه خواهد شد.   پرسش شما یکی از دوستان من در جریان حادثه رانندگی برای مینی بوسی مسافربری ، به عنوان سرنشین آن دچار صدمه بدنی شده و هم اکنون منتظر رای دادگاه برای دریافت دیه مربوط به این صدمه بدنی، از محل بیمه نامه شخص ثالث اتومبیل فوق است. ایشان همزمان بیمه شده قرارداد بیمه درمان تکمیلی موسسه محل کار خود با یکی از شرکتهای بیمه است. این شرکت بیمه تاکنون از انجام تعهد خود در قبال دوست من، با این استدلال که ایشان باید غرامت ذیربط را از مقصر حادثه رانندگی( در واقع ، از محل بیمه نامه شخص ثالث مینی بوس ) دریافت کند، خودداری کرده است. آیا این عمل شرکت بیمه ، قانونی است و اگر آری چرا؟ پاسخ ما پاسخ پرسش فوق با مراجعه به متن قرارداد بیمه نامه گروهی درمان تکمیلی موسسه محل کار شخص بیمه شده مذکور بدست می آید. اگر این قرارداد دارای این شرط باشد که بیمه شدگان مصدوم به علت تقصیر اشخاص دیگر ( در این مورد راننده مینی بوس) ، باید ابتدا هزینه های درمانی خود را از محل سایر بیمه نامه های مربوط دریافت نمایند و سپس برای دریافت باقی مانده این هزینه ها به شرکت بیمه ذیربط مراجعه کنند، استدلال شرکت مورد نظر ما قابل پذیرش است. اما در صورت نبودن چنین شرطی، این شرکت بیمه موظف است با رعایت سایر شرایط بیمه نامه، تعهد خود را در قبال شخص مذکور، یعنی جبران هزینه های بیمارستانی و جراحی ناشی از حادثه رانندگی انجام دهد. به نظر می رسد دانستن اطلاعات تکمیلی زیر درباره پرسش فوق مفید باشد. اولا، منظور از بیمه درمان تکمیلی این است که شرکت های بیمه در کنار سازمان بیمه گر اصلی( مانند سازمان خدمات درمانی یا سازمان تامین اجتماعی)، هزینه های بیمارستانی و جراحی مازاد بر سهم این سازمانها را بپردازند. ثانیا، در شرایط بیمه نامه گروهی درمان تکمیلی که آئین نامه شماره 43 مصوب شورای عالی بیمه نام دارد حادثه به معنای " هر گونه واقعه ناشی از یک عامل خارجی که بدون قصد و اراده بیمه شده روی داده و موجب وارد آمدن صدمه جسمی به بیمه شده گردیده"، تعریف شده است. پس حوادث رانندگی نیز تحت شمول این تعریف قرار می گیرد و شرکت بیمه صرف نظر از اینکه بیمه نامه شخص ثالث این حوادث را پوشش می دهد باید تعهد خود را انجام دهد. ثالثا، چون هدف از بیمه درمان تکمیلی، جبران هزینه های بیمارستانی و جراحی شخص بیمه شده است و نه بیشتر، پس بیمه شده نباید هم از شرکت بیمه خسارت دریافت کند و هم از مقصر حادثه رانندگی فوق. به این ترتیب، شرکت بیمه پس از انجام تعهد خود در قبال شخص مورد نظر، حق دارد در مقام جانشین این شخص به مقصر حادثه مراجعه کند و خسارت پرداخت شده را از او بستاند. کهزادی، رییس کل بیمه مرکزی ایران روز گذشته در یک نشست مطبوعاتی عملکرد 6ماه اول سال 86 صنعت بیمه را اعلام و رتبه‌بندی شرکت‌های بیمه را بر اساس گزارش‌های مالی سال 85 از نظر حضور در بازار، کارایی عملیاتی، حضور در بازار سرمایه، توانایی مالی و ایفای تعهدات و شفافیت در گزارشگری مالی عنوان کرد. او همچنین از قبول بیمه‌نامه شخص ثالث به جای وثیقه در مراجع قضایی، اصلاح آیین‌نامه 28 و 29نمایندگی، اصلاح آیین‌نامه 42سرمایه‌گذاری، اصلاح بیمه‌نامه شخص‌ثالث و تعیین حق بیمه بر اساس رفتار راننده، ممنوعیت اعطای کد نمایندگی به اقوام و استعلام بیمه‌نامه شخص ثالث با مشارکت شرکت‌های بیمه دولتی و خصوصی خبر داد. دکتر کهزادی با توجه به ترازنامه ترکیبی شرکت‌های بیمه مستقیم افزود: جمع کل دارایی شرکت‌های بیمه با 25درصد رشد از 28هزار و 106 میلیارد ریال در سال 84 به 35 هزار و 79 میلیارد ریال در پایان سال 85 افزایش یافته است. این افزایش متاثر از رشد 4/27درصدی جمع بدهی‌ها و ذخایر فنی و نیز رشد 7/17درصدی حقوق صاحبان سهام شرکت‌های بیمه‌ می‌باشد که البته بخش قابل توجهی از این دارایی‌ها به سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف تخصیص داده شده است؛ به نحوی که مجموع سرمایه‌گذاری‌های شرکت‌های بیمه در سال 1385 بالغ بر 17 هزار و 577 میلیارد ریال بوده است و از جمع مبلغ فوق نیز 13هزار و 754میلیارد ریال آن به شرکت‌های بیمه دولتی و مابقی به شرکت‌های بیمه‌خصوصی و مناطق آزاد اختصاص دارد. کهزادی گفت: بر اساس صورت سود و زیان ترکیبی شرکت‌های بیمه مستقیم، حق بیمه صادره مجموع شرکت‌های بیمه در سال 85 با 26درصد رشد نسبت به سال قبل از آن از 21هزار و 585میلیارد ریال به 27هزار و 315 میلیارد ریال افزایش یافته است. لازم به ذکر است که سهم بیمه‌های دولتی از مجموع حق بیمه صادره، 82درصد می‌باشد که نسبت به سال 1384، 5درصد کاهش نشان می‌دهد، در مقابل سهم بیمه‌های خصوصی در سال 85 به همین میزان افزایش داشته است. با توجه به مجموع عملیات بیمه‌ای شرکت‌ها، تحت تاثیر درآمدهای بیمه‌ای و کسر هزینه‌های مربوط و با احتساب افزایش ذخایر فنی سود ناخالص معاملات بیمه‌ای مجموع شرکت‌ها از یک هزار و 421 میلیارد ریال در سال گذشته به یک هزار و 251 میلیارد ریال در سال 1385کاهش یافته است. صورت‌های سود و زیان و ترازنامه شرکت‌های بیمه در جداول شماره 2 و 3 آمده است. رییس کل بیمه مرکزی ایران اعلام کرد: حق بیمه تولیدی صنعت بیمه در سال 1385 به حدود 9/26563میلیارد ‌ریال (معادل 9/2میلیارد دلار) رسید که این رقم 08/0درصد از مجموع حق بیمه‌های تولیدی بازار بیمه جهان است. سهم جمهوری اسلامی ایران از حق بیمه تولیدی کشورهای خاورمیانه 7/15درصد است که مقام اول در تولید حق بیمه را در این منطقه به خود اختصاص داده است. حق بیمه سرانه کشور با روند صعودی در سال‌های اخیر در سال 1385 به بیش از 9/376هزار ریال رسیده است. ضریب نفوذ بیمه نیز در سال مذکور حدود 5/1درصد بوده است که در مقایسه با سال قبل 2/0واحد افزایش نشان می‌دهد. دکتر کهزادی خاطرنشان کرد: چنانچه در محاسبه ضریب نفوذ بیمه حق بیمه‌های تولیدی سایر سازمان‌های بیمه‌ای نظیر تامین‌اجتماعی، سازمان بازنشستگی و بیمه خدمات درمانی نیز لحاظ شود، ضریب نفوذ بیمه درکشور معادل 6/4درصد خواهد بود که حاکی از وضعیت مطلوب صنعت بیمه در مقایسه با کشورهای شمال آفریقا و خاورمیانه می‌باشد. رییس کل بیمه مرکزی گفت: حجم حق بیمه‌های تولیدی بازار بیمه در 6ماه اول سال 1386 با حدود 27درصد رشد نسبت به دوره مشابه سال قبل معادل 15 هزار و710 میلیارد ریال و خسارت‌های پرداختی طی این دوره با رشد 5/18درصد معادل 7هزار و 466میلیارد ریال است. رییس کل بیمه مرکزی ایران، تعداد شرکت‌های بیمه فعال صنعت بیمه را 4شرکت دولتی و 11شرکت غیردولتی در سرزمین اصلی و سه شرکت بیمه غیردولتی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و یک شرکت بیمه اتکایی در این مناطق ذکر کرد. او با تاکید بر نقش ارزنده شبکه فروش گفت: تعداد شعب فعال صنعت بیمه در پایان سال 85، معادل 535شعبه، 7هزار و 852نماینده و 263کارگزار بوده است. این در حالی است که در 6 ماه اول سال 86 بیمه مرکزی ایران دستور لغو مجوز فعالیت 43 نمایندگی را به خاطر عدم رعایت برخی از مقررات صادر کرده است. به گفته رییس کل بیمه مرکزی ایران برخی از نمایندگان یاد شده، فعالیت بیمه‌ای نداشته‌اند، برخی حق بیمه‌ها را به موقع پرداخت نمی‌کردند و برخی جزو اقوام بعضی از کارکنان صنعت بیمه بودند که بیمه مرکزی با تعیین جرایم و برخی از تدابیر آنان را در اجرای مقررات ملزم کردند. دکتر کهزادی گفت: در گذشته نمایندگان یا فعال بودند یا کدشان لغو می‌شد، اما با اتخاذ تدابیر جدیدی در بیمه مرکزی ایران برای افراد متخلف جرایم و توبیخاتی در نظر گرفته می‌شود. او همچنین از نمایندگان به عنوان شریف‌ترین کارکنان در صنعت بیمه یاد کرد و گفت: خود نمایندگان از برخی افراد که به نام نماینده دست به تخلف می‌زنند، متنفر هستند و عملکرد برخی از آنان را نباید به پای تمام نمایندگان نوشت. او همچنین از توبیخ چند کارگزار و چند پرونده تخلف کارگزاری در بیمه مرکزی خبر داد و گفت: دکتر طاهری معاونت نظارت بیمه مرکزی هفته آینده در یک جلسه مطبوعاتی در خصوص این موارد توضیح خواهند داد. رییس کل بیمه مرکزی ایران، حق بیمه تولیدی صنعت بیمه در سال 1385 را بیش از 26563میلیارد ریال با رشدی معادل 4/23درصد، خسارت پرداختی را 16466میلیارد ریال و ضریب خسارت این صنعت را 75درصد اعلام کرد. رییس شورای‌عالی بیمه با اشاره به ترکیب پرتفوی رشته‌های بیمه، سهم بیمه‌های اتومبیل را از حق بیمه تولیدی 61درصد و ضریب خسارت بیمه شخص ثالث را 4/100درصد ذکر کرد. وی افزود: این به آن معنی است که به ازای هر 100ریال حق بیمه دریافتی، بیمه شخص ثالث 4/100ریال خسارت پرداخت شده است که این امر با توجه به سهم 44درصدی این رشته در فعالیت صنعت بیمه از یک سو و عدم افزایش حق بیمه این رشته‌ در سال‌جاری برای شرکت‌های بیمه نگران‌کننده است. وی یادآور شد که سهم این رشته‌ از حق بیمه تولیدی بازار در شش ماه اول سال‌جاری به 6/45درصد رسیده است. دکتر کهزادی خاطرنشان کرد که در حال حاضر شرکت‌های بیمه با ارائه حدود 50رشته بیمه‌ای مشغول خدمت‌رسانی هستند که با ورود و توسعه فعالیت شرکت‌های بیمه غیردولتی و واگذاری قریب‌الوقوع سه شرکت بیمه دولتی به بخش‌خصوصی، امید می‌رود شاهد طراحی و ارائه طرح‌های نوین بیمه‌ای بیشتر باشیم. رییس کل بیمه مرکزی ایران سهم بیمه‌های غیرزندگی را از حق بیمه تولیدی بازار بیمه 94درصد و سهم بیمه‌های زندگی را 6درصد اعلام کرد و افزود: بیمه مرکزی ایران با مشارکت شرکت‌های بیمه برنامه‌های متعددی برای افزایش و توسعه بیمه‌های زندگی در دست انجام دارد. بر اساس آمار بیمه مرکزی ایران در سال 1385، تعداد بیمه‌نامه‌های صادر شده، 21میلیون فقره و تعداد خسارت‌ها بیش از 3میلیون فقره بوده است. در شش ماهه اول سال‌جاری حدود 9میلیون فقره بیمه‌نامه صادر شده و 5/1میلیون فقره خسارت پرداخت شده است. دکتر کهزادی اعلام کرد: در سال 1385 سهم شرکت‌های بیمه دولتی از حق بیمه تولیدی بازار بیمه حدود 84درصد و سهم بخش غیردولتی را بیش از 16درصد بوده است که این سهم در نیمه اول سال 1386 برای بخش دولتی 79درصد و برای بخش غیردولتی 21درصد است. رییس شورای‌عالی بیمه با اشاره به لزوم حضور و خدمت‌رسانی شرکت‌های بیمه در سراسر کشور افزود: بررسی عملکرد شرکت‌های بیمه در استان‌های کشور نشان می‌دهد که حدود 76درصد از حق بیمه تولیدی صنعت بیمه در استان‌های تهران، خراسان، اصفهان، فارس، خوزستان و آذربایجان شرقی تولید می‌شود و استان‌های کهکیلویه و بویراحمد و ایلام کمترین سهم را در حق بیمه تولیدی داشته‌اند. رییس‌کل بیمه مرکزی از شرکت‌های بیمه خواست که در راستای سیاست‌های دولت برای توسعه شعب و شبکه فروش در استان‌های کمتر توسعه‌یافته برنامه‌ریزی کنند. دکتر کهزادی، رییس‌کل بیمه مرکزی ایران درخصوص لایحه اجباری کیفیت ساخت‌و‌ساز در کمیسیون عمران مجلس گفت: متاسفانه این کمیسیون از هیچ یک از افراد صنعت بیمه برای نظرخواهی درخصوص بیمه کیفیت دعوت نکرد، در حالی که توقع ما این بود این لایحه با نظرخواهی از صنعت بیمه مراحل تدوین و تکامل خود را طی ‌کند. رییس‌کل بیمه مرکزی ایران رشد 23درصدی تولید حق بیمه در سال 85 در مقایسه با سال 84 را حاصل دو اقدام اساسی عنوان کرد و گفت: دستور رییس‌جمهوری به دستگاه‌های دولتی مبنی‌بر استفاده از ظرفیت داخلی بیمه برای پوشش خطرات از یک سو و گسترش فعالیت شبکه فروش در سراسر کشور موجب افزایش تولید حق بیمه در کشور شد. کهزادی خاطرنشان کرد: باتوجه به افزایش دیات توسط قوه قضاییه و کاهش 33درصدی حق بیمه شخص ثالث توسط بیمه‌گران این رشد شامل افزایش نرخ تورم نیست و تماما حاصل تلاش شرکت‌های بیمه است. منابع : بیمه چیست؟ http://aftab.ir انواع بیمه http://www.bih.ir رتبه بندی شرکت های بیمه ای http://www.rastak.com بيمه مسئوليت http://210.5.233.143:8080 بيمه هاي اموال يا اشياء http://www.tehran.ir آشنائی با بیمه اشخاص http://aftab.ir تاریخچه بیمه http://www.pasargadinsurance.ir رتبه بندی شركت‌های بيمه http://zarei81.blogfa.com بیمه هاي عمر و پس انداز http://www.bimehasia.com پرسش بیمه ای شما و پاسخ ما http://sanatebimeh.blogfa.com بيمه مسئوليت http://www.iraninsurance.ir  

چهارشنبه, 29 مهر 1388 | 9443 بازدید | چاپ | PDF |  نامه الکترونیک | گزارش